دورهی حرفهای پایتون (۱۵ سال به بالا)
دورهی حرفهای پایتون برای ۱۵ سال به بالا: مبانی فشرده، ساختمان دادهها، تابعها در عمق، خطا و فایل و JSON، برنامهنویسی شیگرا، الگوریتم و پیچیدگی، پایتون پیشرفته (generator، decorator، regex) و مهارتهای حرفهای (تست، logging، clean code) با پروژههای واقعی.
مبانی پایتون، فشرده
- جلسهی 1: برنامه، خروجی و خطاها (Programs, print and errors) — ساختار یک برنامهی پایتون، نحوهی اجرای آن توسط مفسر، کنترل دقیق خروجی با print و تفاوت خطای نحوی با خطای زمان اجرا.
- جلسهی 2: انواع داده و عملگرها (Types and operators) — متغیر و انتساب با =، انواع پایهی int، float، str و bool، عملگرهای حسابی، اولویت عملگرها، تبدیل نوع و محدودیت دقت…
- جلسهی 3: رشتهها بهطور عمیق (Strings in depth) — اندیسگذاری و برش با گام، تغییرناپذیری رشته، متدهای پرکاربرد و قالببندی حرفهای با f-string.
- جلسهی 4: ورودی و اعتبارسنجی (Input and validation) — خواندن ورودی کاربر، تبدیل امن به عدد، بررسی اعتبار با متدهای رشته و الگوی guard clause و مفهوم truthiness.
- جلسهی 5: شرطها و تصمیمگیری (Conditionals) — if/elif/else، مقایسهی زنجیرهای، عملگرهای منطقی با ارزیابی کوتاهمدار، عبارت شرطی یکخطی و مقدمات match-case.
- جلسهی 6: پروژه: ماشینحساب فاکتور (Project: invoice calculator) — یک ابزار خط فرمان برای محاسبهی فاکتور میسازیم: ورودی، اعتبارسنجی، تخفیف، مالیات و چاپ فاکتور قالببندیشده، در چهار…
جریان کنترل و ساختمان دادهها
- جلسهی 7: حلقهها: while و for (Loops: while and for) — تکرار با while و for، تابع range، کنترل جریان با break و continue و الگوی کمتر شناختهشدهی loop-else.
- جلسهی 8: لیستها (Lists) — لیست بهعنوان دنبالهی تغییرپذیر: متدها، برش، تفاوت کپی و aliasing، مرتبسازی با key و پیمایش با enumerate و zip.
- جلسهی 9: تاپل، باز کردن و مجموعه (Tuples, unpacking and sets) — تاپل بهعنوان رکورد تغییرناپذیر، باز کردن (unpacking) شامل حالت ستارهدار، و مجموعهها با عملیات اجتماع، اشتراک و تفاضل.
- جلسهی 10: دیکشنریها (Dictionaries) — نگاشت کلید به مقدار: دسترسی امن با get و setdefault، پیمایش، الگوهای شمارش و گروهبندی و دیکشنریهای تو در تو.
- جلسهی 11: Comprehensionها (Comprehensions) — ساخت لیست، دیکشنری و مجموعه با comprehension، فیلتر شرطی، حالت تو در تو و اینکه چه زمانی حلقهی معمولی بهتر است.
- جلسهی 12: پروژه: تحلیلگر گزارش نمرات (Project: grade report analyzer) — یک ابزار تحلیل دادهی متنی میسازیم: خطوط name,score را میخوانیم، تجزیه، تجمیع و رتبهبندی میکنیم و یک گزارش…
تابعها در عمق
- جلسهی 13: تعریف تابع و مقدار بازگشتی (Defining Functions) — تابع واحد اصلی سازماندهی کد است: با def تعریف میشود، با return نتیجه میدهد و باید فقط یک کار را خوب انجام دهد.
- جلسهی 14: پارامترها و آرگومانها (Parameters and Arguments) — همهی شکلهای پارامتر در پایتون: موقعیتی، کلیدی، پیشفرض، *args، kwargs، فقطکلیدی و باز کردن آرگومانها هنگام فراخوانی.
