بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

آموزش پایتون

لیست در پایتون: آموزش کامل list با مثال، متدها و نکته‌ها

۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. ساختن لیست در پایتون
  2. اندیس و برش: دسترسی به عضوهای لیست
  3. اضافه و حذف کردن عضو
  4. مرتب کردن و برعکس کردن لیست
  5. len، sum، min، max و عملگر in
  6. پیمایش لیست با حلقه‌ی for
  7. دام کپی کردن لیست
  8. لیست تو در تو: جدول، نقشه و صفحه‌ی بازی
  9. سؤال‌های پرتکرار

لیست (list) در پایتون مجموعه‌ای مرتب از چند مقدار است که داخل کروشه [] و با ویرگول از هم جدا نوشته می‌شود، مثل [3, 7, 9] یا ["apple", "banana"]. هر عضو لیست یک اندیس دارد که از صفر شروع می‌شود و لیست، برخلاف رشته، تغییرپذیر است: می‌شود عضو اضافه یا حذف کرد، عضوی را عوض کرد یا ترتیب عضوها را تغییر داد. لیست یکی از پرکاربردترین ساختارهای داده در پایتون است.

در این مقاله یاد می‌گیرید لیست را بسازید، با اندیس و برش به عضوهایش برسید، با append، insert، remove، pop، sort و reverse تغییرش دهید و با len، sum، min و max از آن جواب بگیرید. بعد سراغ پیمایش لیست با حلقه، دام معروف کپی کردن لیست و لیست‌های تو در تو (مثل صفحه‌ی بازی دوز) می‌رویم. همه‌ی مثال‌ها را می‌توانید در ویرایشگر آنلاین پایتون اجرا کنید.

ساختن لیست در پایتون

برای ساختن لیست، مقدارها را داخل کروشه بنویسید و با ویرگول از هم جدا کنید. عضوهای لیست می‌توانند عدد، متن، True و False یا حتی ترکیبی از این‌ها باشند. لیست خالی هم فقط یک جفت کروشه است:

scores = [17, 20, 15, 18]
fruits = ["apple", "banana", "cherry"]
mixed = ["Ali", 12, True, 3.5]
empty = []
print(scores)
print(fruits)
print(mixed)
print(empty)
print(type(scores))
[17, 20, 15, 18]
['apple', 'banana', 'cherry']
['Ali', 12, True, 3.5]
[]
<class 'list'>

تابع list() هم می‌تواند از چیزهای دیگر لیست بسازد؛ مثلاً از یک بازه‌ی عددی یا از حرف‌های یک رشته:

print(list(range(1, 6)))
print(list("hello"))
[1, 2, 3, 4, 5]
['h', 'e', 'l', 'l', 'o']

اگر می‌خواهید بدانید لیست کنار بقیه‌ی نوع‌های داده‌ی پایتون کجا قرار می‌گیرد، مقاله‌ی انواع داده در پایتون را ببینید.

اندیس و برش: دسترسی به عضوهای لیست

اندیس‌گذاری لیست درست مثل رشته است: عضو اول اندیس ۰ دارد، عضو دوم اندیس ۱ و همین‌طور تا آخر. اندیس -1 هم یعنی عضو آخر. برش با [start:stop] یک تکه از لیست را به‌شکل یک لیست تازه برمی‌گرداند و مثل رشته، خود stop جزو نتیجه نیست:

colors = ["red", "green", "blue", "yellow"]
print(colors[0])
print(colors[2])
print(colors[-1])
print(colors[1:3])
print(colors[:2])
print(colors[::-1])
red
blue
yellow
['green', 'blue']
['red', 'green']
['yellow', 'blue', 'green', 'red']

فرق بزرگ لیست با رشته این است که می‌شود یک عضو را با اندیسش عوض کرد:

colors = ["red", "green", "blue"]
colors[1] = "purple"
print(colors)
['red', 'purple', 'blue']

اگر اندیسی بدهید که وجود ندارد، خطای IndexError می‌گیرید. لیست بالا سه عضو دارد، پس اندیس‌هایش ۰ تا ۲ هستند:

colors = ["red", "green", "blue"]
print(colors[3])

خط آخر پیام خطا:

IndexError: list index out of range

اضافه و حذف کردن عضو

لیست‌ها برای این ساخته شده‌اند که در طول برنامه بزرگ و کوچک شوند: سبد خرید، فهرست کارها، امتیازهای یک بازی. متدهای این بخش لیست را همان‌جا تغییر می‌دهند و لیست تازه‌ای نمی‌سازند.

append، insert و extend

append(x) عضو x را به آخر لیست اضافه می‌کند. insert(i, x) آن را در اندیس i جا می‌دهد و بقیه را یکی جلو می‌برد. extend() همه‌ی عضوهای یک لیست دیگر را به آخر لیست اضافه می‌کند:

pets = ["cat", "dog"]
pets.append("fish")
print(pets)
pets.insert(0, "parrot")
print(pets)
pets.extend(["rabbit", "turtle"])
print(pets)
['cat', 'dog', 'fish']
['parrot', 'cat', 'dog', 'fish']
['parrot', 'cat', 'dog', 'fish', 'rabbit', 'turtle']

remove، pop و del

remove(x) اولین عضوی را که برابر x باشد حذف می‌کند. pop() عضو آخر را برمی‌دارد و آن را برمی‌گرداند تا بتوانید از آن استفاده کنید؛ pop(i) همین کار را با عضو اندیس i انجام می‌دهد. دستور del هم عضو یک اندیس را بدون برگرداندن پاک می‌کند:

pets = ["parrot", "cat", "dog", "fish", "dog"]
pets.remove("dog")
print(pets)
last = pets.pop()
print(last, pets)
first = pets.pop(0)
print(first, pets)
del pets[0]
print(pets)
['parrot', 'cat', 'fish', 'dog']
dog ['parrot', 'cat', 'fish']
parrot ['cat', 'fish']
['fish']

دقت کنید که remove("dog") فقط اولین "dog" را حذف کرد. اگر عضوی را بخواهید حذف کنید که در لیست نیست، پایتون خطای ValueError می‌دهد. برای همین بهتر است اول با in بررسی کنید:

pets = ["cat", "dog"]
if "fish" in pets:
    pets.remove("fish")
else:
    print("No fish here!")
No fish here!

مرتب کردن و برعکس کردن لیست

sort() لیست را از کوچک به بزرگ مرتب می‌کند و با reverse=True از بزرگ به کوچک. reverse() هم فقط ترتیب فعلی را برعکس می‌کند، بدون این‌که چیزی را مرتب کند:

nums = [42, 7, 19, 3]
nums.sort()
print(nums)
nums.sort(reverse=True)
print(nums)
nums.reverse()
print(nums)
[3, 7, 19, 42]
[42, 19, 7, 3]
[3, 7, 19, 42]

تفاوت sort و sorted

sort() یک متد است و خود لیست را تغییر می‌دهد، اما چیزی برنمی‌گرداند. تابع sorted() لیست اصلی را دست نمی‌زند و یک لیست مرتب تازه می‌سازد. یکی از اشتباه‌های رایج این است که نتیجه‌ی sort() را در متغیر بریزیم:

nums = [42, 7, 19, 3]
ordered = sorted(nums)
print(ordered)
print(nums)
result = nums.sort()
print(result)
[3, 7, 19, 42]
[42, 7, 19, 3]
None

None در پایتون یعنی «هیچ مقداری». پس result = nums.sort() لیست را مرتب کرد، اما در result فقط None ریخت.

