بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

آموزش پایتون

حلقه while در پایتون: آموزش با مثال و بازی حدس عدد

۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. ساختار حلقه‌ی while
  2. شمارنده‌ها و الگوهای رایج
  3. حلقه‌ی بی‌پایان و راه متوقف کردنش
  4. break و continue در حلقه‌ی while
  5. بررسی ورودی کاربر با while
  6. بازی حدس عدد با while
  7. for یا while؟
  8. اشتباه‌های رایج در حلقه‌ی while
  9. سؤال‌های پرتکرار

حلقه‌ی while در پایتون تا وقتی شرطش درست (True) است، بدنه‌اش را تکرار می‌کند و قبل از هر دور، شرط را دوباره بررسی می‌کند؛ به محض این‌که شرط غلط شود، حلقه تمام می‌شود. وقتی تعداد تکرار از قبل معلوم نیست، مثلاً «تا وقتی کاربر عدد درست را حدس نزده»، while انتخاب مناسبی است. فقط باید چیزی داخل حلقه شرط را تغییر دهد، وگرنه حلقه هیچ‌وقت تمام نمی‌شود.

در این مقاله ساختار while را دور به دور دنبال می‌کنیم، با شمارنده‌ها کار می‌کنیم، می‌بینیم حلقه‌ی بی‌پایان چطور پیش می‌آید و چطور متوقفش کنیم، break و continue را یاد می‌گیریم، ورودی کاربر را با while بررسی می‌کنیم و یک بازی کامل حدس عدد می‌سازیم. در آخر هم for و while را در یک جدول مقایسه می‌کنیم. همه‌ی مثال‌ها را در ویرایشگر آنلاین پایتون امتحان کنید.

ساختار حلقه‌ی while

شکل کلی while شبیه if است: کلمه‌ی while، یک شرط، دونقطه و خط‌های تورفته. فرقشان این است که if بدنه‌اش را حداکثر یک بار اجرا می‌کند، اما while تا وقتی شرط درست است، دوباره و دوباره اجرایش می‌کند:

count = 3
while count > 0:
    print(count)
    count -= 1
print("Liftoff!")
3
2
1
Liftoff!

دور به دور با حلقه

بیایید دقیق ببینیم چه اتفاقی افتاد. هر بار، اول شرط بررسی می‌شود و فقط اگر درست بود، بدنه اجرا می‌شود:

دورcount قبل از بررسیشرط count > 0چه چاپ شدcount بعد از دور
اول۳درست۳۲
دوم۲درست۲۱
سوم۱درست۱۰
بررسی آخر۰غلط(حلقه تمام شد)۰

سه بخش این حلقه را به خاطر بسپارید، چون تقریباً در هر while شمارنده‌دار تکرار می‌شوند:

  1. مقدار اولیه: count = 3 قبل از حلقه.
  2. شرط: count > 0 که هر دور بررسی می‌شود.
  3. به‌روزرسانی: count -= 1 داخل بدنه که شرط را کم‌کم به سمت غلط شدن می‌برد.

اگر بخش سوم را فراموش کنید، count همیشه ۳ می‌ماند و حلقه هیچ‌وقت تمام نمی‌شود.

شمارنده‌ها و الگوهای رایج

قدرت واقعی while جایی معلوم می‌شود که نمی‌دانیم حلقه چند دور طول می‌کشد. مثلاً یک سکه‌ی جادویی داریم که پولمان را هر روز دو برابر می‌کند. چند روز طول می‌کشد تا از ۱۰۰۰ به دست‌کم ۱۰۰۰۰۰ برسیم؟

money = 1000
days = 0
while money < 100000:
    money *= 2
    days += 1
print("Days:", days)
print("Money:", money)
Days: 7
Money: 128000

اینجا days یک شمارنده است: از صفر شروع می‌شود و هر دور یکی زیاد می‌شود تا در آخر بگوید حلقه چند بار اجرا شد. نکته‌ی جالب این است که ما تعداد دورها را از قبل نمی‌دانستیم؛ فقط شرط پایان را می‌دانستیم. این دقیقاً همان جایی است که while بهترین ابزار است.

یک الگوی رایج دیگر جمع‌کننده است. این برنامه عددهای ۱، ۲، ۳ و بعدی را با هم جمع می‌کند تا جمعشان از ۱۰۰ بیشتر شود:

total = 0
n = 0
while total <= 100:
    n += 1
    total += n
print("Added numbers 1 to", n, "and got", total)
Added numbers 1 to 14 and got 105

و یک مثال که با for اصلاً طبیعی نیست: شمردن رقم‌های یک عدد. هر بار با // یک رقم از آخر عدد برمی‌داریم تا عدد صفر شود:

number = 52731
digits = 0
while number > 0:
    number //= 10
    digits += 1
print("Digits:", digits)
Digits: 5

اگر // و -= برایتان تازه است، مقاله‌ی عملگرها در پایتون را ببینید.

حلقه‌ی بی‌پایان و راه متوقف کردنش

اگر شرط حلقه هیچ‌وقت غلط نشود، حلقه تا ابد ادامه پیدا می‌کند. به این حلقه‌ی بی‌پایان (infinite loop) می‌گویند. رایج‌ترین دلیلش فراموش کردن به‌روزرسانی است:

count = 1
while count <= 5:
    print(count)

این برنامه بی‌وقفه عدد ۱ را چاپ می‌کند، چون count هیچ‌وقت تغییر نمی‌کند و شرط همیشه درست می‌ماند. با اضافه کردن count += 1 داخل بدنه، حلقه بعد از پنج دور تمام می‌شود.

اگر برنامه‌ای گیر کرد، نترسید؛ به کامپیوتر آسیبی نمی‌رسد. راه متوقف کردنش:

  • در ترمینال یا خط فرمان: کلیدهای Ctrl و C را با هم بزنید. پایتون با پیام KeyboardInterrupt برنامه را متوقف می‌کند.
  • در IDLE و بیشتر ویرایشگرها: همان Ctrl+C یا دکمه‌ی توقف ویرایشگر.
  • در ویرایشگر بتل کد: دکمه‌ی Stop را بزنید.

while True: حلقه‌ی بی‌پایانِ عمدی

گاهی حلقه‌ی بی‌پایان را عمداً می‌سازیم؛ مثلاً برای منوی یک بازی که باید تا وقتی کاربر خارج نشده کار کند. while True: حلقه‌ای است که شرطش همیشه درست است و تنها راه خروج از آن break است. جلسه‌ی ماشین بی‌پایان در دوره‌ی پایتون بتل کد با همین ایده شروع می‌شود و جلسه‌ی دوباره و دوباره یاد می‌دهد چطور با if و break و شمارنده کنترلش کنید.

break و continue در حلقه‌ی while

break: خروج فوری

break حلقه را همان لحظه تمام می‌کند و اجرای برنامه از اولین خط بعد از حلقه ادامه پیدا می‌کند:

while True:
    word = input("Type a word (or quit): ")
    if word == "quit":
        break
    print(word.upper())
print("Bye!")

نمونه‌ی اجرا:

Type a word (or quit): hello
HELLO
Type a word (or quit): python
PYTHON
Type a word (or quit): quit
Bye!

الگوی «تا صفر نزده‌ای ادامه بده»

یک الگوی پرکاربرد این است که از کاربر مقدار بگیریم تا وقتی یک مقدار ویژه، مثلاً صفر، را وارد کند:

total = 0
while True:
    n = int(input("Number (0 to stop): "))
    if n == 0:
        break
    total += n
print("Total:", total)
Number (0 to stop): 5
Number (0 to stop): 10
Number (0 to stop): 3
Number (0 to stop): 0
Total: 18

continue: رد شدن از بقیه‌ی این دور

continue بقیه‌ی بدنه را در دور فعلی اجرا نمی‌کند و مستقیم سراغ بررسی دوباره‌ی شرط می‌رود. این برنامه عددهای ۱ تا ۱۰ را چاپ می‌کند، به‌جز مضرب‌های ۳:

n = 0
while n < 10:
    n += 1
    if n % 3 == 0:
        continue
    print(n)
1
2
4
5
7
8
10

در while جای به‌روزرسانی شمارنده را با دقت انتخاب کنید. اگر n += 1 را بعد از continue می‌گذاشتیم، وقتی n به ۳ می‌رسید، continue به‌روزرسانی را رد می‌کرد، n برای همیشه ۳ می‌ماند و حلقه بی‌پایان می‌شد.

بررسی ورودی کاربر با while

یکی از بهترین کاربردهای while، دوباره پرسیدن است تا وقتی کاربر جواب درستی بدهد. این برنامه آن‌قدر می‌پرسد تا یک عدد صحیح مثبت بگیرد:

while True:
    text = input("Enter a positive number: ")
    if text.isdigit() and int(text) > 0:
        number = int(text)
        break
    print("That doesn't look right. Try again.")
print("Square:", number * number)
Enter a positive number: -4
That doesn't look right. Try again.
Enter a positive number: 0
That doesn't look right. Try again.
Enter a positive number: 9
Square: 81

isdigit بررسی می‌کند متن فقط رقم داشته باشد؛ برای همین -4 رد می‌شود. صفر رقم است، اما شرط دوم، یعنی بزرگ‌تر از صفر بودن، آن را رد می‌کند. به ترتیب دو شرط هم دقت کنید: اگر متن عدد نباشد، and دیگر طرف دوم را بررسی نمی‌کند و int روی متن نادرست صدا زده نمی‌شود. روش‌های دیگر، از جمله try و except، را در مقاله‌ی گرفتن ورودی با input در پایتون ببینید.

بازی حدس عدد با while

حالا همه‌چیز را در یک بازی کوچک کنار هم می‌گذاریم. کامپیوتر عددی تصادفی بین ۱ تا ۲۰ انتخاب می‌کند و کاربر آن‌قدر حدس می‌زند تا پیدایش کند. بعد از هر حدس، برنامه می‌گوید عدد کوچک‌تر است یا بزرگ‌تر:

import random

secret = random.randint(1, 20)
tries = 0
guess = 0
while guess != secret:
    guess = int(input("Guess a number from 1 to 20: "))
    tries += 1
    if guess < secret:
        print("Too low!")
    elif guess > secret:
        print("Too high!")
print("You got it in", tries, "tries!")

یک نمونه‌ی اجرا (این بار عدد مخفی ۱۳ بود):

Guess a number from 1 to 20: 10
Too low!
Guess a number from 1 to 20: 15
Too high!
Guess a number from 1 to 20: 13
You got it in 3 tries!

random.randint(1, 20) عددی تصادفی از ۱ تا ۲۰، با خود ۱ و ۲۰، می‌دهد؛ پس هر بار که بازی را اجرا کنید، عدد مخفی فرق می‌کند. درباره‌ی ماژول random در مقاله‌ی ماژول random در پایتون بیشتر بخوانید. چرا guess را قبل از حلقه صفر کردیم؟ چون شرط guess != secret همان اول بررسی می‌شود و guess باید از قبل وجود داشته باشد. صفر هیچ‌وقت عدد مخفی نیست، پس حلقه حتماً دست‌کم یک بار اجرا می‌شود.

نسخه‌ی سخت‌تر: فقط پنج فرصت

بیایید تعداد حدس‌ها را محدود کنیم. اینجا از ویژگی کمتر شناخته‌شده‌ای استفاده می‌کنیم: while هم مثل for می‌تواند else داشته باشد. بلوک else فقط وقتی اجرا می‌شود که شرط حلقه غلط شود، نه وقتی با break بیرون بیاییم:

import random

secret = random.randint(1, 20)
tries = 0
while tries < 5:
    guess = int(input("Your guess: "))
    tries += 1
    if guess == secret:
        print("Correct! You win.")
        break
    print("Too low!" if guess < secret else "Too high!")
else:
    print("Out of tries! The number was", secret)

یک نمونه‌ی اجرا (عدد مخفی ۷ بود و بازیکن نتوانست پیدایش کند):

Your guess: 10
Too high!
Your guess: 5
Too low!
Your guess: 8
Too high!
Your guess: 6
Too low!
Your guess: 9
Too high!
Out of tries! The number was 7

بازی حدس عدد پروژه‌ی دوم دوره‌ی پایتون است و در جلسه‌ی پروژه ۲: بازی حدس عدد قدم‌به‌قدم ساخته می‌شود. ایده‌های پروژه‌های دیگر را هم در مقاله‌ی پروژه‌های پایتون برای مبتدی‌ها ببینید.

for یا while؟

هر کاری که با for می‌شود کرد، با while هم شدنی است، اما معمولاً یکی از آن‌ها مناسب‌تر است. این دو حلقه دقیقاً یک کار را انجام می‌دهند:

for i in range(1, 4):
    print("for:", i)

i = 1
while i <= 3:
    print("while:", i)
    i += 1
for: 1
for: 2
for: 3
while: 1
while: 2
while: 3

نسخه‌ی for کوتاه‌تر است و شمارنده را خودش جلو می‌برد؛ در نسخه‌ی while باید مقدار اولیه، شرط و به‌روزرسانی را خودتان بنویسید. این جدول کمک می‌کند انتخاب کنید:

ویژگیحلقه‌ی forحلقه‌ی while
کی مناسب استتعداد دور یا فهرست چیزها معلوم استفقط شرط پایان معلوم است
شمارندهخودکار، با range یا پیمایشدستی: مقدار اولیه، شرط، به‌روزرسانی
خطر حلقه‌ی بی‌پایانتقریباً هیچاگر شرط هیچ‌وقت غلط نشود
مثال‌های رایججدول ضرب، پیمایش لیست، الگوی ستاره‌ایحدس عدد، منو، بررسی ورودی
break، continue و elseدارددارد

قانون ساده: اگر می‌توانید بگویید «برای هر ...» یا «n بار»، از for استفاده کنید. اگر جمله‌تان با «تا وقتی ...» شروع می‌شود، while را انتخاب کنید. حلقه‌ی for را کامل در مقاله‌ی حلقه for در پایتون توضیح داده‌ایم.

اشتباه‌های رایج در حلقه‌ی while

به‌روزرسانی بیرون از حلقه

اگر خط به‌روزرسانی تورفتگی نداشته باشد، بیرون از حلقه می‌افتد و هیچ‌وقت داخل حلقه اجرا نمی‌شود:

count = 1
while count <= 5:
    print(count)
count += 1

این هم یک حلقه‌ی بی‌پایان است. همیشه بررسی کنید خطی که شرط را تغییر می‌دهد، هم‌تراز با بقیه‌ی بدنه باشد.

پرسیدن فقط یک بار، بیرون از حلقه

answer = input("What is the magic word? ")
while answer != "please":
    print("Try again!")

input فقط یک بار، قبل از حلقه، اجرا می‌شود. اگر جواب اول اشتباه باشد، answer هیچ‌وقت عوض نمی‌شود و «Try again!» تا ابد چاپ می‌شود. پرسیدن دوباره باید داخل حلقه باشد.

یکی کم یا زیاد

i = 1
while i < 5:
    print(i)
    i += 1
1
2
3
4

اگر می‌خواستید تا ۵ بشمارید، شرط باید i <= 5 باشد. همیشه دور آخر حلقه را در ذهن یا روی کاغذ بررسی کنید.

شرطی که از اول غلط است

count = 10
while count < 5:
    print("This never prints")
print("Done")
Done

while اول شرط را بررسی می‌کند، پس اگر شرط از همان ابتدا غلط باشد، بدنه حتی یک بار هم اجرا نمی‌شود. این اشکال خطا نمی‌دهد و برای همین پیدا کردنش سخت‌تر است. اجرای قدم‌به‌قدم در بتل کد که مقدار متغیرها را بعد از هر خط نشان می‌دهد، برای پیدا کردن همین اشکال‌ها خیلی کمک می‌کند.

برای تمرین بیشتر، دسته‌ی حلقه‌ی while در تمرین‌خانه‌ی پایتون را باز کنید. نوجوان‌های ۱۵ سال به بالا هم می‌توانند جلسه‌ی حلقه‌ها: while و for در دوره‌ی پایتون حرفه‌ای را ببینند.

سؤال‌های پرتکرار

حلقه‌ی while در پایتون چه فرقی با for دارد؟

for روی یک مجموعه‌ی معلوم، مثل range یا یک لیست، حرکت می‌کند و خودش شمارنده را جلو می‌برد. while تا وقتی شرطش درست است تکرار می‌شود و شمارنده را باید خودتان تغییر دهید. وقتی تعداد دورها معلوم است for و وقتی فقط شرط پایان معلوم است while مناسب‌تر است.

چطور یک حلقه‌ی بی‌پایان را متوقف کنم؟

در ترمینال کلیدهای Ctrl و C را با هم بزنید تا پایتون با KeyboardInterrupt برنامه را متوقف کند. در ویرایشگرهای آنلاین معمولاً دکمه‌ی توقف یا Stop هست. بعد بررسی کنید چرا شرط حلقه هیچ‌وقت غلط نشده است؛ معمولاً یک به‌روزرسانی جا افتاده است.

آیا پایتون حلقه‌ی do-while دارد؟

نه. در پایتون حلقه‌ای که حتماً یک بار اجرا شود و بعد شرط را بررسی کند، وجود ندارد. شکل رایج جایگزینش while True: است که در انتهای بدنه یک if و break دارد.

آیا استفاده از while True کار درستی است؟

بله، به شرطی که داخل حلقه راه خروج روشنی با break وجود داشته باشد. while True برای منوها، بازی‌ها و دوباره پرسیدن ورودی بسیار رایج است. فقط مطمئن شوید شرط break واقعاً روزی درست می‌شود.

else بعد از while چه کار می‌کند؟

بلوک else بعد از while وقتی اجرا می‌شود که حلقه به‌طور عادی تمام شود، یعنی شرطش غلط شود. اگر حلقه با break قطع شود، else اجرا نمی‌شود. این ویژگی برای حالت‌هایی مثل «فرصت‌ها تمام شد» در بازی حدس عدد به کار می‌آید.

چرا حلقه‌ی while من اصلاً اجرا نمی‌شود؟

احتمالاً شرط از همان اول غلط است. while قبل از دور اول هم شرط را بررسی می‌کند، پس اگر مثلاً count از اول ۱۰ باشد و شرط count < 5، بدنه هیچ‌وقت اجرا نمی‌شود. مقدار اولیه‌ی متغیرها را قبل از حلقه چاپ کنید تا مطمئن شوید.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها