آموزش پایتون
حلقه while در پایتون: آموزش با مثال و بازی حدس عدد
۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
حلقهی while در پایتون تا وقتی شرطش درست (True) است، بدنهاش را تکرار میکند و قبل از هر دور، شرط را دوباره بررسی میکند؛ به محض اینکه شرط غلط شود، حلقه تمام میشود. وقتی تعداد تکرار از قبل معلوم نیست، مثلاً «تا وقتی کاربر عدد درست را حدس نزده»، while انتخاب مناسبی است. فقط باید چیزی داخل حلقه شرط را تغییر دهد، وگرنه حلقه هیچوقت تمام نمیشود.
در این مقاله ساختار while را دور به دور دنبال میکنیم، با شمارندهها کار میکنیم، میبینیم حلقهی بیپایان چطور پیش میآید و چطور متوقفش کنیم، break و continue را یاد میگیریم، ورودی کاربر را با while بررسی میکنیم و یک بازی کامل حدس عدد میسازیم. در آخر هم for و while را در یک جدول مقایسه میکنیم. همهی مثالها را در ویرایشگر آنلاین پایتون امتحان کنید.
ساختار حلقهی while
شکل کلی while شبیه if است: کلمهی while، یک شرط، دونقطه و خطهای تورفته. فرقشان این است که if بدنهاش را حداکثر یک بار اجرا میکند، اما while تا وقتی شرط درست است، دوباره و دوباره اجرایش میکند:
count = 3
while count > 0:
print(count)
count -= 1
print("Liftoff!")
3
2
1
Liftoff!
دور به دور با حلقه
بیایید دقیق ببینیم چه اتفاقی افتاد. هر بار، اول شرط بررسی میشود و فقط اگر درست بود، بدنه اجرا میشود:
| دور | count قبل از بررسی | شرط count > 0 | چه چاپ شد | count بعد از دور |
|---|---|---|---|---|
| اول | ۳ | درست | ۳ | ۲ |
| دوم | ۲ | درست | ۲ | ۱ |
| سوم | ۱ | درست | ۱ | ۰ |
| بررسی آخر | ۰ | غلط | (حلقه تمام شد) | ۰ |
سه بخش این حلقه را به خاطر بسپارید، چون تقریباً در هر while شمارندهدار تکرار میشوند:
- مقدار اولیه:
count = 3قبل از حلقه. - شرط:
count > 0که هر دور بررسی میشود. - بهروزرسانی:
count -= 1داخل بدنه که شرط را کمکم به سمت غلط شدن میبرد.
اگر بخش سوم را فراموش کنید، count همیشه ۳ میماند و حلقه هیچوقت تمام نمیشود.
شمارندهها و الگوهای رایج
قدرت واقعی while جایی معلوم میشود که نمیدانیم حلقه چند دور طول میکشد. مثلاً یک سکهی جادویی داریم که پولمان را هر روز دو برابر میکند. چند روز طول میکشد تا از ۱۰۰۰ به دستکم ۱۰۰۰۰۰ برسیم؟
money = 1000
days = 0
while money < 100000:
money *= 2
days += 1
print("Days:", days)
print("Money:", money)
Days: 7
Money: 128000
اینجا days یک شمارنده است: از صفر شروع میشود و هر دور یکی زیاد میشود تا در آخر بگوید حلقه چند بار اجرا شد. نکتهی جالب این است که ما تعداد دورها را از قبل نمیدانستیم؛ فقط شرط پایان را میدانستیم. این دقیقاً همان جایی است که while بهترین ابزار است.
یک الگوی رایج دیگر جمعکننده است. این برنامه عددهای ۱، ۲، ۳ و بعدی را با هم جمع میکند تا جمعشان از ۱۰۰ بیشتر شود:
total = 0
n = 0
while total <= 100:
n += 1
total += n
print("Added numbers 1 to", n, "and got", total)
Added numbers 1 to 14 and got 105
و یک مثال که با for اصلاً طبیعی نیست: شمردن رقمهای یک عدد. هر بار با // یک رقم از آخر عدد برمیداریم تا عدد صفر شود:
number = 52731
digits = 0
while number > 0:
number //= 10
digits += 1
print("Digits:", digits)
Digits: 5
اگر // و -= برایتان تازه است، مقالهی عملگرها در پایتون را ببینید.
حلقهی بیپایان و راه متوقف کردنش
اگر شرط حلقه هیچوقت غلط نشود، حلقه تا ابد ادامه پیدا میکند. به این حلقهی بیپایان (infinite loop) میگویند. رایجترین دلیلش فراموش کردن بهروزرسانی است:
count = 1
while count <= 5:
print(count)
این برنامه بیوقفه عدد ۱ را چاپ میکند، چون count هیچوقت تغییر نمیکند و شرط همیشه درست میماند. با اضافه کردن count += 1 داخل بدنه، حلقه بعد از پنج دور تمام میشود.
اگر برنامهای گیر کرد، نترسید؛ به کامپیوتر آسیبی نمیرسد. راه متوقف کردنش:
- در ترمینال یا خط فرمان: کلیدهای Ctrl و C را با هم بزنید. پایتون با پیام
KeyboardInterruptبرنامه را متوقف میکند. - در IDLE و بیشتر ویرایشگرها: همان Ctrl+C یا دکمهی توقف ویرایشگر.
- در ویرایشگر بتل کد: دکمهی Stop را بزنید.
while True: حلقهی بیپایانِ عمدی
گاهی حلقهی بیپایان را عمداً میسازیم؛ مثلاً برای منوی یک بازی که باید تا وقتی کاربر خارج نشده کار کند. while True: حلقهای است که شرطش همیشه درست است و تنها راه خروج از آن break است. جلسهی ماشین بیپایان در دورهی پایتون بتل کد با همین ایده شروع میشود و جلسهی دوباره و دوباره یاد میدهد چطور با if و break و شمارنده کنترلش کنید.
break و continue در حلقهی while
break: خروج فوری
break حلقه را همان لحظه تمام میکند و اجرای برنامه از اولین خط بعد از حلقه ادامه پیدا میکند:
while True:
word = input("Type a word (or quit): ")
if word == "quit":
break
print(word.upper())
print("Bye!")
نمونهی اجرا:
Type a word (or quit): hello
HELLO
Type a word (or quit): python
PYTHON
Type a word (or quit): quit
Bye!
الگوی «تا صفر نزدهای ادامه بده»
یک الگوی پرکاربرد این است که از کاربر مقدار بگیریم تا وقتی یک مقدار ویژه، مثلاً صفر، را وارد کند:
total = 0
while True:
n = int(input("Number (0 to stop): "))
if n == 0:
break
total += n
print("Total:", total)
Number (0 to stop): 5
Number (0 to stop): 10
Number (0 to stop): 3
Number (0 to stop): 0
Total: 18
continue: رد شدن از بقیهی این دور
continue بقیهی بدنه را در دور فعلی اجرا نمیکند و مستقیم سراغ بررسی دوبارهی شرط میرود. این برنامه عددهای ۱ تا ۱۰ را چاپ میکند، بهجز مضربهای ۳:
n = 0
while n < 10:
n += 1
if n % 3 == 0:
continue
print(n)
1
2
4
5
7
8
10
در
whileجای بهروزرسانی شمارنده را با دقت انتخاب کنید. اگرn += 1را بعد ازcontinueمیگذاشتیم، وقتیnبه ۳ میرسید،continueبهروزرسانی را رد میکرد،nبرای همیشه ۳ میماند و حلقه بیپایان میشد.
بررسی ورودی کاربر با while
یکی از بهترین کاربردهای while، دوباره پرسیدن است تا وقتی کاربر جواب درستی بدهد. این برنامه آنقدر میپرسد تا یک عدد صحیح مثبت بگیرد:
while True:
text = input("Enter a positive number: ")
if text.isdigit() and int(text) > 0:
number = int(text)
break
print("That doesn't look right. Try again.")
print("Square:", number * number)
Enter a positive number: -4
That doesn't look right. Try again.
Enter a positive number: 0
That doesn't look right. Try again.
Enter a positive number: 9
Square: 81
isdigit بررسی میکند متن فقط رقم داشته باشد؛ برای همین -4 رد میشود. صفر رقم است، اما شرط دوم، یعنی بزرگتر از صفر بودن، آن را رد میکند. به ترتیب دو شرط هم دقت کنید: اگر متن عدد نباشد، and دیگر طرف دوم را بررسی نمیکند و int روی متن نادرست صدا زده نمیشود. روشهای دیگر، از جمله try و except، را در مقالهی گرفتن ورودی با input در پایتون ببینید.
بازی حدس عدد با while
حالا همهچیز را در یک بازی کوچک کنار هم میگذاریم. کامپیوتر عددی تصادفی بین ۱ تا ۲۰ انتخاب میکند و کاربر آنقدر حدس میزند تا پیدایش کند. بعد از هر حدس، برنامه میگوید عدد کوچکتر است یا بزرگتر:
import random
secret = random.randint(1, 20)
tries = 0
guess = 0
while guess != secret:
guess = int(input("Guess a number from 1 to 20: "))
tries += 1
if guess < secret:
print("Too low!")
elif guess > secret:
print("Too high!")
print("You got it in", tries, "tries!")
یک نمونهی اجرا (این بار عدد مخفی ۱۳ بود):
Guess a number from 1 to 20: 10
Too low!
Guess a number from 1 to 20: 15
Too high!
Guess a number from 1 to 20: 13
You got it in 3 tries!
random.randint(1, 20) عددی تصادفی از ۱ تا ۲۰، با خود ۱ و ۲۰، میدهد؛ پس هر بار که بازی را اجرا کنید، عدد مخفی فرق میکند. دربارهی ماژول random در مقالهی ماژول random در پایتون بیشتر بخوانید. چرا guess را قبل از حلقه صفر کردیم؟ چون شرط guess != secret همان اول بررسی میشود و guess باید از قبل وجود داشته باشد. صفر هیچوقت عدد مخفی نیست، پس حلقه حتماً دستکم یک بار اجرا میشود.
نسخهی سختتر: فقط پنج فرصت
بیایید تعداد حدسها را محدود کنیم. اینجا از ویژگی کمتر شناختهشدهای استفاده میکنیم: while هم مثل for میتواند else داشته باشد. بلوک else فقط وقتی اجرا میشود که شرط حلقه غلط شود، نه وقتی با break بیرون بیاییم:
import random
secret = random.randint(1, 20)
tries = 0
while tries < 5:
guess = int(input("Your guess: "))
tries += 1
if guess == secret:
print("Correct! You win.")
break
print("Too low!" if guess < secret else "Too high!")
else:
print("Out of tries! The number was", secret)
یک نمونهی اجرا (عدد مخفی ۷ بود و بازیکن نتوانست پیدایش کند):
Your guess: 10
Too high!
Your guess: 5
Too low!
Your guess: 8
Too high!
Your guess: 6
Too low!
Your guess: 9
Too high!
Out of tries! The number was 7
بازی حدس عدد پروژهی دوم دورهی پایتون است و در جلسهی پروژه ۲: بازی حدس عدد قدمبهقدم ساخته میشود. ایدههای پروژههای دیگر را هم در مقالهی پروژههای پایتون برای مبتدیها ببینید.
for یا while؟
هر کاری که با for میشود کرد، با while هم شدنی است، اما معمولاً یکی از آنها مناسبتر است. این دو حلقه دقیقاً یک کار را انجام میدهند:
for i in range(1, 4):
print("for:", i)
i = 1
while i <= 3:
print("while:", i)
i += 1
for: 1
for: 2
for: 3
while: 1
while: 2
while: 3
نسخهی for کوتاهتر است و شمارنده را خودش جلو میبرد؛ در نسخهی while باید مقدار اولیه، شرط و بهروزرسانی را خودتان بنویسید. این جدول کمک میکند انتخاب کنید:
| ویژگی | حلقهی for | حلقهی while |
|---|---|---|
| کی مناسب است | تعداد دور یا فهرست چیزها معلوم است | فقط شرط پایان معلوم است |
| شمارنده | خودکار، با range یا پیمایش | دستی: مقدار اولیه، شرط، بهروزرسانی |
| خطر حلقهی بیپایان | تقریباً هیچ | اگر شرط هیچوقت غلط نشود |
| مثالهای رایج | جدول ضرب، پیمایش لیست، الگوی ستارهای | حدس عدد، منو، بررسی ورودی |
| break، continue و else | دارد | دارد |
قانون ساده: اگر میتوانید بگویید «برای هر ...» یا «n بار»، از for استفاده کنید. اگر جملهتان با «تا وقتی ...» شروع میشود، while را انتخاب کنید. حلقهی for را کامل در مقالهی حلقه for در پایتون توضیح دادهایم.
اشتباههای رایج در حلقهی while
بهروزرسانی بیرون از حلقه
اگر خط بهروزرسانی تورفتگی نداشته باشد، بیرون از حلقه میافتد و هیچوقت داخل حلقه اجرا نمیشود:
count = 1
while count <= 5:
print(count)
count += 1
این هم یک حلقهی بیپایان است. همیشه بررسی کنید خطی که شرط را تغییر میدهد، همتراز با بقیهی بدنه باشد.
پرسیدن فقط یک بار، بیرون از حلقه
answer = input("What is the magic word? ")
while answer != "please":
print("Try again!")
input فقط یک بار، قبل از حلقه، اجرا میشود. اگر جواب اول اشتباه باشد، answer هیچوقت عوض نمیشود و «Try again!» تا ابد چاپ میشود. پرسیدن دوباره باید داخل حلقه باشد.
یکی کم یا زیاد
i = 1
while i < 5:
print(i)
i += 1
1
2
3
4
اگر میخواستید تا ۵ بشمارید، شرط باید i <= 5 باشد. همیشه دور آخر حلقه را در ذهن یا روی کاغذ بررسی کنید.
شرطی که از اول غلط است
count = 10
while count < 5:
print("This never prints")
print("Done")
Done
while اول شرط را بررسی میکند، پس اگر شرط از همان ابتدا غلط باشد، بدنه حتی یک بار هم اجرا نمیشود. این اشکال خطا نمیدهد و برای همین پیدا کردنش سختتر است. اجرای قدمبهقدم در بتل کد که مقدار متغیرها را بعد از هر خط نشان میدهد، برای پیدا کردن همین اشکالها خیلی کمک میکند.
برای تمرین بیشتر، دستهی حلقهی while در تمرینخانهی پایتون را باز کنید. نوجوانهای ۱۵ سال به بالا هم میتوانند جلسهی حلقهها: while و for در دورهی پایتون حرفهای را ببینند.
سؤالهای پرتکرار
حلقهی while در پایتون چه فرقی با for دارد؟
for روی یک مجموعهی معلوم، مثل range یا یک لیست، حرکت میکند و خودش شمارنده را جلو میبرد. while تا وقتی شرطش درست است تکرار میشود و شمارنده را باید خودتان تغییر دهید. وقتی تعداد دورها معلوم است for و وقتی فقط شرط پایان معلوم است while مناسبتر است.
چطور یک حلقهی بیپایان را متوقف کنم؟
در ترمینال کلیدهای Ctrl و C را با هم بزنید تا پایتون با KeyboardInterrupt برنامه را متوقف کند. در ویرایشگرهای آنلاین معمولاً دکمهی توقف یا Stop هست. بعد بررسی کنید چرا شرط حلقه هیچوقت غلط نشده است؛ معمولاً یک بهروزرسانی جا افتاده است.
آیا پایتون حلقهی do-while دارد؟
نه. در پایتون حلقهای که حتماً یک بار اجرا شود و بعد شرط را بررسی کند، وجود ندارد. شکل رایج جایگزینش while True: است که در انتهای بدنه یک if و break دارد.
آیا استفاده از while True کار درستی است؟
بله، به شرطی که داخل حلقه راه خروج روشنی با break وجود داشته باشد. while True برای منوها، بازیها و دوباره پرسیدن ورودی بسیار رایج است. فقط مطمئن شوید شرط break واقعاً روزی درست میشود.
else بعد از while چه کار میکند؟
بلوک else بعد از while وقتی اجرا میشود که حلقه بهطور عادی تمام شود، یعنی شرطش غلط شود. اگر حلقه با break قطع شود، else اجرا نمیشود. این ویژگی برای حالتهایی مثل «فرصتها تمام شد» در بازی حدس عدد به کار میآید.
چرا حلقهی while من اصلاً اجرا نمیشود؟
احتمالاً شرط از همان اول غلط است. while قبل از دور اول هم شرط را بررسی میکند، پس اگر مثلاً count از اول ۱۰ باشد و شرط count < 5، بدنه هیچوقت اجرا نمیشود. مقدار اولیهی متغیرها را قبل از حلقه چاپ کنید تا مطمئن شوید.