متن‌ها به ترتیب حروف الفبا مرتب می‌شوند، با این نکته که حروف بزرگ انگلیسی قبل از حروف کوچک می‌آیند. اگر می‌خواهید بزرگی و کوچکی حروف مهم نباشد، key=str.lower بدهید:

names = ["sara", "Ali", "mina", "babak", "Dara"]
print(sorted(names))
print(sorted(names, key=str.lower))
['Ali', 'Dara', 'babak', 'mina', 'sara']
['Ali', 'babak', 'Dara', 'mina', 'sara']

جدول متدهای لیست

متدکارشمثال (با a = [3, 1, 2])a بعد از آن
append(x)اضافه کردن به آخرa.append(5)[3, 1, 2, 5]
insert(i, x)اضافه کردن در اندیس ia.insert(0, 9)[9, 3, 1, 2]
extend(lst)اضافه کردن عضوهای یک لیست دیگرa.extend([7, 8])[3, 1, 2, 7, 8]
remove(x)حذف اولین xa.remove(1)[3, 2]
pop()برداشتن و برگرداندن عضو آخرa.pop()[3, 1]
pop(i)برداشتن عضو اندیس ia.pop(0)[1, 2]
sort()مرتب کردنa.sort()[1, 2, 3]
reverse()برعکس کردن ترتیبa.reverse()[2, 1, 3]
clear()خالی کردن لیستa.clear()[]
index(x)اندیس اولین x (لیست تغییر نمی‌کند)a.index(2)[3, 1, 2]
count(x)تعداد تکرار x (لیست تغییر نمی‌کند)a.count(3)[3, 1, 2]

len، sum، min، max و عملگر in

چند تابع آماده‌ی پایتون روی هر لیستی کار می‌کنند و جواب سؤال‌های رایج را با یک خط می‌دهند. len تعداد عضوها، sum جمعشان و min و max کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین عضو را برمی‌گردانند. عملگر in هم می‌گوید یک مقدار در لیست هست یا نه:

scores = [17, 20, 15, 18]
print(len(scores))
print(sum(scores))
print(min(scores), max(scores))
print(sum(scores) / len(scores))
print(20 in scores)
print(scores.count(17), scores.index(15))
4
70
15 20
17.5
True
1 2

در خط چهارم، میانگین نمره‌ها را با تقسیم جمع بر تعداد حساب کردیم. count(17) می‌گوید ۱۷ یک بار آمده و index(15) می‌گوید ۱۵ در اندیس ۲ است. sum فقط برای لیست عددها کار می‌کند؛ min و max روی لیست متن‌ها هم کار می‌کنند و اولین و آخرین متن را به ترتیب الفبا برمی‌گردانند.

پیمایش لیست با حلقه‌ی for

قدرت واقعی لیست وقتی معلوم می‌شود که با حلقه همراه شود. حلقه‌ی for عضوها را یکی‌یکی و به ترتیب به شما می‌دهد:

fruits = ["apple", "banana", "cherry"]
for fruit in fruits:
    print("I like", fruit)
I like apple
I like banana
I like cherry

اگر شماره‌ی هر عضو را هم لازم دارید، از enumerate استفاده کنید. start=1 باعث می‌شود شماره‌ها از ۱ شروع شوند، نه از ۰:

fruits = ["apple", "banana", "cherry"]
for i, fruit in enumerate(fruits, start=1):
    print(i, fruit)
1 apple
2 banana
3 cherry

ساختن یک لیست تازه با حلقه

یک الگوی خیلی رایج این است که یک لیست خالی بسازیم و در حلقه، عضوهایی را که شرطی دارند به آن اضافه کنیم:

nums = [3, 8, 1, 10, 6]
big = []
for n in nums:
    if n > 5:
        big.append(n)
print(big)
[8, 10, 6]

پایتون برای همین الگو یک روش کوتاه‌تر هم دارد که در مقاله‌ی list comprehension در پایتون توضیحش داده‌ایم. اگر با خود حلقه هنوز راحت نیستید، مقاله‌ی حلقه for در پایتون را بخوانید.

وسط پیمایش یک لیست با for، از همان لیست عضو حذف نکنید؛ حلقه بعضی عضوها را جا می‌اندازد. به‌جایش مثل مثال بالا یک لیست تازه از عضوهایی که می‌خواهید نگه دارید بسازید.

مثال کامل: فهرست کارهای امروز

حالا چند چیزی را که یاد گرفتیم در یک برنامه‌ی کوچک کنار هم می‌گذاریم: یک فهرست کار می‌سازیم، کار تازه اضافه می‌کنیم، کار انجام‌شده را برمی‌داریم و بقیه را شماره‌دار چاپ می‌کنیم:

todo = ["homework", "clean room"]
todo.append("practice Python")
todo.insert(0, "breakfast")
done = todo.pop(0)
print("Done:", done)
todo.remove("clean room")
print(f"{len(todo)} tasks left:")
for i, task in enumerate(todo, start=1):
    print(f"{i}. {task}")
Done: breakfast
2 tasks left:
1. homework
2. practice Python

pop(0) اولین کار را از فهرست برداشت و چون آن را برمی‌گرداند، توانستیم اسمش را چاپ کنیم. در دو خط آخر از f-string استفاده کردیم تا عدد و متن راحت کنار هم بنشینند؛ اگر با آن آشنا نیستید، مقاله‌ی f-string و قالب‌بندی متن در پایتون را ببینید. این برنامه را می‌شود با input و یک حلقه‌ی while به یک دفترچه‌ی کار واقعی تبدیل کرد که کاربر خودش کارها را اضافه و حذف کند.

دام کپی کردن لیست

این یکی از غافلگیرکننده‌ترین رفتارهای پایتون برای تازه‌کارهاست. فکر می‌کنید با b = a یک کپی از لیست ساخته‌اید، اما این‌طور نیست:

a = [1, 2, 3]
b = a
b.append(4)
print(a)
print(b)
[1, 2, 3, 4]
[1, 2, 3, 4]

دستور b = a لیست تازه‌ای نمی‌سازد؛ فقط یک اسم دوم به همان لیست می‌دهد. مثل این است که یک جعبه دو برچسب داشته باشد: هر چیزی در جعبه بگذارید، با هر دو برچسب دیده می‌شود. برای ساختن یک کپی واقعی، یکی از این سه روش را به کار ببرید:

a = [1, 2, 3]
b = a.copy()
c = a[:]
d = list(a)
b.append(4)
print(a)
print(b)
print(a is c, a == c)
[1, 2, 3]
[1, 2, 3, 4]
False True

حالا تغییر b روی a اثری نگذاشت. خط آخر هم فرق دو مقایسه را نشان می‌دهد: == می‌پرسد «آیا عضوها برابرند؟» و is می‌پرسد «آیا این دو دقیقاً همان یک لیست هستند؟». c کپی a است؛ عضوهایش برابرند، اما لیست جداگانه‌ای است.

همین رفتار وقتی لیست را به تابع می‌دهید هم پیش می‌آید: اگر تابع با append یا remove لیست را تغییر دهد، لیست اصلی بیرون تابع هم تغییر می‌کند.

لیست تو در تو: جدول، نقشه و صفحه‌ی بازی

عضوهای یک لیست می‌توانند خودشان لیست باشند. این‌طوری می‌شود یک جدول دوبعدی ساخت: صفحه‌ی بازی دوز، نقشه‌ی یک بازی یا جدول نمره‌های یک کلاس. اندیس اول ردیف را انتخاب می‌کند و اندیس دوم ستون را:

grid = [
    [1, 2, 3],
    [4, 5, 6],
    [7, 8, 9],
]
print(grid[0])
print(grid[1][2])
for row in grid:
    print(row)
[1, 2, 3]
6
[1, 2, 3]
[4, 5, 6]
[7, 8, 9]

grid[1][2] یعنی «ردیف اندیس ۱، ستون اندیس ۲» که می‌شود ۶. برای رسیدن به تک‌تک خانه‌ها، دو حلقه‌ی تو در تو لازم است؛ حلقه‌ی بیرونی ردیف‌ها را می‌دهد و حلقه‌ی درونی خانه‌های هر ردیف را:

grid = [[1, 2, 3], [4, 5, 6], [7, 8, 9]]
total = 0
for row in grid:
    for cell in row:
        total += cell
print("Total:", total)
Total: 45

دام ساختن جدول با ضرب

اولین فکری که برای ساختن یک جدول ۳ در ۳ از صفرها به ذهن می‌رسد، ضرب کردن است. اما نتیجه عجیب است:

board = [[0] * 3] * 3
board[0][0] = 1
print(board)
[[1, 0, 0], [1, 0, 0], [1, 0, 0]]

فقط یک خانه را عوض کردیم، اما هر سه ردیف تغییر کردند! دلیلش همان دام کپی است: * 3 سه بار همان یک لیست را در لیست بیرونی گذاشته است. راه درست این است که هر ردیف را جداگانه بسازیم:

board = []
for i in range(3):
    board.append([0] * 3)
board[0][0] = 1
print(board)
[[1, 0, 0], [0, 0, 0], [0, 0, 0]]

برای تمرین لیست‌ها، در دوره‌ی پایتون بتل کد جلسه‌ی لیست‌ها ساختن و تغییر لیست را تمرین می‌دهد، جلسه‌ی لیست و حلقه سراغ sum، max و sort می‌رود و جلسه‌ی جدول‌ها با لیست‌های تو در تو صفحه‌ی دوز و نقشه‌ی بازی می‌سازد. تمرین‌های بخش لیست در تمرین‌خانه‌ی پایتون هم برای محکم کردن این مهارت‌ها عالی هستند.

سؤال‌های پرتکرار

تفاوت لیست و رشته در پایتون چیست؟

هر دو ترتیب دارند و با اندیس و برش کار می‌کنند. فرق اصلی این است که لیست تغییرپذیر است و می‌شود عضوهایش را عوض، اضافه یا حذف کرد، اما رشته تغییرناپذیر است. همچنین عضوهای لیست می‌توانند از هر نوعی باشند، اما رشته فقط از کاراکتر ساخته می‌شود.

تفاوت append و extend چیست؟

append هر چیزی را که بگیرد، به‌شکل یک عضو به آخر لیست اضافه می‌کند؛ پس a.append([1, 2]) یک لیست کامل را عضو آخر می‌کند. extend عضوهای لیست ورودی را یکی‌یکی اضافه می‌کند؛ پس a.extend([1, 2]) دو عضو تازه اضافه می‌کند.

چطور طول لیست را در پایتون پیدا کنم؟

با تابع len(). مثلاً len([4, 8, 15]) عدد ۳ را برمی‌گرداند. طول لیست خالی صفر است و اندیس عضو آخر همیشه یکی کمتر از طول لیست است.

چرا وقتی لیست کپی را تغییر می‌دهم، لیست اصلی هم تغییر می‌کند؟

چون احتمالاً با b = a کپی گرفته‌اید که فقط یک اسم دوم برای همان لیست می‌سازد. برای کپی واقعی از a.copy()، a[:] یا list(a) استفاده کنید. برای لیست‌های تو در تو، این روش‌ها فقط لیست بیرونی را کپی می‌کنند و برای کپی کامل باید از copy.deepcopy استفاده کرد.

چطور عضوهای تکراری را از لیست حذف کنم؟

ساده‌ترین راه تبدیل لیست به مجموعه است: list(set(a)). اما این روش ترتیب عضوها را حفظ نمی‌کند. اگر ترتیب مهم است، list(dict.fromkeys(a)) را به کار ببرید. توضیح کامل‌تر را در مقاله‌ی تاپل و مجموعه در پایتون آورده‌ایم.

تفاوت sort و sorted چیست؟

sort() متد لیست است، خود لیست را مرتب می‌کند و None برمی‌گرداند. sorted() یک تابع است، لیست اصلی را دست نمی‌زند و یک لیست مرتب تازه برمی‌گرداند. sorted() روی رشته، تاپل و هر چیز قابل پیمایش دیگری هم کار می‌کند و همیشه یک لیست برمی‌گرداند.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها