بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

آموزش پایتون

خطاهای رایج پایتون و راه رفع آن‌ها: از SyntaxError تا KeyError

۱۲ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. خطا در پایتون یعنی چه؟
  2. چطور پیام خطا (traceback) را بخوانیم؟
  3. خطاهای نوشتاری: SyntaxError و IndentationError
  4. خطاهای اسم و نوع: NameError، TypeError و AttributeError
  5. خطاهای مقدار و حساب: ValueError و ZeroDivisionError
  6. خطاهای لیست و دیکشنری: IndexError و KeyError
  7. جدول خلاصه: خطا، علت، راه رفع
  8. توضیح فارسی خطاها در بتل کد و روش کلی رفع اشکال
  9. سؤال‌های پرتکرار

خطا (error) در پایتون پیامی است که پایتون وقتی نمی‌تواند کد شما را بفهمد یا اجرا کند نشان می‌دهد. رایج‌ترین خطاها SyntaxError (قانون نوشتن رعایت نشده)، IndentationError (تورفتگی اشتباه)، NameError (اسم ناشناخته)، TypeError (نوع داده‌ی نامناسب)، ValueError (مقدار نامعتبر)، ZeroDivisionError (تقسیم بر صفر)، IndexError (خانه‌ی ناموجود در لیست)، KeyError (کلید ناموجود در دیکشنری) و AttributeError (متد ناموجود) هستند. برای رفع هر خطا، اول خط آخر پیام را بخوانید تا نوع و علتش را بفهمید، بعد سراغ شماره‌ی خطی بروید که پایتون نشان داده است.

در این مقاله یاد می‌گیرید پیام خطا (traceback) را چطور بخوانید، هر کدام از این نه خطا با چه کدی پیش می‌آید و چطور درست می‌شود. آخر هم یک جدول خلاصه‌ی «خطا، علت، راه رفع» و یک روش قدم‌به‌قدم برای پیدا کردن هر اشکالی آمده است. همه‌ی پیام‌ها همان‌هایی هستند که پایتون ۳.۱۲ چاپ می‌کند؛ نسخه‌های دیگر ممکن است کمی متفاوت بنویسند.

خطا در پایتون یعنی چه؟

خطا دیدن بخش عادی برنامه‌نویسی است؛ حتی برنامه‌نویس‌های حرفه‌ای هر روز چندین بار پیام خطا می‌بینند. فرق تازه‌کار و حرفه‌ای در این است که حرفه‌ای‌ها پیام خطا را می‌خوانند و از آن سرنخ می‌گیرند. خطاهای پایتون دو دسته‌ی اصلی دارند:

  • خطای نوشتاری (syntax error): پایتون قبل از اجرا کل کد را می‌خواند. اگر جایی قانون نوشتن رعایت نشده باشد، مثلاً پرانتزی بسته نشده باشد، هیچ خطی اجرا نمی‌شود. SyntaxError و IndentationError از این دسته‌اند.
  • خطای زمان اجرا (exception): کد درست نوشته شده، اما وسط اجرا به کاری می‌رسد که ممکن نیست، مثل تقسیم بر صفر. خط‌های قبل از آن اجرا می‌شوند و برنامه همان‌جا می‌ایستد.
print("Start")
total = 10
print(total / 0)
print("End")
Start
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 3, in <module>
    print(total / 0)
          ~~~~~~^~~
ZeroDivisionError: division by zero

Start چاپ شد، چون خط ۱ قبل از خطا اجرا شده بود؛ اما End هرگز چاپ نشد. به‌جای main.py پایتون مسیر کامل فایل شما را می‌نویسد.

چطور پیام خطا (traceback) را بخوانیم؟

پیام خطای کامل را traceback می‌گویند، یعنی «ردِ مسیر». پایتون نشان می‌دهد برنامه از کجا به کجا رفته تا به خطا رسیده است. این مثال را ببینید که تابعی میانگین یک لیست خالی را حساب می‌کند:

def average(numbers):
    return sum(numbers) / len(numbers)

scores = []
print(average(scores))
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 5, in <module>
    print(average(scores))
          ^^^^^^^^^^^^^^^
  File "main.py", line 2, in average
    return sum(numbers) / len(numbers)
           ~~~~~~~~~~~~~^~~~~~~~~~~~~~
ZeroDivisionError: division by zero

این پیام را از پایین به بالا بخوانید:

  1. خط آخر نوع خطا و توضیحش را می‌گوید: ZeroDivisionError: division by zero، یعنی تقسیم بر صفر.
  2. بلوک بالای آن جایی است که خطا واقعاً رخ داده: خط ۲، داخل تابع average. علامت‌های ^ و ~ زیر خط، دقیقاً همان تکه‌ای را نشان می‌دهند که مشکل داشته است.
  3. بلوک‌های بالاتر مسیری هستند که به آن‌جا رسیده: خط ۵ برنامه‌ی اصلی (<module>) تابع average را صدا زده بود.

حالا علت روشن است: لیست خالی بوده و len(numbers) صفر شده است. راه رفع این است که قبل از تقسیم بررسی کنیم لیست خالی نباشد. برای این‌که هر خطی را راحت پیدا کنید، دانستن چند کلمه‌ی انگلیسی پیام‌ها کمک زیادی می‌کند:

کلمه در پیاممعنی
Traceback (most recent call last)ردِ مسیر؛ آخرین فراخوانی پایین‌تر است
line 5شماره‌ی خط
in <module>در بدنه‌ی اصلی برنامه، بیرون از تابع‌ها
in averageداخل تابع average
is not definedتعریف نشده است
expectedانتظار می‌رفت (چیزی جا افتاده)
invalidنامعتبر
out of rangeبیرون از محدوده

خطاهای نوشتاری: SyntaxError و IndentationError

SyntaxError: قانون نوشتن رعایت نشده

پرتکرارترین علت‌ها: پرانتز یا گیومه‌ی بسته‌نشده، جا افتادن دونقطه بعد از if و for و def، و نوشتن = به‌جای ==. پایتون ۳.۱۲ برای بیشترشان پیام روشنی دارد:

print("Hello"
  File "main.py", line 1
    print("Hello"
         ^
SyntaxError: '(' was never closed
age = 10
if age = 10:
    print("ten")
  File "main.py", line 2
    if age = 10:
       ^^^^^^^^
SyntaxError: invalid syntax. Maybe you meant '==' or ':=' instead of '='?

پیام اول می‌گوید پرانتزی باز شده و هرگز بسته نشده است. پیام دوم حتی راه حل را پیشنهاد می‌کند: برای مقایسه باید == نوشت؛ = فقط برای ریختن مقدار در متغیر است. پیام‌های رایج دیگر: expected ':' یعنی دونقطه‌ی آخر خط جا افتاده، unterminated string literal یعنی گیومه‌ی متن بسته نشده و Perhaps you forgot a comma? یعنی بین دو چیز ویرگول لازم است.

یک خطای مخصوص فارسی‌زبان‌ها هم هست: اگر صفحه‌کلید فارسی باشد، ممکن است ویرگول فارسی یا عدد فارسی وارد کد شود:

print("a"، "b")
  File "main.py", line 1
    print("a"، "b")
             ^
SyntaxError: invalid character '،' (U+060C)

پایتون ویرگول فارسی ، و عددهای فارسی مثل ۵ را در کد نمی‌شناسد. داخل گیومه، یعنی در متن‌ها، هر حرف فارسی‌ای مجاز است؛ اما بیرون از گیومه، صفحه‌کلید را انگلیسی کنید.

IndentationError: تورفتگی اشتباه

در پایتون، تورفتگی (فاصله‌ی اول خط) نشان می‌دهد کدام خط‌ها داخل if، for یا def هستند. اگر خط داخل بلوک تورفتگی نداشته باشد:

for i in range(3):
print(i)
  File "main.py", line 2
    print(i)
    ^^^^^
IndentationError: expected an indented block after 'for' statement on line 1

برعکسش هم خطاست: خطی که بی‌دلیل تورفتگی دارد، پیام unexpected indent می‌گیرد. پیام unindent does not match any outer indentation level هم یعنی تعداد فاصله‌های یک خط با خط‌های هم‌سطحش یکی نیست. قانون ساده: هر سطح، دقیقاً چهار فاصله؛ و فاصله و Tab را با هم قاطی نکنید.

خطاهای اسم و نوع: NameError، TypeError و AttributeError

NameError: پایتون این اسم را نمی‌شناسد

NameError یعنی از اسمی استفاده کرده‌اید که پایتون آن را تعریف‌شده نمی‌بیند. سه علت اصلی دارد: اشتباه تایپی، استفاده از متغیر قبل از ساختنش و جا انداختن گیومه‌ی متن. پایتون ۳.۱۲ برای اشتباه تایپی حدس هم می‌زند:

score = 10
print(scor)
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 2, in <module>
    print(scor)
          ^^^^
NameError: name 'scor' is not defined. Did you mean: 'score'?

اگر بنویسید print(Hello)، پایتون Hello را اسم یک متغیر حساب می‌کند و همین خطا را می‌دهد؛ متن باید داخل گیومه باشد: print("Hello"). یادتان باشد که پایتون به حرف بزرگ و کوچک حساس است: Score و score دو اسم متفاوت‌اند.

TypeError: این کار با این نوع داده نمی‌شود

TypeError وقتی پیش می‌آید که عملی را روی نوع داده‌ای انجام دهید که آن عمل را قبول نمی‌کند. معروف‌ترینش چسباندن متن و عدد با + است:

age = 12
print("Age: " + age)
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 2, in <module>
    print("Age: " + age)
          ~~~~~~~~^~~~~
TypeError: can only concatenate str (not "int") to str

سه راه رفع دارید: print("Age: " + str(age))، یا print("Age:", age)، یا بهتر از همه f-string: print(f"Age: {age}"). صدا زدن تابع با تعداد آرگومان اشتباه، یا len(5) روی یک عدد، هم TypeError می‌دهد. درباره‌ی نوع‌های داده در مقاله‌ی انواع داده در پایتون بیشتر بخوانید.

AttributeError: این متد وجود ندارد

هر نوع داده متدهای خودش را دارد. اگر متدی را صدا بزنید که آن نوع ندارد، AttributeError می‌گیرید:

nums = [3, 1, 2]
nums.push(4)
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 2, in <module>
    nums.push(4)
    ^^^^^^^^^
AttributeError: 'list' object has no attribute 'push'

لیست پایتون push ندارد؛ متد درست append است. پیام 'NoneType' object has no attribute ... هم خیلی پیش می‌آید و معمولاً یعنی نتیجه‌ی تابعی مثل sort() را در متغیر ریخته‌اید: nums = nums.sort() لیست را مرتب می‌کند ولی None برمی‌گرداند. فقط بنویسید nums.sort().

خطاهای مقدار و حساب: ValueError و ZeroDivisionError

ValueError: نوع درست است، مقدار نه

int متن را به عدد تبدیل می‌کند، اما فقط اگر آن متن واقعاً شبیه عدد صحیح باشد:

x = int("ten")
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 1, in <module>
    x = int("ten")
        ^^^^^^^^^^
ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'ten'

این خطا بیشتر وقتی پیش می‌آید که کاربر به input چیزی غیر از عدد جواب بدهد. int("3.5") هم همین خطا را می‌دهد، چون 3.5 عدد صحیح نیست؛ برای عدد اعشاری از float استفاده کنید. جالب است بدانید int عددهای فارسی داخل متن را می‌فهمد:

print(int("۱۲") + 1)
13

برای این‌که برنامه با ورودی اشتباه متوقف نشود، از try و except استفاده کنید که در مقاله‌ی try و except در پایتون کامل توضیح داده شده است.

ZeroDivisionError: تقسیم بر صفر

تقسیم بر صفر در ریاضی معنی ندارد و پایتون هم آن را انجام نمی‌دهد. این خطا برای /، // و % پیش می‌آید. معمولاً صفر مستقیم نوشته نشده، بلکه متغیری مثل تعداد عضوهای یک لیست خالی صفر شده است؛ مثل تابع average در بخش خواندن traceback. راه رفع، بررسی پیش از تقسیم است:

def average(numbers):
    if len(numbers) == 0:
        return 0
    return sum(numbers) / len(numbers)

print(average([]))
print(average([12, 18]))
0
15.0

خطاهای لیست و دیکشنری: IndexError و KeyError

IndexError: این خانه وجود ندارد

شماره‌ی خانه‌های لیست از ۰ شروع می‌شود. لیستی با سه عضو، خانه‌های ۰ و ۱ و ۲ را دارد و خانه‌ی ۳ ندارد. این اشتباه اغلب در حلقه‌ها پیش می‌آید:

nums = [10, 20, 30]
for i in range(len(nums) + 1):
    print(nums[i])
10
20
30
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 3, in <module>
    print(nums[i])
          ~~~~^^^
IndexError: list index out of range

سه دور اول درست کار کرد و دور چهارم، با i برابر ۳، به خطا خورد. + 1 اضافه است. راه ساده‌تر این است که مستقیم روی خود لیست حلقه بزنید: for n in nums:. آخرین عضو هر لیست را هم با nums[-1] بگیرید. درباره‌ی لیست‌ها مقاله‌ی لیست در پایتون را ببینید.

KeyError: این کلید در دیکشنری نیست

KeyError نسخه‌ی دیکشنریِ همین خطاست: کلیدی را خواسته‌اید که وجود ندارد.

ages = {"Sara": 12}
print(ages["sara"])
Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 2, in <module>
    print(ages["sara"])
          ~~~~^^^^^^^^
KeyError: 'sara'

کلید "Sara" با S بزرگ است. یا اسم کلید را دقیق بنویسید، یا با ages.get("sara", 0) مقدار پیش‌فرض بگیرید. جزئیات بیشتر در مقاله‌ی دیکشنری در پایتون آمده است.

جدول خلاصه: خطا، علت، راه رفع

خطاعلت رایجراه رفع
SyntaxErrorپرانتز یا گیومه‌ی بسته‌نشده، جا افتادن :، = به‌جای ==، ویرگول یا عدد فارسیجفت پرانتزها و گیومه‌ها را بشمارید، : بگذارید، صفحه‌کلید را انگلیسی کنید
IndentationErrorخط داخل بلوک بدون تورفتگی، یا تورفتگی بی‌دلیلهر سطح چهار فاصله؛ خط‌های هم‌سطح هم‌تراز
NameErrorاشتباه تایپی، متغیر هنوز ساخته نشده، متن بدون گیومهاسم را دقیق بنویسید، متغیر را قبلش بسازید، متن را در گیومه بگذارید
TypeErrorمتن + عدد، آرگومان کم یا زیاد، عمل نامناسب برای آن نوعstr() یا int() یا f-string؛ تعداد آرگومان‌ها را بررسی کنید
ValueErrorint("ten")، int("3.5")ورودی را بررسی کنید؛ برای اعشار float؛ try و except
ZeroDivisionErrorتقسیم بر صفر یا بر طول لیست خالیقبل از تقسیم با if بررسی کنید
IndexErrorشماره‌ی خانه بزرگ‌تر از آخرین خانهخانه‌ها از ۰ تا len - 1؛ حلقه روی خود لیست
KeyErrorکلید نیست یا با حرف بزرگ و کوچک فرق داردin یا get
AttributeErrorمتد اشتباه مثل push، یا متغیری که None شدهمتد درست را پیدا کنید؛ نتیجه‌ی sort() را در متغیر نریزید

به‌جای حفظ کردن این جدول، هر بار که خطایی گرفتید، قبل از عوض کردن کد، خط آخر پیام را بلند بخوانید و حدس بزنید علتش چیست. بعد از چند هفته، بیشتر خطاها را با یک نگاه می‌شناسید.

توضیح فارسی خطاها در بتل کد و روش کلی رفع اشکال

خطا به زبان ساده و فارسی

پیام‌های انگلیسی پایتون برای تازه‌کارها، به‌خصوص بچه‌ها، سخت‌اند. در بتل کد، وقتی برنامه خطا بدهد، یک کارت خطا می‌بینید که با یک جمله‌ی دلگرم‌کننده شروع می‌شود، شماره‌ی خط و خود خط اشتباه را نشان می‌دهد و به فارسی ساده توضیح می‌دهد چه شده و چطور درستش کنید. مثلاً برای "Age: " + age می‌گوید متن و عدد را نمی‌شود با + به هم چسباند و پیشنهاد می‌کند عدد را با str() به متن تبدیل کنید یا از f-string استفاده کنید. برای اشتباه تایپی هم اسم درست را پیشنهاد می‌دهد، مثل «منظورت score بود؟».

