بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

آموزش پایتون

آموزش پایتون جلسه اول: اولین برنامه‌ات را در ۱۵ دقیقه بنویس

۱۲ دقیقه مطالعه · ۱ آبان ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. نقشه‌ی این ۱۵ دقیقه
  2. قدم اول: پایتون را آنلاین اجرا کن
  3. دستور print: اولین برنامه‌ی پایتون
  4. متن یا عدد؟ فرق رشته و عدد
  5. متغیر: جعبه‌ای با اسم
  6. گرفتن ورودی با input
  7. پروژه‌ی کوچک: ربات خوش‌آمدگو و ماشین‌حساب سن
  8. ۵ تمرین با جواب
  9. رایج‌ترین خطاهای جلسه‌ی اول
  10. بعد از جلسه‌ی اول چه یاد بگیرم؟
  11. سؤال‌های پرتکرار

در جلسه‌ی اول آموزش پایتون، بدون نصب هیچ برنامه‌ای و فقط با یک مرورگر، اولین برنامه‌ات را در حدود ۱۵ دقیقه می‌نویسی: با print روی صفحه چیزی می‌نویسی، فرق متن و عدد را می‌فهمی، داده را در متغیر نگه می‌داری، با input از کاربر سؤال می‌پرسی و در آخر یک ربات خوش‌آمدگو و یک ماشین‌حساب سن می‌سازی. این درس برای مبتدی کامل نوشته شده؛ لازم نیست قبلاً چیزی درباره‌ی برنامه‌نویسی بدانی.

این مقاله یک آموزش پایتون مقدماتی است که باید همراهش کد بزنی، نه فقط بخوانی‌اش. هر تکه کد را خودت تایپ کن، اجرا کن و بعد چیزی در آن عوض کن تا ببینی چه می‌شود. پنج تمرین با جواب، رایج‌ترین خطاهای جلسه‌ی اول با توضیح فارسی و نقشه‌ی جلسه‌های بعد هم آخر مقاله آمده‌اند. اگر پدر یا مادر هستی، بهتر است این ۱۵ دقیقه را کنار فرزندت بنشینی.

نقشه‌ی این ۱۵ دقیقه

زمانچه کار می‌کنیچه یاد می‌گیری
دقیقه‌ی ۰ تا ۲ویرایشگر را باز می‌کنیپایتون را کجا اجرا کنیم
دقیقه‌ی ۲ تا ۴اولین print را می‌نویسیخروجی گرفتن
دقیقه‌ی ۴ تا ۶متن و عدد را مقایسه می‌کنیرشته و عدد
دقیقه‌ی ۶ تا ۸متغیر می‌سازینگه داشتن داده
دقیقه‌ی ۸ تا ۱۰از کاربر سؤال می‌پرسیinput و int
دقیقه‌ی ۱۰ تا ۱۵پروژه‌ی کوچک می‌سازیکنار هم گذاشتن همه‌ی این‌ها

قدم اول: پایتون را آنلاین اجرا کن

برای اولین برنامه‌ی پایتون لازم نیست چیزی نصب کنی. ویرایشگر آنلاین پایتون بتل کد را باز کن؛ پایتون واقعی داخل خود مرورگر اجرا می‌شود، حتی روی گوشی. کار با آن ساده است:

  1. کد را در قسمت ویرایشگر بنویس.
  2. دکمه‌ی سبز Run را بزن.
  3. نتیجه را در بخش خروجی ببین. اگر برنامه گیر کرد، دکمه‌ی Stop آن را متوقف می‌کند.

اولین اجرا ممکن است چند ثانیه طول بکشد، چون پایتون باید داخل مرورگر بار شود. اجراهای بعدی سریع‌اند. اگر بعدها خواستی پایتون را روی کامپیوتر خودت داشته باشی، مقاله‌ی نصب پایتون قدم‌به‌قدم کمکت می‌کند، و درباره‌ی خود ویرایشگر هم در مقاله‌ی اجرای پایتون آنلاین بیشتر می‌خوانی.

روی گوشی، یک ردیف کلید بالای صفحه‌کلید علامت‌هایی مثل پرانتز، گیومه و دونقطه را دم دستت می‌گذارد. پس با گوشی هم می‌شود این جلسه را جلو برد.

دستور print: اولین برنامه‌ی پایتون

اولین کاری که هر برنامه‌نویس در هر زبانی می‌کند، نوشتن یک پیام روی صفحه است. در پایتون این کار با print انجام می‌شود. این را تایپ کن و Run را بزن:

print("Hello, world!")
Hello, world!

تبریک! اولین برنامه‌ی پایتونت را نوشتی. حالا به سه چیز در این یک خط دقت کن:

  • print با حرف کوچک نوشته می‌شود. پایتون به بزرگی و کوچکی حرف‌ها حساس است و Print را نمی‌شناسد.
  • بعد از print پرانتز می‌آید و هر چیزی که می‌خواهی چاپ شود، داخل پرانتز است.
  • متن داخل گیومه است. گیومه به پایتون می‌گوید «این یک متن است، اجرایش نکن، فقط نشانش بده».

هر print خروجی‌اش را در یک خط تازه می‌نویسد. پس با چند print چند خط داری:

print("My name is Python.")
print("I can talk!")
print("And I can count:", 1, 2, 3)
My name is Python.
I can talk!
And I can count: 1 2 3

در خط آخر چند چیز را با ویرگول از هم جدا کرده‌ایم. print همه را پشت هم و با یک فاصله بینشان چاپ می‌کند. ترفندهای بیشتر print را در مقاله‌ی دستور print در پایتون ببین.

متن یا عدد؟ فرق رشته و عدد

در پایتون، متن را رشته (string) می‌گویند و همیشه داخل گیومه است. عددها گیومه ندارند. این فرق کوچک، نتیجه را کاملاً عوض می‌کند:

print(5 + 3)
print("5" + "3")
8
53

در خط اول، پایتون دو عدد را جمع کرده و ۸ را نشان داده. در خط دوم، "5" و "3" دو متن‌اند و + آن‌ها را مثل دو تکه کاغذ به هم چسبانده و 53 ساخته است. یعنی + برای عدد «جمع» است و برای متن «چسباندن».

با عددها هر حسابی می‌شود کرد:

print(10 - 4)
print(6 * 7)
print(20 / 4)
print(2 ** 3)
6
42
5.0
8

علامت * ضرب است، / تقسیم و ** توان. دقت کن که تقسیم با / همیشه عدد اعشاری می‌دهد، برای همین جواب 20 / 4 شده 5.0. اگر خواستی بدانی یک مقدار از چه نوعی است، از type کمک بگیر:

print(type(7))
print(type("7"))
<class 'int'>
<class 'str'>

int یعنی عدد صحیح و str یعنی رشته. همه‌ی نوع‌های داده را در مقاله‌ی انواع داده در پایتون و کار با متن را در رشته‌ها در پایتون یاد می‌گیری.

متغیر: جعبه‌ای با اسم

متغیر مثل یک جعبه است که رویش اسم نوشته‌ای و چیزی داخلش گذاشته‌ای. هر وقت آن چیز را لازم داشتی، فقط اسم جعبه را صدا می‌زنی:

name = "Sara"
age = 12
print(name)
print(age)
Sara
12

علامت = در پایتون یعنی «بگذار داخل»، نه «مساوی است». پس age = 12 یعنی «عدد ۱۲ را در جعبه‌ای به اسم age بگذار». محتوای جعبه را می‌شود عوض کرد:

score = 10
print(score)
score = score + 5
print(score)
10
15

خط سوم می‌گوید: «مقدار فعلی score را بردار، ۵ تا به آن اضافه کن و نتیجه را دوباره در score بگذار».

چند قانون برای اسم متغیر:

  • با حرف یا _ شروع شود، نه با عدد. score1 درست است، 1score نه.
  • فاصله نداشته باشد. به‌جای فاصله از _ استفاده کن: first_name.
  • اسم‌ها معنی‌دار باشند. age خیلی بهتر از x است.
  • Age و age دو متغیر جدا هستند.

توضیح کامل‌تر را در مقاله‌ی متغیر در پایتون بخوان.

گرفتن ورودی با input

تا اینجا برنامه فقط حرف می‌زد. حالا می‌خواهیم گوش هم بدهد. input یک سؤال نشان می‌دهد، صبر می‌کند تا کاربر جواب را تایپ کند و Enter بزند، و بعد جواب را برمی‌گرداند:

name = input("What is your name? ")
print("Nice to meet you,", name)

اگر برنامه را اجرا کنی و بنویسی Ali، خروجی این می‌شود:

What is your name? Ali
Nice to meet you, Ali

یک نکته‌ی خیلی مهم: input همیشه متن برمی‌گرداند، حتی اگر کاربر عدد تایپ کند. اگر می‌خواهی با جواب حساب کنی، باید آن را با int به عدد تبدیل کنی:

age = int(input("How old are you? "))
print("Next year you will be", age + 1)
How old are you? 12
Next year you will be 13

اگر int را جا بیندازی، پایتون خطا می‌دهد، چون نمی‌شود متن را با عدد جمع کرد. پایین‌تر در بخش خطاها همین را می‌بینیم. جزئیات بیشتر در مقاله‌ی گرفتن ورودی در پایتون آمده است.

پروژه‌ی کوچک: ربات خوش‌آمدگو و ماشین‌حساب سن

حالا وقتش است همه‌ی چیزهایی که یاد گرفتی را کنار هم بگذاری. این برنامه اسم و سن کاربر را می‌پرسد، به او سلام می‌کند و چند حساب جالب درباره‌ی سنش انجام می‌دهد:

print("Hi! I am Robo, a friendly bot.")
name = input("What is your name? ")
print("Hello,", name + "!")

age = int(input("How old are you? "))
months = age * 12
days = age * 365

print("Wow,", name, "you are about", months, "months old.")
print("That is about", days, "days!")
print("In 5 years you will be", age + 5)
print("Goodbye,", name + ". Keep coding!")

اگر اسم را Sara و سن را 12 بدهی، خروجی این است:

Hi! I am Robo, a friendly bot.
What is your name? Sara
Hello, Sara!
How old are you? 12
Wow, Sara you are about 144 months old.
That is about 4380 days!
In 5 years you will be 17
Goodbye, Sara. Keep coding!

چند نکته درباره‌ی این برنامه:

  • name + "!" دو متن را به هم چسبانده تا علامت تعجب بدون فاصله بعد از اسم بیاید.
  • age * 12 و age * 365 فقط چون age با int به عدد تبدیل شده کار می‌کنند.
  • عدد روزها تقریبی است، چون سال‌های کبیسه را حساب نکرده‌ایم.

حالا برنامه را مال خودت کن: اسم ربات را عوض کن، یک سؤال دیگر، مثلاً رنگ مورد علاقه، اضافه کن یا حساب کن کاربر تقریباً چند ساعت عمر کرده است. همین تغییرهای کوچک بهترین تمرین‌اند.

۵ تمرین با جواب

اول هر تمرین را خودت بنویس و فقط وقتی گیر کردی یا تمام شد، جواب را نگاه کن. هر مسئله بیش از یک جواب درست دارد؛ اگر برنامه‌ات کار می‌کند، درست است.

تمرین ۱: کارت معرفی

برنامه‌ای بنویس که در سه خط اسم، شهر و سرگرمی مورد علاقه‌ات را چاپ کند.

print("Name: Reza")
print("City: Tabriz")
print("Hobby: Football")

تمرین ۲: حساب کن

برنامه‌ای بنویس که حاصل ۱۲۳ ضرب در ۴۵ و حاصل ۱۰۰ تقسیم بر ۸ را چاپ کند. حساب را به پایتون بسپار، نه به خودت.

print(123 * 45)
print(100 / 8)
5535
12.5

تمرین ۳: سلام شخصی

برنامه‌ای بنویس که اسم کاربر را بپرسد و بگوید Welcome to Python, و بعد اسم او.

name = input("Your name: ")
print("Welcome to Python,", name)

تمرین ۴: دو برابر

برنامه‌ای بنویس که یک عدد از کاربر بگیرد و دو برابر آن را چاپ کند.

number = int(input("Give me a number: "))
print("Double:", number * 2)

اگر int را جا بیندازی و کاربر 7 بدهد، جواب 77 می‌شود، چون رشته‌ی "7" دو بار تکرار شده است. امتحانش کن!

تمرین ۵: جمع دو عدد

برنامه‌ای بنویس که دو عدد بگیرد و جمعشان را در یک جمله چاپ کند.

a = int(input("First number: "))
b = int(input("Second number: "))
print(a, "+", b, "=", a + b)
First number: 8
Second number: 5
8 + 5 = 13

تمرین‌های بیشتر در همین موضوع‌ها در تمرین‌خانه‌ی پایتون است؛ مخصوصاً بخش‌های چاپ و متن، عدد و حساب و ورودی و متغیر. مقاله‌ی تمرین‌های پایتون هم تمرین‌های بیشتری با جواب دارد.

رایج‌ترین خطاهای جلسه‌ی اول

خطا گرفتن یعنی داری برنامه‌نویسی می‌کنی، نه این‌که بلد نیستی. حتی برنامه‌نویس‌های باتجربه هر روز خطا می‌بینند. این‌ها خطاهایی‌اند که تقریباً همه در جلسه‌ی اول می‌بینند:

کدی که نوشته‌ایخلاصه‌ی پیام پایتونمعنی‌اش به فارسی
Print("Hi")NameError: name 'Print' is not definedپایتون دستوری به اسم Print نمی‌شناسد؛ print را با حرف کوچک بنویس
print("Hello"SyntaxError: '(' was never closedپرانتزی باز کرده‌ای که بسته نشده
print("Hello)SyntaxError: unterminated string literalگیومه‌ی متن بسته نشده
print(Hello)NameError: name 'Hello' is not definedمتن بدون گیومه است و پایتون فکر می‌کند اسم یک متغیر است
print("Age: " + 12)TypeError: can only concatenate str (not "int") to strمتن و عدد را نمی‌شود با + چسباند
int("twelve")ValueError: invalid literal for int() with base 10این متن را نمی‌شود به عدد تبدیل کرد
یک فاصله اول خطIndentationError: unexpected indentخط بی‌دلیل با فاصله شروع شده؛ فاصله‌ی اولش را پاک کن

خطای متن و عدد را درست کن

این خطا آن‌قدر رایج است که بهتر است همین حالا یک بار ببینی‌اش:

age = int(input("How old are you? "))
print("You are " + age + " years old")

پایتون می‌گوید TypeError، چون age عدد است و بقیه متن. سه راه برای درست کردنش هست:

age = 12
print("You are " + str(age) + " years old")
print("You are", age, "years old")
print(f"You are {age} years old")
You are 12 years old
You are 12 years old
You are 12 years old

راه اول عدد را با str به متن تبدیل می‌کند، راه دوم از ویرگول در print استفاده می‌کند و راه سوم یک f-string است که در مقاله‌ی f-string در پایتون کامل توضیح داده شده.

توضیح فارسی خطا در بتل کد

پیام‌های پایتون انگلیسی‌اند و برای شروع کمی ترسناک. در ویرایشگر و درس‌های بتل کد، وقتی برنامه خطا بدهد، کنار پیام پایتون یک کارت فارسی می‌آید: شماره‌ی خطی که اشکال دارد، توضیح ساده‌ی این‌که چه شده و هر جا ممکن باشد، پیشنهاد درست کردن. برای اشتباه‌های رایج، مثل پرانتز یا گیومه‌ی بسته‌نشده یا Print با حرف بزرگ، دکمه‌ی «خودکار درستش کن» هم هست که خط درست را در کد می‌گذارد. اما اول خودت سعی کن درستش کنی؛ این‌طوری دفعه‌ی بعد اصلاً اشتباه نمی‌کنی. فهرست کامل خطاها و راه رفعشان در مقاله‌ی خطاهای پایتون آمده است.

وقتی خطا گرفتی، اول خط آخر پیام را بخوان؛ نوع خطا نیمی از جواب است. بعد به همان خط برو و خط قبلش را هم نگاه کن، چون گاهی اشکال، مثل پرانتز بسته‌نشده، از خط قبل شروع شده است.

بعد از جلسه‌ی اول چه یاد بگیرم؟

حالا print، رشته و عدد، متغیر و input را بلدی. این‌ها پایه‌ی همه‌چیزند. قدم‌های بعدی به این ترتیب پیش می‌روند:

  1. شرط: برنامه‌ای که تصمیم می‌گیرد؛ مثلاً اگر سن بالای ۱۲ بود، پیام دیگری بدهد. مقاله‌ی شرط if در پایتون.
  2. عملگرها: مقایسه، and و or و حساب‌های بیشتر. مقاله‌ی عملگرها در پایتون.
  3. حلقه: تکرار یک کار بدون نوشتن دوباره‌اش. مقاله‌های حلقه‌ی for و حلقه‌ی while.
  4. عدد تصادفی و بازی: ساختن بازی حدس عدد با random. مقاله‌ی ماژول random.
  5. لیست و تابع: نگه داشتن چند مقدار با هم و نوشتن دستورهای خودت. مقاله‌های لیست در پایتون و تابع در پایتون.

اگر می‌خواهی این مسیر را با درس و چالش و بررسی خودکار جلو ببری، دوره‌ی پایتون بتل کد از جلسه‌ی سلام پایتون! شروع می‌شود و جلسه‌های بعدش، مثل جعبه‌های اسم‌دار، از من بپرس و از متن به عدد، همین چیزهایی را که امروز دیدی با چالش‌های بیشتر محکم می‌کنند. جلسه‌ی ۶ هم اولین پروژه است: یک ماشین‌حساب. اگر ۷ تا ۹ سال داری، پایتون کیدز با لاک‌پشت و بلوک برایت مناسب‌تر است.

برای دیدن کل مسیر، صفحه‌ی آموزش پایتون و مقاله‌ی نقشه‌ی راه پایتون را ببین، و اگر دنبال ایده برای ساختن هستی، پروژه‌های پایتون برای مبتدی‌ها کمکت می‌کند.

سؤال‌های پرتکرار

برای آموزش پایتون جلسه اول باید پایتون نصب کنم؟

نه. می‌توانی همه‌ی کدهای این جلسه را در ویرایشگر آنلاین پایتون بتل کد بنویسی و اجرا کنی. پایتون واقعی داخل مرورگر کار می‌کند و input هم در آن درست کار می‌کند. نصب پایتون را می‌توانی برای بعد بگذاری.

اولین برنامه پایتون معمولاً چیست؟

تقریباً همیشه print("Hello, world!")؛ یک خط که پیامی را روی صفحه می‌نویسد. بعد از آن معمولاً برنامه‌ای می‌نویسند که با input اسم کاربر را بپرسد و به او سلام کند، مثل ربات خوش‌آمدگوی همین مقاله.

چرا جمع دو عددی که با input گرفتم عدد عجیبی می‌دهد؟

چون input همیشه متن برمی‌گرداند. اگر "8" و "5" را با + جمع کنی، پایتون آن‌ها را به هم می‌چسباند و 85 می‌دهد. جواب را با int(input(...)) به عدد تبدیل کن تا ۱۳ بگیری.

آموزش پایتون برای مبتدی از چه سنی مناسب است؟

با این مقاله از حدود ۹ یا ۱۰ سال، وقتی خواندن و تایپ کردن راحت است، می‌شود شروع کرد. برای بچه‌های ۷ تا ۹ سال دوره‌ی پایتون کیدز با بلوک و لاک‌پشت ساخته شده و دوره‌ی قدم اول هم بدون تایپ، فکر برنامه‌نویسی را یاد می‌دهد.

چرا پایتون می‌گوید name is not defined؟

یعنی اسمی نوشته‌ای که پایتون نمی‌شناسد. معمولاً یکی از این سه است: دستور را با حرف بزرگ نوشته‌ای (Print)، گیومه‌ی دور متن را جا انداخته‌ای، یا از متغیری استفاده کرده‌ای که هنوز نساخته‌ای یا اسمش را اشتباه تایپ کرده‌ای.

بعد از جلسه‌ی اول هر روز چقدر تمرین کنم؟

ده تا بیست دقیقه در روز کافی است و از یک جلسه‌ی طولانی در آخر هفته بهتر جواب می‌دهد. تمرین روزانه‌ی بتل کد هر روز ۱۰ تمرین تازه می‌دهد که برای ساختن همین عادت مناسب است.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها