بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

آموزش پایتون

حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال

۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. ساختار حلقه‌ی for
  2. تابع range: شروع، پایان و گام
  3. حلقه روی رشته‌ها و لیست‌ها
  4. حلقه‌های تودرتو
  5. break، continue و else در حلقه‌ی for
  6. اشتباه‌های رایج در حلقه‌ی for
  7. for یا while؟ و از کجا تمرین کنم
  8. سؤال‌های پرتکرار

حلقه‌ی for در پایتون یک دسته دستور را برای هر عضو از یک مجموعه یک بار اجرا می‌کند؛ مجموعه می‌تواند عددهای یک range، حرف‌های یک رشته یا آیتم‌های یک لیست باشد. مثلاً for i in range(5): بدنه‌ی حلقه را پنج بار اجرا می‌کند و i به ترتیب ۰، ۱، ۲، ۳ و ۴ می‌شود. هر جا تعداد تکرار یا فهرست چیزها از قبل معلوم است، for ساده‌ترین و امن‌ترین انتخاب است.

در این مقاله ساختار حلقه‌ی for را می‌بینیم، تابع range را با شروع، پایان و گام کامل یاد می‌گیریم، روی رشته‌ها و لیست‌ها حلقه می‌زنیم، با enumerate شماره‌گذاری می‌کنیم، با حلقه‌های تودرتو جدول و الگوی ستاره‌ای می‌سازیم و break و continue را امتحان می‌کنیم. در آخر هم اشتباه‌های رایج را مرور می‌کنیم. همه‌ی مثال‌ها را در ویرایشگر آنلاین پایتون اجرا کنید و عددهایشان را تغییر دهید.

ساختار حلقه‌ی for

فرض کنید می‌خواهید سه بار «Hello!» چاپ کنید. می‌شود سه خط print نوشت، اما اگر صد بار لازم باشد چه؟ حلقه دقیقاً برای همین ساخته شده است:

for i in range(3):
    print("Hello!")
Hello!
Hello!
Hello!

اجزای این دستور را یکی‌یکی ببینیم:

  • for کلمه‌ی کلیدی شروع حلقه است.
  • i متغیر حلقه است. در هر دور، عضو بعدی مجموعه در آن قرار می‌گیرد. اسمش دلخواه است.
  • in range(3) مجموعه‌ای است که حلقه رویش می‌چرخد؛ اینجا عددهای ۰، ۱ و ۲.
  • دونقطه (:) آخر خط اجباری است.
  • خط‌های تورفته (معمولاً با چهار فاصله) بدنه‌ی حلقه هستند و در هر دور اجرا می‌شوند.

متغیر حلقه را می‌شود داخل بدنه استفاده کرد:

for i in range(5):
    print("Round", i)
Round 0
Round 1
Round 2
Round 3
Round 4

به هر بار اجرای بدنه یک دور (iteration) می‌گویند. این حلقه پنج دور دارد و شمارش، مثل بیشتر جاهای پایتون، از صفر شروع می‌شود.

تابع range: شروع، پایان و گام

range دنباله‌ای از عددهای صحیح می‌سازد و سه شکل دارد:

  • range(stop): از ۰ تا یکی قبل از stop.
  • range(start, stop): از start تا یکی قبل از stop.
  • range(start, stop, step): از start با گام step؛ گام می‌تواند منفی باشد تا عددها کم شوند.

مهم‌ترین نکته: خود stop هیچ‌وقت در دنباله نیست. برای دیدن عددهای یک range می‌شود آن را به لیست تبدیل کرد:

print(list(range(5)))
print(list(range(1, 6)))
print(list(range(0, 11, 2)))
print(list(range(10, 0, -3)))
[0, 1, 2, 3, 4]
[1, 2, 3, 4, 5]
[0, 2, 4, 6, 8, 10]
[10, 7, 4, 1]
فراخوانیعددهایی که می‌سازدکاربرد رایج
range(5)۰، ۱، ۲، ۳، ۴تکرار یک کار به تعداد معین
range(1, 6)۱ تا ۵شمردن از یک
range(0, 11, 2)۰، ۲، ۴، ۶، ۸، ۱۰عددهای زوج
range(10, 0, -1)۱۰ تا ۱شمارش معکوس
range(5, 1)هیچ عددیحلقه اصلاً اجرا نمی‌شود

شمارش معکوس

for n in range(5, 0, -1):
    print(n)
print("Go!")
5
4
3
2
1
Go!

print("Go!") تورفتگی ندارد، پس بیرون از حلقه است و فقط یک بار، بعد از تمام شدن حلقه، اجرا می‌شود.

جمع زدن و جدول ضرب

یکی از رایج‌ترین کارها با حلقه، جمع کردن است. یک متغیر را از صفر شروع می‌کنیم و در هر دور چیزی به آن اضافه می‌کنیم:

total = 0
for n in range(1, 101):
    total += n
print("Sum of 1 to 100:", total)
Sum of 1 to 100: 5050

دقت کنید که برای رسیدن به خود ۱۰۰، پایان را ۱۰۱ نوشته‌ایم. اگر فهمیدن این‌که حلقه دقیقاً چه می‌کند سخت است، آن را دور به دور روی کاغذ دنبال کنید. مثلاً برای جمع ۱ تا ۵، یعنی range(1, 6):

دورمقدار ntotal بعد از این دور
اول۱۱
دوم۲۳
سوم۳۶
چهارم۴۱۰
پنجم۵۱۵

بعد از دور پنجم عددی در range نمانده، پس حلقه تمام می‌شود و print جواب ۱۵ را چاپ می‌کند. همین روش ساده، یعنی نوشتن مقدار متغیرها بعد از هر دور، بهترین ابزار برای پیدا کردن اشکال حلقه‌هاست.

جدول ضرب هم فقط سه خط است:

number = 7
for i in range(1, 11):
    print(number, "x", i, "=", number * i)
7 x 1 = 7
7 x 2 = 14
7 x 3 = 21
7 x 4 = 28
7 x 5 = 35
7 x 6 = 42
7 x 7 = 49
7 x 8 = 56
7 x 9 = 63
7 x 10 = 70

نقاشی با حلقه

حلقه‌ها با لاک‌پشت پایتون (Turtle) دیدنی‌تر می‌شوند. این کد با چهار بار «جلو برو، بچرخ» یک مربع می‌کشد:

import turtle

t = turtle.Turtle()
for i in range(4):
    t.forward(100)
    t.right(90)

turtle.done()

عدد ۴ را ۶ و زاویه را ۶۰ کنید تا شش‌ضلعی بکشد. درباره‌ی لاک‌پشت در مقاله‌ی Turtle در پایتون مفصل نوشته‌ایم و جلسه‌ی حلقه‌هایی که نقاشی می‌کشند در دوره‌ی پایتون بتل کد پر از همین شکل‌هاست.

حلقه روی رشته‌ها و لیست‌ها

for فقط با range کار نمی‌کند. هر چیزی که چند عضو داشته باشد، مثل رشته و لیست، را می‌شود یکی‌یکی پیمایش کرد.

حلقه روی حرف‌های یک رشته

for letter in "Python":
    print(letter)
P
y
t
h
o
n

با ترکیب حلقه و if می‌شود حرف‌های خاصی را شمرد؛ مثلاً حرف‌های صدادار:

word = "programming"
count = 0
for ch in word:
    if ch in "aeiou":
        count += 1
print("Vowels:", count)
Vowels: 3

حلقه روی لیست

friends = ["Sara", "Ali", "Nima"]
for name in friends:
    print("Hello,", name)
Hello, Sara
Hello, Ali
Hello, Nima

میانگین نمره‌ها هم با همان الگوی جمع زدن حساب می‌شود:

scores = [18, 15, 20, 12]
total = 0
for s in scores:
    total += s
print("Average:", total / len(scores))
Average: 16.25

خود لیست‌ها را در مقاله‌ی لیست در پایتون و کارهای بیشتر با متن را در مقاله‌ی رشته‌ها در پایتون ببینید. این جدول خلاصه می‌کند روی چه چیزهایی می‌شود حلقه زد و متغیر حلقه در هر دور چه می‌شود:

روی چه چیزی حلقه می‌زنیدمتغیر حلقه در هر دورمثال
rangeیک عدد صحیحfor i in range(10):
رشتهیک حرفfor ch in "hello":
لیستیک عضو لیستfor name in friends:
دیکشنرییک کلیدfor key in ages:
enumerate روی لیستشماره و عضوfor i, x in enumerate(items):
zip روی دو لیستیک جفت از دو لیستfor a, b in zip(xs, ys):

درباره‌ی حلقه روی دیکشنری‌ها، مقاله‌ی دیکشنری در پایتون را بخوانید.

شماره و مقدار با هم: enumerate

گاهی هم خود عضو را می‌خواهید و هم شماره‌اش را. enumerate در هر دور دو چیز می‌دهد: شماره و مقدار.

fruits = ["apple", "banana", "cherry"]
for i, fruit in enumerate(fruits, start=1):
    print(i, fruit)
1 apple
2 banana
3 cherry

start=1 می‌گوید شماره‌ها از ۱ شروع شوند؛ بدون آن از ۰ شروع می‌شوند. شاید در کدهای دیگران for i in range(len(fruits)): و بعد fruits[i] ببینید که همین کار را می‌کند، اما enumerate خواناتر است و احتمال اشتباه کمتری دارد.

اگر دو لیست هم‌اندازه دارید و می‌خواهید هم‌زمان رویشان حرکت کنید، از zip استفاده کنید:

names = ["Sara", "Ali"]
scores = [19, 17]
for name, score in zip(names, scores):
    print(name, "got", score)
Sara got 19
Ali got 17

حلقه‌های تودرتو

می‌شود یک حلقه را داخل حلقه‌ی دیگر گذاشت. حلقه‌ی داخلی در هر دور حلقه‌ی بیرونی، کامل از اول تا آخر اجرا می‌شود. پس اگر حلقه‌ی بیرونی ۳ دور و حلقه‌ی داخلی ۴ دور داشته باشد، بدنه‌ی داخلی ۱۲ بار اجرا می‌شود:

count = 0
for i in range(3):
    for j in range(4):
        count += 1
print(count)
12

حلقه‌ی تودرتو برای ساختن سطر و ستون عالی است. این کد جدول ضرب کوچکی با ۳ سطر و ۵ ستون می‌سازد:

for row in range(1, 4):
    line = ""
    for col in range(1, 6):
        line += f"{row * col:4}"
    print(line)
   1   2   3   4   5
   2   4   6   8  10
   3   6   9  12  15

:4 داخل f-string یعنی هر عدد در چهار خانه نوشته شود تا ستون‌ها زیر هم مرتب بایستند.

الگوهای ستاره‌ای

الگوهای ستاره‌ای تمرین کلاسیک حلقه‌اند و کمک می‌کنند رابطه‌ی شماره‌ی سطر با تعداد ستاره‌ها را ببینید. ساده‌ترینش مثلث قائم است. در پایتون "*" * 3 یعنی سه ستاره کنار هم:

for i in range(1, 6):
    print("*" * i)
*
**
***
****
*****

همین را با دو حلقه هم می‌شود ساخت. end="" به print می‌گوید بعد از چاپ به خط بعد نرود و print() خالی فقط خط را عوض می‌کند:

for i in range(1, 5):
    for j in range(i):
        print("*", end="")
    print()
*
**
***
****

برای هرم، هر سطر اول چند فاصله دارد و بعد تعدادی فرد ستاره:

n = 5
for i in range(1, n + 1):
    print(" " * (n - i) + "*" * (2 * i - 1))
    *
   ***
  *****
 *******
*********

و مثلث عددی:

for i in range(1, 5):
    line = ""
    for j in range(1, i + 1):
        line += str(j)
    print(line)
1
12
123
1234

قبل از نوشتن کد یک الگو، جدولی بکشید: شماره‌ی سطر، تعداد فاصله‌ها، تعداد ستاره‌ها. وقتی رابطه را پیدا کردید (مثلاً ستاره‌ها برابر دو برابر سطر منهای یک)، نوشتن حلقه آسان می‌شود.

جلسه‌ی حلقه در حلقه در دوره‌ی پایتون بتل کد پر از همین الگوها، جدول‌ها و صفحه‌ی شطرنج است.

break، continue و else در حلقه‌ی for

break: همین حالا بیرون برو

break حلقه را فوراً تمام می‌کند، حتی اگر دورهای دیگری مانده باشد. برای پیدا کردن اولین چیزی که شرطی دارد، عالی است:

for n in range(51, 100):
    if n % 7 == 0:
        print("First multiple of 7 after 50:", n)
        break
First multiple of 7 after 50: 56

continue: این دور را رد کن

continue بقیه‌ی بدنه را در این دور اجرا نمی‌کند و به دور بعد می‌پرد:

numbers = [5, -2, 8, -7, 3]
total = 0
for n in numbers:
    if n < 0:
        continue
    total += n
print("Sum of positives:", total)
Sum of positives: 16

else بعد از for

حلقه‌ی for در پایتون می‌تواند else داشته باشد. بلوک else فقط وقتی اجرا می‌شود که حلقه کامل تمام شود و با break قطع نشود. با این ویژگی می‌شود اول بودن یک عدد را بررسی کرد:

n = 29
for d in range(2, n):
    if n % d == 0:
        print(n, "is not prime")
        break
else:
    print(n, "is prime")
29 is prime

اشتباه‌های رایج در حلقه‌ی for

فراموش کردن این‌که پایان range حساب نمی‌شود

range(1, 10) عددهای ۱ تا ۹ را می‌سازد، نه ۱ تا ۱۰. اگر خود عدد آخر را می‌خواهید، پایان را یکی بیشتر بنویسید: range(1, 11). به این نوع اشتباه که یکی کم یا زیاد می‌آید، خطای «یکی‌اختلاف» (off-by-one) می‌گویند.

print در جای اشتباه

total = 0
for n in [10, 20, 30]:
    total += n
    print("Total:", total)
Total: 10
Total: 30
Total: 60

قرار بود فقط جمع نهایی چاپ شود، اما print داخل حلقه است و هر دور اجرا می‌شود. اگر تورفتگی print را بردارید، بیرون از حلقه می‌رود و فقط یک بار Total: 60 چاپ می‌شود.

حلقه روی یک عدد

for i in 5:
    print(i)
TypeError: 'int' object is not iterable

عدد مجموعه نیست و نمی‌شود رویش حلقه زد. منظورتان range(5) بوده است.

تغییر متغیر حلقه داخل بدنه

for i in range(3):
    print(i)
    i = 10
0
1
2

عوض کردن i داخل بدنه روی دورهای بعد اثری ندارد، چون در شروع هر دور، range عدد بعدی را در i می‌گذارد. اگر می‌خواهید خودتان شمارنده را کنترل کنید، از حلقه‌ی while استفاده کنید.

حذف از لیستی که رویش حلقه می‌زنید

numbers = [1, 2, 2, 3]
for n in numbers:
    if n == 2:
        numbers.remove(n)
print(numbers)
[1, 2, 3]

قرار بود همه‌ی ۲ها حذف شوند، اما یکی باقی ماند. وقتی وسط حلقه عضوی را حذف می‌کنید، بقیه‌ی عضوها یک خانه جابه‌جا می‌شوند و حلقه یکی را جا می‌اندازد. به‌جایش یک لیست تازه بسازید و فقط عضوهای دلخواه را در آن بگذارید.

جا انداختن دونقطه (SyntaxError: expected ':') و تورفتگی نادرست (IndentationError) هم در حلقه‌ها مثل شرط‌ها رایج است. در ویرایشگر بتل کد هر خطا به فارسی ساده توضیح داده می‌شود و با اجرای قدم‌به‌قدم می‌توانید ببینید متغیر حلقه در هر دور چه مقداری دارد.

for یا while؟ و از کجا تمرین کنم

پایتون دو نوع حلقه دارد. for وقتی بهترین است که تعداد دورها یا فهرست چیزها از قبل معلوم باشد: «۱۰ بار»، «برای هر حرف» یا «برای هر دانش‌آموز». while وقتی به کار می‌آید که فقط شرط پایان را می‌دانید: «تا وقتی کاربر عدد درست را حدس نزده». چون for خودش شمارنده را جلو می‌برد، برخلاف while تقریباً هیچ‌وقت بی‌پایان نمی‌شود. مقایسه‌ی کامل این دو را در مقاله‌ی حلقه while در پایتون ببینید.

برای تمرین:

سؤال‌های پرتکرار

range در پایتون چه کار می‌کند؟

range دنباله‌ای از عددهای صحیح می‌سازد که معمولاً در حلقه‌ی for استفاده می‌شود. range(5) عددهای ۰ تا ۴ را می‌دهد، range(1, 6) عددهای ۱ تا ۵ و range(0, 10, 2) عددهای زوج از ۰ تا ۸ را. عدد پایان هیچ‌وقت جزو دنباله نیست.

چرا range(10) تا ۹ می‌رود و به ۱۰ نمی‌رسد؟

چون در پایتون شمارش از صفر شروع می‌شود و range(10) دقیقاً ده عدد می‌سازد: ۰ تا ۹. این قرارداد باعث می‌شود range(n) همیشه n دور داشته باشد. اگر ۱ تا ۱۰ را می‌خواهید، بنویسید range(1, 11).

چطور یک حلقه‌ی for را زودتر متوقف کنم؟

با break. وقتی پایتون به break می‌رسد، حلقه را فوراً تمام می‌کند و به اولین خط بعد از حلقه می‌رود. معمولاً break را داخل یک if می‌گذارند تا فقط در شرایط خاص اجرا شود.

فرق break و continue چیست؟

break کل حلقه را تمام می‌کند. continue فقط بقیه‌ی دور فعلی را رد می‌کند و حلقه از دور بعد ادامه پیدا می‌کند.

چطور در حلقه‌ی for هم شماره و هم مقدار را داشته باشم؟

از enumerate استفاده کنید: for i, item in enumerate(my_list):. اگر می‌خواهید شماره از ۱ شروع شود، بنویسید enumerate(my_list, start=1).

حلقه‌ی for را چطور برعکس اجرا کنم؟

با گام منفی در range، مثل range(10, 0, -1) که از ۱۰ تا ۱ می‌شمارد. برای پیمایش برعکس یک لیست یا رشته هم می‌توانید از reversed(my_list) استفاده کنید.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها