آموزش پایتون
نصب پایتون در ویندوز، مک و لینوکس: راهنمای قدمبهقدم
۱۱ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
برای نصب پایتون، آخرین نسخهی پایتون ۳ را از سایت رسمی python.org دانلود و نصب کنید. در ویندوز موقع نصب حتماً گزینهی «Add python.exe to PATH» را تیک بزنید، در مک فایل نصب را از همان سایت اجرا کنید و در بیشتر توزیعهای لینوکس پایتون از قبل نصب است. بعد از نصب، در خط فرمان بنویسید python --version (در مک و لینوکس python3 --version)؛ اگر شمارهی نسخه را دیدید، پایتون آماده است. اگر هم نمیخواهید چیزی نصب کنید، میتوانید پایتون را مستقیم در مرورگر اجرا کنید.
در این راهنما نصب پایتون را قدمبهقدم در ویندوز، مک و لینوکس میبینید، یاد میگیرید نسخه را چطور بررسی کنید، با دو ویرایشگر محبوب IDLE و VS Code آشنا میشوید و اولین برنامهتان را اجرا میکنید. در پایان هم مشکلات رایج نصب و راهحلشان را آوردهایم و راه اجرای پایتون بدون نصب را توضیح دادهایم.
قبل از نصب: کدام نسخه و از کجا؟
پایتون رایگان و متنباز است و فقط یک منبع رسمی دارد: سایت python.org. لازم نیست پایتون را از سایتهای دیگر دانلود کنید؛ فایلهایی که جاهای دیگر گذاشته میشوند، در بهترین حالت قدیمیاند و در بدترین حالت ممکن است دستکاری شده باشند.
چند نکته قبل از دانلود:
- همیشه پایتون ۳ را نصب کنید. پشتیبانی از پایتون ۲ سالها پیش تمام شده و همهی آموزشها و کتابخانههای امروزی برای پایتون ۳ هستند.
- آخرین نسخهی پایدار را بگیرید. صفحهی دانلود خودش آخرین نسخه را با یک دکمهی بزرگ پیشنهاد میکند. برای یادگیری، تفاوت نسخههای اخیر پایتون ۳ با هم آنقدر نیست که نگرانش باشید.
- سیستمعامل خیلی قدیمی مشکلساز است. نسخههای تازهی پایتون روی ویندوز ۷ نصب نمیشوند. اگر کامپیوترتان قدیمی است، راه مرورگر را که آخر همین مقاله آمده امتحان کنید.
اگر دربارهی خود پایتون و کاربردهایش سؤال دارید، اول مقالهی پایتون چیست؟ را بخوانید.
نصب پایتون در ویندوز
نصب در ویندوز چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد. فقط یک تیک مهم دارد که اگر جا بیفتد، بعداً دردسر درست میکند.
- به صفحهی دانلود python.org بروید و دکمهی دانلود نسخهی ویندوز را بزنید.
- فایل دانلودشده را اجرا کنید.
- در اولین صفحهی نصب، پایین پنجره، گزینهی Add python.exe to PATH را تیک بزنید.
- روی Install Now کلیک کنید و صبر کنید تا نصب تمام شود.
- اگر در صفحهی آخر گزینهی Disable path length limit را دیدید، میتوانید آن را هم بزنید. این گزینه اختیاری است و جلوی بعضی خطاها با مسیرهای طولانی را میگیرد.
تیک «Add python.exe to PATH» به ویندوز میگوید وقتی در خط فرمان نوشتید
python، پایتون را کجا پیدا کند. اگر این تیک را نزنید، پایتون نصب میشود اما فرمانpythonشناخته نمیشود.
در نسخههای تازه، صفحهی دانلود ویندوز ممکن است ابزاری به اسم «مدیر نصب پایتون» (Python install manager) را هم پیشنهاد کند. اگر آن را انتخاب کردید، راهنمای همان صفحه را دنبال کنید. در هر دو روش، نتیجهی نهایی باید یکی باشد: فرمانهای بخش بعد، نسخهی پایتون را نشان دهند.
بررسی نصب در ویندوز
منوی استارت را باز کنید، cmd را جستوجو کنید و «Command Prompt» را باز کنید. بعد این فرمان را بنویسید و Enter بزنید:
python --version
اگر نصب درست انجام شده باشد، چیزی شبیه این میبینید. عدد نسخهی شما ممکن است فرق کند:
Python 3.12.10
در ویندوز یک فرمان دیگر هم هست: py --version. این فرمان مال «لانچر پایتون» است که همراه پایتون نصب میشود و حتی اگر تیک PATH را نزده باشید، معمولاً کار میکند.
نصب پایتون در مک
مکها پایتون ۳ را بهشکل کامل و آماده برای برنامهنویسی همراه ندارند، پس بهتر است خودتان نصبش کنید:
- از python.org نسخهی macOS را دانلود کنید. فایلی با پسوند
.pkgدریافت میکنید. - فایل را باز کنید و مراحل نصب را با دکمههای Continue و Install جلو بروید.
- بعد از نصب، پنجرهای باز میشود که IDLE و چند فایل دیگر داخلش است. این پوشه در Applications هم پیدا میشود.
برای بررسی نصب، برنامهی Terminal را باز کنید (با Spotlight و جستوجوی کلمهی Terminal) و بنویسید:
python3 --version
در مک فرمان معمولاً python3 است، نه python. اگر python3 را قبل از نصب بزنید، ممکن است مک پیشنهاد کند «ابزارهای خط فرمان» (Command Line Tools) را نصب کند. آن ابزارها هم پایتون دارند، اما نسخهی python.org برای یادگیری کاملتر است و IDLE هم همراهش میآید.
کسانی که با Homebrew کار میکنند، میتوانند پایتون را با فرمان brew install python هم نصب کنند. اگر نمیدانید Homebrew چیست، همان روش python.org را انتخاب کنید.
نصب پایتون در لینوکس
بیشتر توزیعهای لینوکس، مثل اوبونتو، دبیان و فدورا، پایتون ۳ را از قبل دارند. اول بررسی کنید:
python3 --version
اگر نسخه نمایش داده شد، کار تمام است. اگر نه، با مدیر بستهی توزیعتان نصبش کنید. در اوبونتو و دبیان:
sudo apt update
sudo apt install python3 python3-pip python3-venv
و در فدورا:
sudo dnf install python3
اگر IDLE را هم میخواهید، در اوبونتو و دبیان با sudo apt install idle3 نصبش کنید.
پایتونی را که همراه لینوکس آمده پاک نکنید و با آن ور نروید. بخشهایی از خود سیستمعامل به آن وابستهاند. اگر نسخهی دیگری لازم دارید، کنارش نصب کنید.
| سیستمعامل | از کجا نصب کنیم؟ | فرمان بررسی نسخه | فرمان اجرای فایل |
|---|---|---|---|
| ویندوز | python.org (تیک PATH) | python --version یا py --version | python hello.py |
| مک | python.org (فایل pkg) | python3 --version | python3 hello.py |
| لینوکس | معمولاً از قبل نصب است؛ وگرنه apt یا dnf | python3 --version | python3 hello.py |
ویرایشگر کد: IDLE یا VS Code؟
پایتون که نصب شد، جایی برای نوشتن کد لازم دارید. دو انتخاب رایج برای شروع اینها هستند.
IDLE: ساده و همراه پایتون
IDLE همراه پایتون نصب میشود و چیز اضافهای لازم ندارد. در ویندوز آن را از منوی استارت با جستوجوی «IDLE» پیدا کنید و در مک از پوشهی پایتون در Applications. اولین پنجرهای که باز میشود پوستهی پایتون (Python shell) است و علامت >>> دارد. هر دستوری اینجا بنویسید، همان لحظه اجرا میشود:
>>> 2 + 3
5
>>> print("Hello")
Hello
پوسته برای امتحان کردن یک خط عالی است، اما برنامهی واقعی را در فایل مینویسیم. از منوی File گزینهی New File را بزنید تا یک پنجرهی خالی باز شود. کدتان را آنجا بنویسید، با File > Save ذخیره کنید و با Run > Run Module یا کلید F5 اجرا کنید. خروجی در پنجرهی پوسته نشان داده میشود.
VS Code: حرفهایتر و همهکاره
Visual Studio Code یک ویرایشگر رایگان از مایکروسافت است که خیلی از برنامهنویسهای حرفهای با آن کار میکنند. برای پایتون:
- VS Code را از سایت رسمیاش، code.visualstudio.com، دانلود و نصب کنید.
- از نوار کناری بخش Extensions را باز کنید، «Python» را جستوجو کنید و افزونهی Python مایکروسافت را نصب کنید.
- با File > Open Folder یک پوشه برای پروژههایتان باز کنید.
- یک فایل تازه بسازید و اسمش را با پسوند
.pyبگذارید، مثلhello.py. - کد را بنویسید و دکمهی مثلثی Run Python File بالای صفحه را بزنید. خروجی در پنل ترمینال پایین صفحه نمایش داده میشود.
اگر چند نسخهی پایتون دارید و VS Code نسخهی اشتباهی را برداشته، از پالت فرمان (Ctrl+Shift+P) گزینهی Python: Select Interpreter را بزنید و نسخهی درست را انتخاب کنید.
| ویژگی | IDLE | VS Code |
|---|---|---|
| نصب جداگانه | لازم ندارد | لازم دارد، بهعلاوهی افزونهی Python |
| سادگی | خیلی ساده | چند دقیقه طول میکشد تا عادت کنید |
| امکانات | کم ولی کافی برای شروع | پیشنهاد کد، دیباگر، کار با پروژههای بزرگ |
| مناسب برای | روزهای اول یادگیری | وقتی پروژهها بزرگتر میشوند |
اجرای اولین برنامه
حالا وقت اولین برنامه است. یک فایل به اسم hello.py بسازید و این کد را داخلش بنویسید:
print("Hello! Python is working.")
name = "Sara"
print("Welcome,", name)
print("2 + 3 =", 2 + 3)
در IDLE کلید F5 و در VS Code دکمهی Run را بزنید. خروجی باید این باشد:
Hello! Python is working.
Welcome, Sara
2 + 3 = 5
اجرا از خط فرمان
میشود فایل را بدون هیچ ویرایشگری، مستقیم از خط فرمان هم اجرا کرد. اول با cd به پوشهای بروید که فایل در آن است و بعد اسم فایل را به پایتون بدهید. مثلاً اگر فایل در پوشهی python-projects روی دسکتاپ است:
cd Desktop\python-projects
python hello.py
در مک و لینوکس مسیر با / نوشته میشود و بهجای python از python3 استفاده کنید.
پیدا کردن نسخه از داخل خود پایتون
اگر میخواهید بدانید برنامهتان با کدام نسخه اجرا میشود، این دو خط را اجرا کنید:
import platform
print(platform.python_version())
3.12.10
باز هم عدد شما ممکن است فرق کند. حالا که همهچیز کار میکند، یک برنامهی کوچک دیگر امتحان کنید:
for n in range(5, 0, -1):
print(n)
print("Lift off!")
5
4
3
2
1
Lift off!
اگر میخواهید بدانید print دقیقاً چه کارهایی بلد است، مقالهی دستور print در پایتون را بخوانید.
مشکلات رایج نصب و راهحلشان
بیشتر مشکلات نصب پایتون چند دلیل تکراری دارند. این جدول رایجترینشان را جمع کرده است:
| مشکل | دلیل | راهحل |
|---|---|---|
پیام 'python' is not recognized as an internal or external command در ویندوز | تیک PATH موقع نصب زده نشده | از py استفاده کنید یا پایتون را دوباره نصب کنید و این بار تیک را بزنید |
با نوشتن python، فروشگاه مایکروسافت باز میشود | میانبر ویندوز بهجای پایتون واقعی اجرا شده | در تنظیمات ویندوز «App execution aliases» را جستوجو و میانبرهای python را خاموش کنید |
پیام command not found برای python در مک یا لینوکس | فرمان در این سیستمها python3 است | بهجای python بنویسید python3 |
SyntaxError: invalid syntax بعد از نوشتن python hello.py | فرمان داخل پوستهی >>> نوشته شده، نه در خط فرمان | با exit() از پوسته بیرون بیایید و فرمان را دوباره بزنید |
can't open file ... No such file or directory | خط فرمان در پوشهی دیگری است | با cd به پوشهی فایل بروید یا مسیر کامل فایل را بنویسید |
ModuleNotFoundError برای یک کتابخانه | کتابخانه نصب نشده | با python -m pip install و اسم کتابخانه نصبش کنید |
یک اشتباه رایج دیگر این است که بعد از نصب، پنجرهی خط فرمانی را که از قبل باز بوده به کار ببرید. پنجرههای قدیمی از تغییر PATH خبر ندارند؛ بعد از نصب، خط فرمان را ببندید و دوباره باز کنید.
بدون نصب: اجرای پایتون در مرورگر روی بتل کد
نصب پایتون کار سختی نیست، اما همیشه هم لازم نیست. شاید روی کامپیوتر مدرسه اجازهی نصب برنامه ندارید، شاید کامپیوترتان قدیمی است یا فقط میخواهید همین حالا اولین خط کد را بنویسید. برای این وقتها میشود پایتون را مستقیم در مرورگر اجرا کرد.
در ویرایشگر آنلاین پایتون بتل کد، پایتون واقعی داخل خود مرورگر اجرا میشود و هیچ نصبی لازم نیست. کد را مینویسید، دکمهی اجرا را میزنید و خروجی را همانجا میبینید. input() کار میکند، با لاکپشت (Turtle) میشود نقاشی کشید و کتابخانههایی مثل NumPy و matplotlib را میتوانید از بخش کتابخانهها با یک کلیک اضافه کنید. روی گوشی هم کار میکند و یک ردیف کلید برای علامتهایی مثل پرانتز و گیومه زیر ویرایشگر دارد. اگر خطا بدهید، پیام خطا به فارسی ساده توضیح داده میشود.
همین محیط یک نسخهی ویندوزی هم دارد که بدون اینترنت کار میکند و همهی کتابخانهها از قبل در آن نصب شدهاند. جزئیات کامل ویرایشگر مرورگری را در مقالهی اجرای پایتون آنلاین نوشتهایم. اگر میخواهید یادگیری را مرحلهبهمرحله شروع کنید، دورهی پایتون از جلسهی سلام پایتون! شروع میشود و همهی تمرینهایش در همان مرورگر اجرا میشوند.
سؤالهای پرتکرار
نصب پایتون رایگان است؟
بله. پایتون کاملاً رایگان و متنباز است و نسخهی رسمیاش را میتوانید از python.org دانلود کنید. ویرایشگرهای IDLE و VS Code هم رایگان هستند.
کدام نسخهی پایتون را نصب کنم؟
آخرین نسخهی پایدار پایتون ۳ که صفحهی دانلود python.org پیشنهاد میکند. پایتون ۲ دیگر پشتیبانی نمیشود و نباید آن را نصب کنید.
چرا بعد از نصب، فرمان python در ویندوز شناخته نمیشود؟
معمولاً چون موقع نصب تیک «Add python.exe to PATH» زده نشده است. میتوانید از فرمان py استفاده کنید یا پایتون را دوباره نصب کنید و این بار این گزینه را تیک بزنید. بعد از نصب، پنجرهی خط فرمان را هم ببندید و دوباره باز کنید.
فرق python و python3 چیست؟
در ویندوز فرمان معمول python است، اما در مک و بیشتر لینوکسها پایتون ۳ با فرمان python3 اجرا میشود. هر دو به پایتون ۳ اشاره میکنند؛ فقط اسم فرمان در سیستمعاملها فرق دارد.
برای شروع یادگیری، IDLE بهتر است یا VS Code؟
برای روزهای اول، IDLE کافی و سادهتر است چون همراه پایتون نصب میشود. وقتی برنامههایتان بزرگتر شد و چند فایل داشتند، VS Code با امکاناتی مثل پیشنهاد کد و دیباگر کمک بیشتری میکند.
آیا میشود بدون نصب پایتون برنامهنویسی کرد؟
بله. با ویرایشگرهای آنلاین میشود پایتون را در مرورگر نوشت و اجرا کرد. ویرایشگر پایتون بتل کد، پایتون واقعی را داخل مرورگر اجرا میکند و روی گوشی هم کار میکند.