آموزش پایتون
پروژههای پایتون برای مبتدیها: ۱۵ ایده با کد شروع
۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
بهترین پروژههای پایتون برای مبتدیها برنامههای کوچک و کاملی هستند که در یکی دو جلسه تمام میشوند: ماشینحساب، جدول ضرب، بازی حدس عدد، سنگ کاغذ قیچی، نقاشی با لاکپشت، بازی آزمون، دفترچه تلفن و ماجراجویی متنی. هر کدام چند مفهوم مشخص مثل input، شرط، حلقه، لیست یا دیکشنری را تمرین میدهد. از سادهترین شروع کن، هر پروژه را کامل کن و بعد یک ویژگی تازه به آن اضافه کن.
در این مقاله ۱۵ پروژه را از آسان تا چالشی آوردهایم. برای هر پروژه میگوییم چه سطحی دارد، چه چیزی یادت میدهد و برای بیشترشان یک کد شروع کوتاه گذاشتهایم که میتوانی کاملش کنی. پروژههایی که در دورههای بتل کد هم ساخته میشوند، به جلسهی مخصوص خودشان لینک شدهاند تا بتوانی قدمبهقدم و با بررسی خودکار بسازیشان.
چرا با پروژه یاد بگیریم؟
تمرینهای کوتاه یک مفهوم را محکم میکنند، اما پروژه جایی است که مفهومها کنار هم قرار میگیرند. وقتی بازی حدس عدد میسازی، باید خودت تصمیم بگیری حلقه کجا شروع شود، شرطها به چه ترتیبی باشند و کی بازی تمام شود. همین تصمیم گرفتنها و گیر کردنها و راه پیدا کردنهاست که از تو برنامهنویس میسازد.
پروژهی خوب برای مبتدی سه ویژگی دارد: کوچک است (در کمتر از صد خط تمام میشود)، کامل است (از اول تا آخر کار میکند) و قابل گسترش است (بعداً میشود ویژگی تازه به آن اضافه کرد). همهی پروژههای این فهرست همینطورند.
۱۵ پروژه در یک نگاه
| شماره | پروژه | سطح | چه یاد میگیری |
|---|---|---|---|
| ۱ | ماشینحساب | آسان | input، تبدیل به عدد، if |
| ۲ | جدول ضرب | آسان | حلقهی for و range |
| ۳ | تبدیل دما | آسان | تابع و return |
| ۴ | بازی حدس عدد | آسان | while، random، break |
| ۵ | سنگ، کاغذ، قیچی | آسان | random.choice، دیکشنری، شرط |
| ۶ | تابلوی نقاشی لاکپشت | متوسط | حلقهی تودرتو، رنگ، Turtle |
| ۷ | بازی آزمون | متوسط | دیکشنری، حلقه، امتیاز |
| ۸ | سازندهی رمز عبور | متوسط | رشته، random، ماژول string |
| ۹ | شمارندهی کلمات | متوسط | split، دیکشنری، مرتبسازی |
| ۱۰ | شبیهساز تاس | متوسط | شبیهسازی، شمردن، درصد |
| ۱۱ | دفترچه تلفن | چالشی | لیست دیکشنریها، تابع، جستوجو |
| ۱۲ | فهرست کارها با ذخیره | چالشی | فایل و JSON |
| ۱۳ | ماجراجویی متنی | چالشی | دیکشنری تودرتو، حلقهی بازی |
| ۱۴ | نمودار کارنامه | چالشی | کتابخانهی matplotlib |
| ۱۵ | بازی «ستارهها را بگیر» | چالشی | Pygame Zero، حرکت، برخورد |
پروژههای آسان: اولین برنامههای کامل
این پنج پروژه برای وقتی است که print، متغیر، input و if را یاد گرفتهای و میخواهی اولین برنامهی واقعیات را بسازی.
۱. ماشینحساب
برنامه دو عدد و یک عملگر میپرسد و جواب را چاپ میکند. نکتهی اصلی این پروژه تبدیل متن به عدد است: input همیشه متن برمیگرداند و بدون float، جمع "2" و "3" میشود "23".
a = float(input("First number: "))
op = input("Operator (+ - * /): ")
b = float(input("Second number: "))
if op == "+":
print(a + b)
elif op == "-":
print(a - b)
elif op == "*":
print(a * b)
elif op == "/":
if b == 0:
print("Can't divide by zero!")
else:
print(a / b)
else:
print("Unknown operator")
این پروژه را میتوانی قدمبهقدم در جلسهی پروژه ۱: ماشینحساب بسازی. برای گسترش، توان (**) و باقیمانده (%) را اضافه کن، یا کاری کن که ماشینحساب تا وقتی کاربر q ننوشته ادامه دهد.
۲. جدول ضرب
یک حلقهی for با range و یک f-string کافی است:
n = 7
for i in range(1, 6):
print(f"{n} x {i} = {n * i}")
خروجی:
7 x 1 = 7
7 x 2 = 14
7 x 3 = 21
7 x 4 = 28
7 x 5 = 35
قدم بعدی: عدد را از کاربر بگیر، جدول را تا ۱۰ ادامه بده و در آخر با دو حلقهی تودرتو کل جدول ضرب ۱۰ در ۱۰ را چاپ کن.
۳. تبدیل دما
اولین پروژهای که با تابع ساخته میشود. تابع یک دمای سلسیوس میگیرد و فارنهایت را برمیگرداند:
def to_fahrenheit(c):
return c * 9 / 5 + 32
for c in [0, 25, 100]:
print(c, "C =", to_fahrenheit(c), "F")
خروجی:
0 C = 32.0 F
25 C = 77.0 F
100 C = 212.0 F
تابع برعکسش (to_celsius) را خودت بنویس و یک منو بساز که کاربر جهت تبدیل را انتخاب کند. تبدیل کیلومتر به مایل یا تومان به ریال هم با همین الگو ساخته میشود.
۴. بازی حدس عدد
کامپیوتر عددی بین ۱ تا ۲۰ انتخاب میکند و فقط میگوید «کمتر» یا «بیشتر»:
import random
secret = random.randint(1, 20)
tries = 0
while True:
guess = int(input("Guess (1-20): "))
tries += 1
if guess < secret:
print("Too low")
elif guess > secret:
print("Too high")
else:
print(f"Correct! You needed {tries} tries.")
break
این بازی را در جلسهی پروژه ۲: بازی حدس عدد قدمبهقدم میسازی. برای گسترش، تعداد حدسها را به پنج محدود کن یا سه سطح سختی بگذار.
۵. سنگ، کاغذ، قیچی
این پروژه نشان میدهد یک دیکشنری چطور میتواند جای چند شرط طولانی را بگیرد: در beats نوشتهایم هر انتخاب کدام را میبرد.
import random
beats = {"rock": "scissors", "paper": "rock", "scissors": "paper"}
player = input("rock, paper or scissors? ").strip().lower()
computer = random.choice(list(beats))
if player not in beats:
print("Please type rock, paper or scissors.")
elif player == computer:
print("Draw! We both chose", computer)
elif beats[player] == computer:
print("You win! Computer chose", computer)
else:
print("You lose! Computer chose", computer)
برای گسترش، بازی را سه دور کن (هر کس دو دور ببرد برنده است) و امتیاز هر دو طرف را نگه دار.
پروژههای متوسط: لیست، رشته و لاکپشت
برای این پنج پروژه باید حلقهها را خوب بلد باشی و با لیست، رشته و تابع آشنا شده باشی.
۶. تابلوی نقاشی لاکپشت
با Turtle (لاکپشت) و چند حلقه میشود نقشهای زیبایی کشید. این کد یک ستارهی طلایی روی آسمان سرمهای میکشد:
import turtle
turtle.bgcolor("navy")
turtle.color("gold")
turtle.speed(0)
for i in range(36):
turtle.forward(200)
turtle.left(170)
turtle.done()
عدد ۳۶ و زاویهی ۱۷۰ را عوض کن و ببین نقش چطور تغییر میکند. دستورهای اصلی لاکپشت را در مقالهی Turtle در پایتون آوردهایم. در جلسهی پروژه ۳: تابلوی نقاشی یک تابلوی کامل «باغ در شب» با ماه، ستارهها، گلها و امضای خودت میکشی.
۷. بازی آزمون
سؤالها و جوابها در یک دیکشنری نگه داشته میشوند و حلقه یکییکی میپرسد:
questions = {
"What is the capital of Iran?": "tehran",
"How many legs does a spider have?": "8",
"What is 7 x 8?": "56",
}
score = 0
for question, answer in questions.items():
reply = input(question + " ").strip().lower()
if reply == answer:
print("Correct!")
score += 1
else:
print("The answer was", answer)
print(f"Your score: {score} / {len(questions)}")
strip فاصلههای اضافهی دو طرف جواب را پاک میکند و lower همهی حروف را کوچک میکند، تا Tehran و TEHRAN هم درست حساب شوند. نسخهی کامل را در جلسهی پروژه ۴: بازی آزمون با تابع و دیکشنری میسازی.
۸. سازندهی رمز عبور
برنامه طول رمز را میپرسد و رمزی از حروف، رقمها و نشانهها میسازد. ماژول string حروف انگلیسی (string.ascii_letters)، رقمها (string.digits) و نشانهها (string.punctuation) را آماده دارد و random.choice در هر دور حلقه یکی را برمیدارد. برای گسترش، مطمئن شو رمز حتماً حداقل یک رقم و یک حرف بزرگ دارد. برای رمزهای واقعی، برنامهنویسها به جای random از ماژول secrets استفاده میکنند که برای امنیت ساخته شده است.
۹. شمارندهی کلمات
متنی را میگیرد و میگوید هر کلمه چند بار آمده است:
text = "the cat and the dog and the bird"
counts = {}
for word in text.split():
counts[word] = counts.get(word, 0) + 1
for word in sorted(counts, key=counts.get, reverse=True):
print(word, counts[word])
خروجی:
the 3
and 2
cat 1
dog 1
bird 1
counts.get(word, 0) اگر کلمه هنوز در دیکشنری نباشد صفر برمیگرداند. در خط آخر، sorted کلمهها را بر اساس تعدادشان (key=counts.get) و از زیاد به کم (reverse=True) مرتب میکند. برای گسترش، علامتهای نگارشی را حذف کن، تعداد کل کلمهها و طولانیترین کلمه را هم چاپ کن.
۱۰. شبیهساز تاس
برنامه تاس را هزار بار با random.randint(1, 6) میریزد، تعداد آمدن هر عدد را در یک دیکشنری یا لیست میشمارد و درصد هر کدام را چاپ میکند. خواهی دید که هرچه تعداد پرتاب بیشتر شود، درصد هر عدد به یکششم (حدود ۱۶٫۷ درصد) نزدیکتر میشود. قدم بعدی ریختن دو تاس و شمردن جمعشان است؛ چرا ۷ بیشتر از همه میآید؟ جلسهی شبیهسازی با شانس همین ایدهها را آموزش میدهد.
پروژههای چالشی: داده، فایل و بازی
اینها برای وقتی است که لیست، دیکشنری و تابع را خوب بلدی و آمادهای برنامهای بزرگتر با چند بخش بسازی.
۱۱. دفترچه تلفن کلاس
هر مخاطب یک دیکشنری است و همهی مخاطبها در یک لیست:
contacts = [
{"name": "Sara", "phone": "555-0101"},
{"name": "Ali", "phone": "555-0102"},
]
def search(name):
for person in contacts:
if person["name"].lower() == name.lower():
return person["phone"]
return "Not found"
contacts.append({"name": "Mina", "phone": "555-0103"})
print(search("mina"))
print(search("Reza"))
خروجی:
555-0103
Not found
حالا یک منو با while True بساز که دستورهای add، list، search و quit را بفهمد. این پروژه در جلسهی پروژه ۵: دفترچه تلفن کلاس قدمبهقدم ساخته میشود.
۱۲. فهرست کارها با ذخیره در فایل
برنامهای که کارهایت را نگه میدارد و بعد از بسته شدن هم فراموششان نمیکند. راز ماجرا ماژول json است:
import json
tasks = ["math homework", "feed the cat"]
with open("tasks.json", "w") as f:
json.dump(tasks, f)
with open("tasks.json") as f:
loaded = json.load(f)
print(loaded)
خروجی:
['math homework', 'feed the cat']
به آن دستورهای اضافه کردن، تیک زدن و پاک کردن کار اضافه کن. باز کردن، نوشتن و خواندن فایل را در مقالهی کار با فایل در پایتون توضیح دادهایم. نوجوانهای ۱۵ سال به بالا نسخهی کاملترش را در جلسهی مدیر وظایف با ذخیره در JSON از دورهی پایتون حرفهای میسازند.
۱۳. ماجراجویی متنی
بازیای بدون تصویر که با نوشتن دستورهایی مثل north در یک خانهی مرموز میگردی. نقشه یک دیکشنری تودرتوست:
rooms = {
"hall": {"north": "kitchen", "east": "library"},
"kitchen": {"south": "hall"},
"library": {"west": "hall"},
}
room = "hall"
while True:
print("You are in the", room)
move = input("Where to? ").strip().lower()
if move == "quit":
break
if move in rooms[room]:
room = rooms[room][move]
else:
print("You can't go that way.")
در جلسهی پروژه ۶: ماجراجویی متنی وسیله برداشتن، کولهپشتی و دری قفل که فقط با کلید باز میشود را هم اضافه میکنی.
۱۴. نمودار کارنامه
نمرههایت را در یک لیست بگذار و با کتابخانهی matplotlib نمودار میلهای بکش؛ درسهای بالای ۱۷ سبز، پایینتر نارنجی و زیر ۱۲ قرمز، با یک خطچین برای میانگین. کد کامل و توضیحش را در مقالهی رسم نمودار با matplotlib آوردهایم. این اولین پروژهای است که با یک کتابخانهی نصبی کار میکنی.
۱۵. بازی «ستارهها را بگیر»
یک بازی گرافیکی واقعی: شخصیتت با کلیدهای جهت حرکت میکند، ستارهها از بالا میافتند و با گرفتن هر کدام امتیاز میگیری. این بازی با Pygame Zero ساخته میشود و حرکت، صفحهکلید و برخورد را یادت میدهد. در جلسهی پروژه: ستارهها را بگیر از دورهی بازیسازی آن را میسازی و مقالهی بازیسازی با پایتون هم راهنمای خوبی است.
چطور یک پروژه را از صفر بسازم؟
برنامهنویسها برنامهی بزرگ را یکجا نمینویسند. این روش پنجقدمی برای همهی پروژههای بالا جواب میدهد:
- نقشه را روی کاغذ بنویس. برنامه قرار است چه کار کند؟ قدمهایش را به فارسی ساده فهرست کن.
- با کوچکترین نسخه شروع کن. مثلاً در حدس عدد، اول فقط یک حدس با یک عدد ثابت.
- بعد از هر چند خط اجرا کن. اگر بیست خط بنویسی و بعد اجرا کنی، پیدا کردن خطا سخت میشود.
- پیام خطا را بخوان. شمارهی خط و نوع خطا تقریباً همیشه میگویند مشکل کجاست.
- ویژگی تازه اضافه کن. وقتی نسخهی ساده کار کرد، یکی از پیشنهادهای «برای گسترش» را امتحان کن.
کد پروژه را کپی نکن؛ حتی اگر کد شروع را از همین مقاله برمیداری، خودت تایپش کن و هر خط را بفهم. تایپ کردن کند است، اما همان چیزی است که کد را در ذهنت مینشاند.
پروژهها در بتل کد
دورهی پایتون بتل کد بعد از هر چند جلسه آموزش، یک جلسهی پروژه دارد: ماشینحساب، حدس عدد، تابلوی نقاشی، بازی آزمون، دفترچه تلفن کلاس و ماجراجویی متنی. در هر جلسهی پروژه، برنامه در چهار قدم ساخته میشود و هر قدم خودکار بررسی میشود. اگر گیر کنی، کمک سهمرحلهای داری: راهنمایی، سرنخ و در آخر جواب. دوره با یک پروژهی نهایی و «روز نمایش» تمام میشود که در آن ایدهی خودت را از نقشه تا برنامهی کامل میسازی.
همهی اینها در مرورگر و بدون نصب انجام میشود. برای پروژههای آزاد میتوانی از ویرایشگر آنلاین پایتون استفاده کنی و اگر بین پروژهها دلت تمرین کوتاه خواست، سری به تمرینخانهی پایتون بزن. مقالهی تمرین پایتون با جواب هم ۲۰ تمرین حلشده برای گرم کردن دستت دارد.
سؤالهای پرتکرار
اولین پروژهی پایتون من چه باشد؟
ماشینحساب یا بازی حدس عدد. هر دو کوتاهاند، در یکی دو جلسه تمام میشوند و مهمترین مفهومهای پایه یعنی ورودی، تبدیل به عدد، شرط و حلقه را تمرین میدهند.
برای شروع پروژه چقدر پایتون باید بلد باشم؟
برای پروژههای آسان همین که print، متغیر، input و if را بلد باشی کافی است. هرچه جلوتر بروی، حلقه، لیست، دیکشنری و تابع لازم میشود. جدول بالا برای هر پروژه نوشته چه چیزهایی لازم دارد.
اگر وسط پروژه گیر کردم چه کنم؟
پروژه را کوچکتر کن و فقط بخشی را که کار نمیکند جدا امتحان کن. با print مقدار متغیرها را ببین و پیام خطا را با دقت بخوان. اگر باز هم گیر بودی، از راهنمایی بگیر، اما اول حداقل چند دقیقه خودت فکر کن.
آیا کپی کردن کد پروژه از اینترنت اشکال دارد؟
خواندن کد دیگران برای یاد گرفتن عالی است، اما کپی کردن کامل یک پروژه چیزی یادت نمیدهد. بهتر است ایده را برداری، خودت بنویسی و فقط وقتی گیر کردی بخشی از کد دیگران را بخوانی و بفهمی.
پروژههایم را کجا به دیگران نشان دهم؟
در بتل کد میتوانی برنامههایت را در گالری منتشر کنی تا دیگران ببینند، قلب بدهند و از رویش نسخهی خودشان را بسازند. نشان دادن پروژه به خانواده و دوستان هم انگیزهی خوبی برای پروژهی بعدی است.