برای اشتباه‌های پرتکرار، مثل جا افتادن دونقطه، پرانتز یا گیومه‌ی بسته‌نشده، = به‌جای ==، اسمی که اشتباه تایپ شده یا عدد فارسی در کد، خط درست‌شده هم زیر توضیح می‌آید و با دکمه‌ی «برام درستش کن» یک‌جا اعمال می‌شود. با اجرای قدم‌به‌قدم هم می‌شود دید هر خط کی اجرا می‌شود و مقدار متغیرها چطور عوض می‌شود؛ این برای پیدا کردن خطاهایی که پیام ندارند ولی جواب غلط می‌دهند عالی است.

روش پنج‌قدمی پیدا کردن هر خطا

  1. خط آخر پیام را بخوانید. نوع خطا نیمی از جواب است.
  2. به خطی که گفته شده بروید و خط قبلش را هم نگاه کنید؛ گاهی اشتباه، مثل پرانتز بسته‌نشده، از خط قبل شروع شده است.
  3. مقدار متغیرها را ببینید. چند print موقت بگذارید یا برنامه را قدم‌به‌قدم اجرا کنید.
  4. یک تغییر کوچک بدهید و دوباره اجرا کنید. چند چیز را با هم عوض نکنید، وگرنه نمی‌فهمید کدام کار کرد.
  5. کد را خط‌به‌خط برای کسی توضیح دهید، حتی یک عروسک. خیلی وقت‌ها وسط توضیح، خودتان اشکال را پیدا می‌کنید.

تمرین پیدا کردن خطا خودش یک مهارت است. جلسه‌ی شکارچی باگ در دوره‌ی پایتون و بخش آزمایشگاه، با برنامه‌های خرابی که باید درستشان کنید، برای همین ساخته شده‌اند. نوجوان‌های بزرگ‌تر در جلسه‌های مدیریت استثناها و اشکال‌زدایی و لاگ‌گیری از دوره‌ی پایتون حرفه‌ای عمیق‌تر یاد می‌گیرند. مثال‌های این مقاله را هم می‌توانید در ویرایشگر آنلاین پایتون اجرا کنید و خطاها را خودتان ببینید.

سؤال‌های پرتکرار

خطای SyntaxError در پایتون یعنی چه؟

یعنی قانون نوشتن پایتون رعایت نشده و پایتون نمی‌تواند کد را بفهمد؛ برای همین هیچ خطی از برنامه اجرا نمی‌شود. علت‌های رایجش پرانتز یا گیومه‌ی بسته‌نشده، جا افتادن دونقطه و نوشتن = به‌جای == است.

چطور پیام خطای پایتون را بخوانم؟

از پایین به بالا. خط آخر نوع خطا و توضیحش را می‌گوید، بلوک بالای آن شماره‌ی خط و خود خطی است که خطا در آن رخ داده و بلوک‌های بالاتر نشان می‌دهند برنامه از کدام تابع‌ها به آن‌جا رسیده است.

چرا پایتون می‌گوید name is not defined؟

چون از اسمی استفاده کرده‌اید که پایتون تعریفش را ندیده است. معمولاً اسم اشتباه تایپ شده، متغیر قبل از ساخته شدن استفاده شده، یا متنی بدون گیومه نوشته شده است. به حرف بزرگ و کوچک هم دقت کنید.

خطای IndentationError را چطور برطرف کنم؟

خط‌های داخل هر if، for، while یا def را دقیقاً چهار فاصله جلوتر بنویسید و مطمئن شوید خط‌های هم‌سطح دقیقاً زیر هم هستند. فاصله و Tab را با هم قاطی نکنید؛ بیشتر ویرایشگرها Tab را خودکار به چهار فاصله تبدیل می‌کنند.

چرا خطا در خطی است که به نظرم درست است؟

پایتون جایی را نشان می‌دهد که متوجه مشکل شده، نه لزوماً جایی که اشتباه شروع شده است. مثلاً اگر متغیری در خط ۱۰ مقدار غلط بگیرد، ممکن است خطا در خط ۲۰ ظاهر شود. خط قبلی را نگاه کنید و مقدار متغیرها را با print بررسی کنید.

چطور کاری کنم برنامه با خطا متوقف نشود؟

برای خطاهای زمان اجرا، مثل ورودی نامعتبر یا تقسیم بر صفر، کد پرخطر را داخل try بگذارید و در except بگویید اگر خطا رخ داد چه شود. خطاهای نوشتاری اما با try درست نمی‌شوند و باید خود کد را اصلاح کنید.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها