آموزش پایتون
تمرین پایتون با جواب: ۲۰ تمرین حلشده از آسان تا سخت
۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
بهترین راه یاد گرفتن پایتون حل کردن تمرین است: اول خودت فکر کن، کد بنویس و اجرا کن، بعد جوابت را با یک جواب درست مقایسه کن. در این مقاله ۲۰ تمرین پایتون با جواب کامل آوردهایم که از آسان (چاپ، حساب و شرط) شروع میشوند و به سخت (تابع، دیکشنری و معما) میرسند. خروجی هر جواب را هم دقیقاً همانطور که پایتون چاپ میکند نوشتهایم.
اول میگوییم چطور با این تمرینها کار کنی تا بیشترین فایده را ببری. بعد سه دسته تمرین میآید: هفت تمرین آسان، هفت تمرین متوسط و شش تمرین سخت. در آخر هم سراغ جاهایی میرویم که میتوانی صدها تمرین دیگر را حل کنی و جوابت خودکار بررسی شود.
چطور با این تمرینها کار کنیم؟
جوابها درست زیر هر تمرین آمدهاند، اما وسوسهی دیدن جواب بزرگترین دشمن یادگیری است. این روش را امتحان کن:
- صورت تمرین را بخوان و پایین صفحه را بپوشان تا جواب را نبینی.
- در ویرایشگر آنلاین پایتون یا هر محیطی که داری، جواب خودت را بنویس و اجرا کن.
- خروجیات را با خروجی نوشتهشده مقایسه کن. اگر یکی بود، کدت را با جواب ما هم مقایسه کن؛ شاید راه کوتاهتری باشد.
- اگر بعد از ده دقیقه گیر بودی، فقط خط اول جواب را ببین و دوباره تلاش کن.
| سطح | تمرینها | موضوعها |
|---|---|---|
| آسان | ۱ تا ۷ | چاپ، حساب، ورودی، شرط، حلقهی for |
| متوسط | ۸ تا ۱۴ | حلقهی for و while، رشته، لیست |
| سخت | ۱۵ تا ۲۰ | تابع، دیکشنری، حلقهی تودرتو، معما |
برای هر تمرین بیش از یک جواب درست وجود دارد. اگر کد تو با جواب ما فرق دارد ولی خروجی درست میدهد، کارت درست است.
تمرینهای آسان (۱ تا ۷)
تمرین ۱: قاب دور اسم
برنامهای بنویس که یک اسم را داخل قابی از ستاره چاپ کند. طول قاب باید با طول اسم تغییر کند.
name = "Sara"
line = "*" * (len(name) + 4)
print(line)
print("* " + name + " *")
print(line)
********
* Sara *
********
ضرب یک رشته در عدد، آن را تکرار میکند و len طول اسم را میدهد. چهار ستارهی اضافه برای ستاره و فاصلهی دو طرف است.
تمرین ۲: دقیقه به ساعت
۱۳۵ دقیقه چند ساعت و چند دقیقه است؟
minutes = 135
hours = minutes // 60
rest = minutes % 60
print(hours, "hours and", rest, "minutes")
2 hours and 15 minutes
// تقسیم صحیح است (بدون اعشار) و % باقیماندهی تقسیم را میدهد. این دو عملگر در خیلی از تمرینها به کار میآیند.
تمرین ۳: جمع و میانگین دو عدد
دو عدد از کاربر بگیر و جمع و میانگینشان را چاپ کن.
a = float(input("First number: "))
b = float(input("Second number: "))
print("Sum:", a + b)
print("Average:", (a + b) / 2)
اگر ۱۲ و ۱۷ را وارد کنی، برنامه Sum: 29.0 و Average: 14.5 را چاپ میکند. بدون float، ورودیها متن میماندند و a + b به جای ۲۹ میشد 1217.
تمرین ۴: زوج یا فرد
بگو یک عدد زوج است یا فرد.
number = 17
if number % 2 == 0:
print(number, "is even")
else:
print(number, "is odd")
17 is odd
عددی که باقیماندهی تقسیمش بر ۲ صفر باشد زوج است.
تمرین ۵: بزرگترین عدد از سه عدد
بدون استفاده از max، بزرگترین عدد را از بین سه عدد پیدا کن.
a, b, c = 14, 27, 9
biggest = a
if b > biggest:
biggest = b
if c > biggest:
biggest = c
print("Biggest:", biggest)
Biggest: 27
اول فرض میکنیم اولی بزرگترین است و بعد هر عدد دیگر را با «بزرگترین تا الان» مقایسه میکنیم. همین ایده بعداً برای پیدا کردن بزرگترین عدد یک لیست بلند هم کار میکند.
تمرین ۶: جمع ۱ تا ۱۰۰
جمع همهی عددهای ۱ تا ۱۰۰ را با حلقه حساب کن.
total = 0
for i in range(1, 101):
total += i
print(total)
5050
به range(1, 101) دقت کن: عدد پایانی خودش داخل بازه نیست، پس برای رسیدن به ۱۰۰ باید ۱۰۱ بنویسی.
تمرین ۷: شمارش معکوس
از ۵ تا ۱ را برعکس بشمار و بعد Go! چاپ کن.
for i in range(5, 0, -1):
print(i)
print("Go!")
5
4
3
2
1
Go!
عدد سوم range گام است. گام منفی یعنی شمردن به عقب.
تمرینهای متوسط (۸ تا ۱۴)
تمرین ۸: فاکتوریل
فاکتوریل ۶ را حساب کن (یعنی ۱ × ۲ × ۳ × ۴ × ۵ × ۶).
n = 6
result = 1
for i in range(1, n + 1):
result *= i
print(f"{n}! = {result}")
6! = 720
برای ضرب پشت سر هم، متغیر را با ۱ شروع میکنیم، نه صفر؛ چون هر عددی ضرب در صفر صفر میشود.
تمرین ۹: جمع رقمهای یک عدد
جمع رقمهای عدد ۲۰۲۶ را با حلقهی while حساب کن.
n = 2026
total = 0
while n > 0:
total += n % 10
n //= 10
print(total)
10
n % 10 رقم آخر را میدهد و n //= 10 رقم آخر را حذف میکند. حلقه تا وقتی ادامه دارد که رقمی باقی مانده باشد.
تمرین ۱۰: پسانداز دوبرابری
روز اول یک سکه پسانداز داری و هر روز پساندازت دو برابر میشود. روز چندم به حداقل ۱۰۰۰ سکه میرسی؟
coins = 1
day = 1
while coins < 1000:
coins *= 2
day += 1
print("Day", day, "->", coins, "coins")
Day 11 -> 1024 coins
وقتی نمیدانیم حلقه چند بار باید تکرار شود، while بهتر از for است. فقط حواست باشد شرط حلقه بالاخره غلط شود، وگرنه حلقه هیچوقت تمام نمیشود.
تمرین ۱۱: کلمهی متقارن
بررسی کن یک کلمه از دو طرف یکی خوانده میشود یا نه (مثل radar).
word = "radar"
if word == word[::-1]:
print(word, "is a palindrome")
else:
print(word, "is not a palindrome")
radar is a palindrome
word[::-1] رشته را برعکس میکند. به کلمههایی که از دو طرف یکی خوانده میشوند پالیندروم (palindrome) میگویند.
تمرین ۱۲: شمردن حروف صدادار
تعداد حروف صدادار انگلیسی (a، e، i، o، u) را در یک جمله بشمار.
sentence = "Python is a fun language"
count = 0
for letter in sentence.lower():
if letter in "aeiou":
count += 1
print("Vowels:", count)
Vowels: 8
حلقهی for روی رشته، حرفبهحرف جلو میرود. lower باعث میشود حرفهای بزرگ هم شمرده شوند.
تمرین ۱۳: آمار نمرهها
برای یک لیست نمره، بیشترین، کمترین، میانگین و تعداد نمرههای بالاتر از میانگین را چاپ کن.
scores = [15, 18, 12, 20, 17, 14]
average = sum(scores) / len(scores)
above = 0
for s in scores:
if s > average:
above += 1
print("Highest:", max(scores))
print("Lowest:", min(scores))
print("Average:", average)
print("Above average:", above)
Highest: 20
Lowest: 12
Average: 16.0
Above average: 3
sum، len، max و min چهار تابع آمادهی پایتون برای کار با لیستاند.
تمرین ۱۴: حذف تکراریها
اسمهای تکراری را از لیست حذف کن، اما ترتیب اسمها به هم نخورد.
names = ["Ali", "Sara", "Ali", "Mina", "Sara", "Reza"]
unique = []
for name in names:
if name not in unique:
unique.append(name)
print(unique)
['Ali', 'Sara', 'Mina', 'Reza']
شاید بپرسی چرا از set استفاده نکردیم. set هم تکراریها را حذف میکند، اما ترتیب عضوها را نگه نمیدارد.
تمرینهای سخت (۱۵ تا ۲۰)
تمرین ۱۵: عددهای اول
تابعی بنویس که بگوید یک عدد اول است یا نه و با آن عددهای اول ۱ تا ۳۰ را پیدا کن.
def is_prime(n):
if n < 2:
return False
for d in range(2, int(n ** 0.5) + 1):
if n % d == 0:
return False
return True
primes = []
for n in range(1, 31):
if is_prime(n):
primes.append(n)
print(primes)
[2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29]
لازم نیست همهی عددها تا n را امتحان کنیم؛ اگر عددی مقسومعلیه داشته باشد، حتماً یکی از آنها از جذر عدد بزرگتر نیست. return وسط حلقه، تابع را همانجا تمام میکند.
تمرین ۱۶: سال کبیسه
تابعی بنویس که بگوید یک سال میلادی کبیسه است یا نه. قانون: بخشپذیر بر ۴ کبیسه است، مگر بر ۱۰۰ بخشپذیر باشد؛ اما بخشپذیر بر ۴۰۰ دوباره کبیسه است.
def is_leap(year):
return year % 4 == 0 and (year % 100 != 0 or year % 400 == 0)
for year in [2024, 2026, 1900, 2000]:
print(year, is_leap(year))
2024 True
2026 False
1900 False
2000 True
یک شرط درست یا غلط را میشود مستقیم return کرد؛ لازم نیست if بنویسی و جداگانه True یا False برگردانی.
تمرین ۱۷: سبد خرید
قیمت هر کالا در یک دیکشنری است. جمع قیمت سبد خرید را حساب کن.
prices = {"bread": 3, "milk": 5, "cheese": 12}
cart = ["milk", "bread", "milk", "cheese"]
total = 0
for item in cart:
total += prices[item]
print("Total:", total, "coins")
Total: 25 coins
دیکشنری مثل یک دفترچهی قیمت است: با اسم کالا قیمتش را پیدا میکنی. برای گسترش، اگر کالایی در دیکشنری نبود پیام مناسب چاپ کن.
تمرین ۱۸: گروهبندی اسمها
اسمها را بر اساس حرف اولشان گروهبندی کن.
names = ["Sara", "Ali", "Saeed", "Mina", "Amir", "Maryam"]
groups = {}
for name in names:
first = name[0]
if first not in groups:
groups[first] = []
groups[first].append(name)
print(groups)
{'S': ['Sara', 'Saeed'], 'A': ['Ali', 'Amir'], 'M': ['Mina', 'Maryam']}
مقدار هر کلید دیکشنری میتواند یک لیست باشد. اولین بار که حرفی دیده میشود، یک لیست خالی برایش میسازیم.
تمرین ۱۹: هرم ستارهای
یک هرم ستارهای با ارتفاع ۴ چاپ کن.
height = 4
for i in range(1, height + 1):
print(" " * (height - i) + "*" * (2 * i - 1))
*
***
*****
*******
سختترین بخش این تمرین پیدا کردن الگوست: در ردیف i، تعداد فاصلهها height - i و تعداد ستارهها 2 * i - 1 است. یک جدول کوچک روی کاغذ بکش تا الگو را ببینی.
تمرین ۲۰: رمز سزار
پیامی را رمز کن: هر حرف کوچک انگلیسی سه حرف در الفبا جلو میرود (a میشود d) و بعد از z دوباره از a شروع میشود. بعد پیام را برگردان.
def caesar(text, shift):
result = ""
for ch in text:
if "a" <= ch <= "z":
result += chr((ord(ch) - ord("a") + shift) % 26 + ord("a"))
else:
result += ch
return result
secret = caesar("hello world", 3)
print(secret)
print(caesar(secret, -3))
khoor zruog
hello world
ord شمارهی یک حرف و chr حرفِ یک شماره را میدهد. % 26 باعث میشود بعد از z دوباره به a برگردیم. با جابهجایی منفی، همان تابع پیام را از رمز درمیآورد.
اشتباههایی که در حل تمرین زیاد پیش میآید
بیشتر خطاهای مبتدیها از چند اشتباه تکراری میآید. اگر کدت کار نمیکند، اول این فهرست را مرور کن:
| اشتباه | کد اشتباه | کد درست |
|---|---|---|
| جا انداختن دونقطه | if x > 5 | if x > 5: |
| تبدیل نکردن ورودی به عدد | age = input() | age = int(input()) |
قاطی کردن = و == | if x = 5: | if x == 5: |
مرز اشتباه range برای ۱ تا ۱۰ | range(1, 10) | range(1, 11) |
| شروع ضرب با صفر | result = 0 | result = 1 |
| تغییر ندادن متغیر حلقهی while | while n > 0: print(n) | کم کردن n داخل حلقه |
برای شناختن پیامهای خطای پایتون، مقالهی خطاهای رایج پایتون را ببین. یک عادت خوب دیگر این است که وقتی خروجی با انتظارت فرق دارد، وسط کد چند print بگذاری و مقدار متغیرها را در هر قدم ببینی. در بتل کد اجرای قدمبهقدم هم هست: هر خط را جدا اجرا میکنی و تغییر متغیرها را تماشا میکنی. این کار خیلی وقتها از ساعتها خیره شدن به کد سریعتر جواب میدهد.
تمرین بیشتر در بتل کد
بیست تمرین برای شروع خوب است، اما مهارت با صدها تمرین ساخته میشود. در تمرینخانهی پایتون بتل کد ۱۶۵۵ تمرین در ۱۰ موضوع هست و در هر موضوع میتوانی تمرینها را بر اساس سطح (آسان، متوسط، سخت) جدا کنی یا فقط حلنشدهها را ببینی. کدت را همانجا مینویسی و اجرا میکنی و جوابت خودکار بررسی میشود؛ اگر گیر کنی، اول راهنمایی، بعد سرنخ و در آخر جواب را میبینی.
| موضوع | تمرینهای این مقاله | تعداد تمرین در تمرینخانه |
|---|---|---|
| چاپ و متن | ۱ | ۱۶۷ |
| عدد و حساب | ۲ | ۱۶۷ |
| ورودی و متغیر | ۳ | ۱۶۷ |
| شرط و تصمیم | ۴، ۵ | ۱۶۷ |
| حلقهی for | ۶، ۷، ۸ | ۱۶۷ |
| حلقهی while | ۹، ۱۰ | ۱۶۶ |
| متن (رشته) | ۱۱، ۱۲ | ۱۶۶ |
| لیست | ۱۳، ۱۴ | ۱۶۶ |
| تابع | ۱۵، ۱۶ | ۱۶۲ |
| دیکشنری و معما | ۱۷ تا ۲۰ | ۱۶۰ |
اگر نمیدانی هر روز چه تمرینی حل کنی، تمرین روزانه برایت تصمیم میگیرد: هر روز ۱۰ تمرین تصادفی از ۱۰ موضوع، از چاپ کردن و حساب تا تابع و دیکشنری، تا همهی مهارتها گرم بمانند. هر تمرین روزانه صفحهی خودش را هم دارد و میشود بعداً دوباره سراغش رفت. تمرین منظم روزانه، حتی بیست دقیقه، از چند ساعت تمرین یکباره در هفته بهتر جواب میدهد.
برای تمرینهای بزرگتر، مقالهی پروژههای پایتون برای مبتدیها را ببین. اگر هم هنوز مفهومی را یاد نگرفتهای، جلسههای دورهی پایتون هر مفهوم را با مثال و چالش آموزش میدهند.
سؤالهای پرتکرار
تمرینهای پایتون را از کجا شروع کنم؟
از تمرینهای چاپ و حساب شروع کن، حتی اگر ساده به نظر میرسند. بعد به ترتیب سراغ ورودی، شرط، حلقهها، رشته، لیست، تابع و دیکشنری برو؛ هر مفهوم روی مفهوم قبلی ساخته میشود.
روزی چند تمرین حل کنم؟
برای بیشتر دانشآموزها سه تا ده تمرین در روز کافی است. منظم بودن مهمتر از تعداد است؛ تمرین روزانهی کوتاه بهتر از یک روز تمرین طولانی و چند روز استراحت است.
اگر جوابم با جواب شما فرق داشت چه کنم؟
اگر خروجیات درست است، جوابت هم درست است. با این حال دو کد را مقایسه کن؛ شاید راه کوتاهتر یا خواناتری یاد بگیری. برنامهنویسها هم کد دیگران را میخوانند تا ایدههای تازه پیدا کنند.
این تمرینها برای چه سنی مناسباند؟
تمرینهای آسان برای هر کسی است که تازه پایتون را شروع کرده، معمولاً از حدود ۱۰ سالگی. تمرینهای سخت برای کسانی است که تابع و دیکشنری را یاد گرفتهاند؛ سن مهم نیست، مهم این است که مفهومهای قبلی را خوب تمرین کرده باشی.
آیا دیدن جواب تقلب است؟
نه، اگر بعد از تلاش واقعی باشد. جواب را ببین، بفهم، صفحه را ببند و دوباره خودت بنویس. چیزی که یادگیری را خراب میکند کپی کردن جواب بدون فکر کردن است.
بعد از این ۲۰ تمرین چه کنم؟
تمرینخانهی بتل کد را موضوعبهموضوع جلو ببر و هر روز تمرین روزانه را حل کن. وقتی با تابع و دیکشنری راحت شدی، یک پروژهی کوچک مثل بازی آزمون یا دفترچه تلفن بساز.