- جلسهی 15: حوزهی دید و کلوژر (Scope and Closures) — پایتون نامها را با قاعدهی LEGB پیدا میکند؛ با global و nonlocal دامنه را صریح میکنیم و با closure تابعهایی…
- جلسهی 16: تابعهای مرتبهبالا (Higher-Order Functions) — در پایتون تابع یک مقدار است: میتوان آن را در متغیر و دیکشنری گذاشت، به تابع دیگر داد یا از تابع برگرداند؛ lambda،…
- جلسهی 17: بازگشت (Recursion) — تابع بازگشتی مسئله را به نسخهی کوچکتری از خودش میشکند؛ حالت پایه، پشتهی فراخوانی، مقایسه با حلقه و memoization را…
- جلسهی 18: پروژه: جعبهابزار آمار متن (Project: Text Statistics Toolkit) — یک ابزار تحلیل متن میسازیم که از تابعهای کوچک و خالص تشکیل شده است: شکستن به واژه، بسامد واژهها، بلندترین واژهها و…
خطاها، فایلها و قالبهای داده
- جلسهی 19: مدیریت استثناها (Handling Exceptions) — برنامهی حرفهای با ورودی خراب از کار نمیافتد: با try/except/else/finally خطاهای مشخص را میگیریم و بین دو سبک EAFP و…
- جلسهی 20: پرتاب استثنا و استثنای سفارشی (Raising Exceptions) — تابعهای خوب ورودی نامعتبر را بیصدا تحمل نمیکنند: با raise خطای معنادار پرتاب میکنیم، کلاس استثنای اختصاصی میسازیم…
- جلسهی 21: کار با فایلها (Working With Files) — خواندن و نوشتن فایل متنی به روش درست: with open، حالتهای r/w/a، تعیین encoding و الگوهای رایج پردازش خطبهخط.
- جلسهی 22: قالب دادهی JSON (JSON) — JSON زبان مشترک APIها و فایلهای تنظیمات است؛ با ماژول json دادهی پایتون را به متن و برعکس تبدیل میکنیم و آن را در…
- جلسهی 23: CSV و دادهی جدولی (CSV and Tabular Data) — CSV رایجترین قالب خروجی اکسل و پایگاه داده است؛ با ماژول csv آن را درست پارس میکنیم (کوتیشن و ویرگول داخل فیلد) و…
- جلسهی 24: پروژه: مدیر وظایف با ذخیره در JSON (Project: JSON Task Manager) — یک ابزار خط فرمان کوچک برای مدیریت کارها میسازیم که وضعیت را در فایل JSON نگه میدارد، خطاها را با استثنای اختصاصی…
برنامهنویسی شیگرا
- جلسهی 25: کلاس و نمونه (Classes and Instances) — کلاس یک نوع دادهی جدید تعریف میکند که داده (attribute) و رفتار (method) را کنار هم نگه میدارد؛ هر شیء ساختهشده از…
- جلسهی 26: کپسولهسازی و property (Encapsulation and Properties) — دادهی داخلی شیء را پشت یک رابط کنترلشده نگه میداریم: قرارداد _private، @property با اعتبارسنجی، و متدهای…
- جلسهی 27: وراثت و ترکیب (Inheritance and Composition) — با وراثت (inheritance) رفتار یک کلاس را گسترش یا بازنویسی میکنیم و با ترکیب (composition) اشیا را از اشیای کوچکتر…
- جلسهی 28: متدهای ویژه (dunder) (Special Methods) — با متدهای ویژه (dunder methods) اشیای خودمان را با سازوکارهای داخلی پایتون یکپارچه میکنیم: چاپ، مقایسه، مرتبسازی،…
- جلسهی 29: dataclass و کلاسهای انتزاعی (Dataclasses and Abstract Base Classes) — dataclass کد تکراری کلاسهای دادهمحور را حذف میکند و abc.ABC قرارداد (interface) مشترک زیرکلاسها را تحمیل میکند تا…
- جلسهی 30: پروژه: سامانهی کتابخانه (Project: Library System) — یک سامانهی کوچک مدیریت کتابخانه را در چهار گام میسازیم: مدل داده با اعتبارسنجی، امانت و بازگشت با خطاهای سفارشی،…
الگوریتمها و ساختمان دادهها
- جلسهی 31: پیچیدگی زمانی و Big-O (Complexity and Big-O) — یاد میگیریم هزینهی یک الگوریتم را با شمردن عملیات و نماد Big-O تخمین بزنیم و ساختار دادهای انتخاب کنیم که با بزرگ…
- جلسهی 32: جستوجو (Searching) — جستوجوی خطی (linear search) را با جستوجوی دودویی (binary search) مقایسه میکنیم، هر دو نسخهی تکراری و بازگشتی آن را…
- جلسهی 33: مرتبسازی (Sorting) — مرتبسازی درجی (insertion sort) و ادغامی (merge sort) را خودمان پیاده میکنیم، پایداری (stability) را میفهمیم و با…
- جلسهی 34: پشته و صف (Stacks and Queues) — پشته (stack, LIFO) و صف (queue, FIFO) را با list و collections.deque پیاده میکنیم و در مسائل واقعی مثل بررسی…
- جلسهی 35: درهمسازی و گرافها (Hashing and Graphs) — الگوهای پرکاربرد dict و Counter (مثل two-sum و گروهبندی آناگرامها) را میبینیم، گراف را با فهرست مجاورت (adjacency…
- جلسهی 36: پروژه: حلکنندهی ماز (Project: Maze Solver) — یک حلکنندهی ماز متنی را در چهار گام میسازیم: تجزیهی ورودی، بررسی دسترسیپذیری، طول کوتاهترین مسیر با BFS و در…
پایتون حرفهای و پایتونیک
- جلسهی 37: ایتریتورها و ژنراتورها (Iterators and Generators) — پروتکل تکرار در پایتون را از درون میشناسیم و با yield داده را تنبل (lazy) و کممصرف تولید میکنیم.
- جلسهی 38: دکوریتورها (Decorators) — توابع را مثل داده جابهجا میکنیم و با دکوریتور (decorator) رفتاری مثل ثبت لاگ، شمارش و کش را بدون تغییر بدنهی تابع…
- جلسهی 39: مدیران زمینه (Context Managers) — با with منابع را مطمئن باز و بسته میکنیم و مدیر زمینه (context manager) خودمان را با کلاس و با contextlib میسازیم.
- جلسهی 40: جعبهابزار کتابخانهی استاندارد (The Standard Library Toolbox) — به جای اختراع دوبارهی چرخ از collections، itertools و functools استفاده میکنیم؛ ابزارهایی که کد حرفهای پایتون را…
- جلسهی 41: عبارتهای منظم (Regular Expressions) — با ماژول re الگوهای متنی را جستوجو، استخراج، اعتبارسنجی و جایگزین میکنیم؛ از ایمیل و شماره تلفن تا خطوط لاگ.
- جلسهی 42: پروژه: تحلیلگر لاگ (Project: Log Analyzer) — یک ابزار واقعی تحلیل لاگ میسازیم: خطوط را با regex تجزیه، با ژنراتورها فیلتر، با Counter و defaultdict تجمیع و در…
مهارتهای برنامهنویس حرفهای
- جلسهی 43: تستنویسی (Testing) — یاد میگیریم درستی کد را با تست خودکار ثابت کنیم: از assert ساده تا unittest.TestCase، حالتهای مرزی و فکر کردن به روش…
- جلسهی 44: اشکالزدایی و لاگگیری (Debugging and Logging) — یاد میگیریم traceback را درست بخوانیم، به جای print پراکنده از ماژول logging استفاده کنیم و با برنامهنویسی تدافعی…
- جلسهی 45: ماژولها و سازماندهی کد (Modules and Code Organisation) — شکلهای مختلف import، الگوی __name__ == "__main__"، گشتی در کتابخانهی استاندارد و طراحی ماژولهای کوچک و قابل…
- جلسهی 46: کد تمیز (Clean Code) — کدی مینویسیم که دیگران (و خود آیندهمان) راحت بخوانند: نامگذاری درست، توابع کوتاه، type hint، docstring، ثابتها و…
- جلسهی 47: کار با داده و متن در مقیاس واقعی (Working with Data and Text) — رکوردها را با کلیدهای چندگانه مرتب و گروهبندی میکنیم، با تاریخها حساب میکنیم، جدولهای همتراز میسازیم و…
- جلسهی 48: پروژهی پایانی: ابزار خط فرمان مدیریت هزینه (Capstone: Expense Tracker CLI) — همهی مهارتهای دوره را در یک ابزار واقعی کنار هم میگذاریم: مدل داده با dataclass، اعتبارسنجی ورودی، ذخیرهسازی JSON،…
بیشتر بخوان
- نقشهی راه یادگیری پایتون: از صفر تا حرفهای در ۶ مرحله: نقشهی راه یادگیری پایتون در شش مرحله، از پایهها تا شیءگرایی، تخصص و کار حرفهای؛ با زمان تقریبی، پروژهی هر مرحله، دورهی مناسب و تلههای رایج.
- برنامهنویسی شیگرا در پایتون (کلاس و شیء) با مثال ساده: شیگرایی در پایتون به زبان ساده: کلاس و شیء، __init__ و self، ویژگی و متد، __str__ و وراثت، با مثال قهرمان بازی و حساب بانکی و اینکه کی کلاس لازم است.
- کتابخانههای معروف پایتون: معرفی، نصب با pip و مثال: کتابخانه در پایتون چیست؟ فرق کتابخانهی استاندارد و نصبی، نصب با pip و معرفی NumPy، pandas، matplotlib، scikit-learn و کتابخانههای معروف دیگر با مثال.
- مرتبسازی و جستجو در پایتون: sort، sorted و جستجوی دودویی: مرتبسازی و جستجو در پایتون با مثال: فرق sort و sorted، key و reverse، مرتب کردن رکوردها، جستجوی خطی و دودویی، مرتبسازی حبابی و انتخابی و پیچیدگی زمانی.
- چطور برنامهنویس شویم؟ نقشهی راه از نوجوانی: نقشهی راه برنامهنویس شدن برای نوجوانان و والدین: زبان اول، پروژه، نمونهکار و گیتهاب، انگلیسی و ریاضی، انتخاب تخصص، دانشگاه و زمانبندی واقعی.
- پایتون یا جاوااسکریپت؟ مقایسه برای شروع: پایتون یا جاوااسکریپت؟ یک برنامه با هر دو زبان، تفاوتهای نحوی، کاربردها، سختی یادگیری و پیشنهاد انتخاب بر اساس هدف و سن، همراه جدول مقایسه.