بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

آموزش پایتون

تاپل و مجموعه (tuple و set) در پایتون: آموزش با مثال

۹ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. تاپل چیست و چطور ساخته می‌شود؟
  2. تاپل تغییرناپذیر است
  3. باز کردن تاپل (unpacking)
  4. برگرداندن چند مقدار از تابع
  5. مجموعه (set) چیست؟
  6. حذف عضوهای تکراری با set
  7. اجتماع، اشتراک و تفاضل
  8. مقایسه‌ی list، tuple، set و dict
  9. سؤال‌های پرتکرار

تاپل (tuple) در پایتون مثل لیست، مجموعه‌ای مرتب از چند مقدار است، اما تغییرناپذیر است و با پرانتز نوشته می‌شود: (3, 5). مجموعه (set) مجموعه‌ای بدون ترتیب و بدون عضو تکراری است که با آکولاد نوشته می‌شود: {1, 2, 3}. از تاپل برای داده‌هایی استفاده می‌کنیم که نباید عوض شوند، مثل مختصات یک نقطه، و از set برای حذف تکراری‌ها و کارهایی مثل اجتماع و اشتراک دو گروه.

در این مقاله اول تاپل را می‌شناسیم: ساختنش، تغییرناپذیری‌اش، باز کردن تاپل (unpacking) و برگرداندن چند مقدار از یک تابع. بعد سراغ set می‌رویم: اضافه و حذف عضو، حذف تکراری‌های یک لیست و عملیات اجتماع، اشتراک و تفاضل. آخر هم یک جدول مقایسه‌ی list، tuple، set و dict آمده تا بدانید کی کدام را انتخاب کنید. اگر هنوز با لیست کار نکرده‌اید، اول مقاله‌ی لیست در پایتون را بخوانید.

تاپل چیست و چطور ساخته می‌شود؟

تاپل را با پرانتز و عضوهایی که با ویرگول جدا شده‌اند می‌سازیم. اندیس، برش، len و in درست مثل لیست روی تاپل کار می‌کنند:

point = (3, 5)
colors = ("red", "green", "blue")
print(point)
print(colors[0])
print(colors[-1])
print(colors[1:])
print(len(colors))
print("green" in colors)
print(type(point))
(3, 5)
red
blue
('green', 'blue')
3
True
<class 'tuple'>

تاپل یک‌عضوی و تاپل بدون پرانتز

چیزی که تاپل را می‌سازد در واقع ویرگول است، نه پرانتز. برای همین تاپل یک‌عضوی باید بعد از عضوش ویرگول داشته باشد؛ وگرنه پایتون پرانتز را فقط پرانتز معمولی حساب می‌کند:

a = (5)
b = (5,)
c = 1, 2, 3
print(type(a))
print(type(b))
print(c)
<class 'int'>
<class 'tuple'>
(1, 2, 3)

a یک عدد معمولی است، اما b یک تاپل یک‌عضوی. c هم بدون پرانتز ساخته شد و باز هم تاپل است.

تاپل تغییرناپذیر است

مهم‌ترین فرق تاپل با لیست این است که بعد از ساخته شدن، نمی‌شود عضوی از آن را عوض کرد، عضوی اضافه کرد یا عضوی حذف کرد. تاپل‌ها متدی مثل append یا remove ندارند و فقط دو متد count و index را دارند:

point = (3, 5)
point[0] = 10

خط آخر پیام خطا:

TypeError: 'tuple' object does not support item assignment

شاید بپرسید چیزی که نمی‌شود تغییرش داد به چه دردی می‌خورد؟ چند دلیل دارد:

  • امنیت داده: وقتی داده‌ای نباید عوض شود، مثل روزهای هفته یا رنگ‌های اصلی یک بازی، تاپل جلوی تغییر ناخواسته را می‌گیرد.
  • کلید دیکشنری: تاپل می‌تواند کلید دیکشنری یا عضو یک set باشد، اما لیست نمی‌تواند.
  • نشان دادن قصد: وقتی کسی در کد شما تاپل می‌بیند، می‌فهمد این داده قرار نیست تغییر کند.

اگر واقعاً لازم شد تاپلی را تغییر دهید، آن را به لیست تبدیل کنید، تغییر دهید و دوباره به تاپل برگردانید:

days = ("sat", "sun", "mon")
temp = list(days)
temp.append("tue")
days = tuple(temp)
print(days)
('sat', 'sun', 'mon', 'tue')

تاپل به‌عنوان کلید دیکشنری

در یک بازی صفحه‌ای، جای هر مهره را می‌شود با یک تاپل (row, col) مشخص کرد و آن را کلید دیکشنری گذاشت:

board = {(0, 0): "X", (1, 1): "O", (2, 0): "X"}
print(board[(1, 1)])
print((0, 2) in board)
O
False

باز کردن تاپل (unpacking)

باز کردن تاپل یعنی عضوهای آن را در یک خط در چند متغیر بریزیم. تعداد متغیرهای سمت چپ باید با تعداد عضوها برابر باشد:

point = (3, 5)
x, y = point
print("x =", x)
print("y =", y)
x = 3
y = 5

اگر تعدادها برابر نباشد، پایتون خطا می‌دهد؛ مثلاً وقتی سه مقدار را در دو متغیر بریزیم:

x, y = (1, 2, 3)

خط آخر پیام خطا:

ValueError: too many values to unpack (expected 2)

جابه‌جا کردن دو متغیر در یک خط

یکی از زیباترین کاربردهای باز کردن تاپل، جابه‌جا کردن مقدار دو متغیر است؛ بدون متغیر کمکی:

a = 1
b = 2
a, b = b, a
print(a, b)
2 1

سمت راست اول یک تاپل (2, 1) ساخته می‌شود و بعد عضوهایش در a و b ریخته می‌شوند.

ستاره برای «بقیه‌ی عضوها»

اگر فقط چند عضو اول برایتان مهم است، قبل از یکی از متغیرها ستاره بگذارید تا بقیه‌ی عضوها به‌شکل یک لیست در آن جمع شوند:

first, *rest = (10, 20, 30, 40)
print(first)
print(rest)
10
[20, 30, 40]

باز کردن در حلقه‌ی for

وقتی لیستی از تاپل‌ها دارید، می‌شود هر تاپل را مستقیم در متغیرهای حلقه باز کرد. کد این‌طوری خیلی خواناتر می‌شود:

students = [("Sara", 18), ("Ali", 15), ("Mina", 20)]
for name, score in students:
    print(name, "->", score)
Sara -> 18
Ali -> 15
Mina -> 20

برگرداندن چند مقدار از تابع

یک تابع در پایتون فقط یک چیز برمی‌گرداند، اما آن یک چیز می‌تواند یک تاپل باشد. اگر بعد از return چند مقدار را با ویرگول بنویسید، پایتون آن‌ها را در یک تاپل می‌گذارد و شما می‌توانید با باز کردن تاپل، هر کدام را در یک متغیر بگیرید:

def min_max(numbers):
    return min(numbers), max(numbers)

low, high = min_max([7, 2, 9, 4])
print("Lowest:", low)
print("Highest:", high)
print(min_max([7, 2, 9, 4]))
Lowest: 2
Highest: 9
(2, 9)

خود پایتون هم تابع‌هایی دارد که این‌طور کار می‌کنند. divmod خارج‌قسمت و باقی‌مانده‌ی تقسیم را با هم برمی‌گرداند:

minutes, seconds = divmod(135, 60)
print(minutes, "min", seconds, "sec")
2 min 15 sec

تعداد مقدارهای برگشتی به دو محدود نیست. این تابع جمع، میانگین و تعداد عددها را با هم برمی‌گرداند:

def stats(numbers):
    total = sum(numbers)
    average = total / len(numbers)
    return total, average, len(numbers)

total, average, count = stats([12, 18, 15])
print(f"{count} numbers, total {total}, average {average}")
total, _, _ = stats([12, 18, 15])
print(total)
3 numbers, total 45, average 15.0
45

اگر فقط بعضی از مقدارها را لازم دارید، به‌جای بقیه زیرخط _ بگذارید؛ این اسم رایجی برای «این مقدار برایم مهم نیست» است. اگر تعداد مقدارهای برگشتی خیلی زیاد شد، برگرداندن یک دیکشنری با اسم‌های روشن معمولاً خواناتر از یک تاپل طولانی است. درباره‌ی نوشتن تابع، مقاله‌ی تابع در پایتون را ببینید.

مجموعه (set) چیست؟

set مجموعه‌ای از مقدارهای یکتا است: هر مقدار حداکثر یک بار در آن می‌آید و ترتیب مشخصی ندارد. اگر عضو تکراری به set بدهید، فقط یک نسخه‌اش نگه داشته می‌شود:

nums = {3, 1, 2, 3, 1}
print(nums)
print(len(nums))
print(2 in nums)
{1, 2, 3}
3
True

set خالی: set() نه {}

آکولاد خالی {} در پایتون یک دیکشنری خالی می‌سازد، نه set. برای set خالی باید از set() استفاده کنید:

a = {}
b = set()
print(type(a))
print(type(b))
<class 'dict'>
<class 'set'>

اضافه و حذف کردن عضو

add() یک عضو اضافه می‌کند و اگر آن عضو از قبل باشد، هیچ اتفاقی نمی‌افتد. برای حذف، دو متد هست: remove() اگر عضو نباشد خطای KeyError می‌دهد، اما discard() بی‌سروصدا از کنارش می‌گذرد:

fruits = set()
fruits.add("apple")
fruits.add("banana")
fruits.add("apple")
print(len(fruits))
fruits.discard("kiwi")
fruits.remove("banana")
print(fruits)
2
{'apple'}

set اندیس ندارد

چون set ترتیب ندارد، «عضو اول» یا «عضو دوم» برایش معنی ندارد و نوشتن nums[0] خطای TypeError می‌دهد. وقتی یک set از متن‌ها را چاپ می‌کنید، ترتیب نمایش ممکن است در هر اجرا فرق کند. اگر ترتیب مرتب لازم دارید، از sorted() استفاده کنید که یک لیست مرتب برمی‌گرداند؛ در مثال‌های بعدی همین کار را کرده‌ایم.

عضوهای set باید تغییرناپذیر باشند

عدد، متن و تاپل می‌توانند عضو set باشند، اما لیست نمی‌تواند؛ چون set برای پیدا کردن سریع عضوها به مقدارهایی نیاز دارد که هیچ‌وقت عوض نشوند. اگر بخواهید یک لیست را داخل set بگذارید، خطا می‌گیرید:

points = {[1, 2], [3, 4]}

خط آخر پیام خطا:

TypeError: unhashable type: 'list'

راه‌حل همان تاپل است. اگر به‌جای لیست از تاپل استفاده کنید، همه‌چیز درست کار می‌کند. این یکی دیگر از جاهایی است که تغییرناپذیری تاپل به کار می‌آید:

points = {(1, 2), (3, 4), (1, 2)}
print(len(points))
print((3, 4) in points)
2
True

بررسی x in my_set حتی برای set‌های خیلی بزرگ تقریباً فوری است، اما x in my_list باید عضوها را یکی‌یکی نگاه کند. اگر بارها می‌پرسید «این مقدار هست یا نه؟»، set انتخاب بهتری است.

حذف عضوهای تکراری با set

پرکاربردترین استفاده‌ی set، حذف تکراری‌هاست. لیست را به set() بدهید تا تکراری‌ها حذف شوند:

names = ["sara", "ali", "sara", "mina", "ali"]
unique = set(names)
print(len(unique))
print(sorted(unique))
print(list(dict.fromkeys(names)))
3
['ali', 'mina', 'sara']
['sara', 'ali', 'mina']

خط دوم خروجی، نام‌های یکتا را به ترتیب الفبا نشان می‌دهد. اگر می‌خواهید تکراری‌ها حذف شوند اما ترتیب اولین دیده‌شدن حفظ شود، از ترفند خط آخر یعنی dict.fromkeys استفاده کنید؛ چون کلیدهای دیکشنری هم یکتا هستند و ترتیبشان حفظ می‌شود.

با همین ایده می‌شود فهمید یک کلمه چند حرف متفاوت دارد:

word = "mississippi"
print(len(word))
print(len(set(word)))
11
4

اجتماع، اشتراک و تفاضل

set همان مجموعه‌ای است که در ریاضی می‌شناسید و همان عملیات را دارد. فرض کنید دو باشگاه داریم و می‌خواهیم اعضایشان را مقایسه کنیم:

python_club = {"sara", "ali", "mina", "reza"}
game_club = {"ali", "reza", "nima"}
print(sorted(python_club | game_club))
print(sorted(python_club & game_club))
print(sorted(python_club - game_club))
print(sorted(python_club ^ game_club))
['ali', 'mina', 'nima', 'reza', 'sara']
['ali', 'reza']
['mina', 'sara']
['mina', 'nima', 'sara']

هر عملیات هم یک علامت دارد و هم یک متد هم‌نام:

  • اجتماع (union) با a | b یا a.union(b): همه‌ی کسانی که دست‌کم در یکی از دو باشگاه هستند.
  • اشتراک (intersection) با a & b یا a.intersection(b): کسانی که در هر دو باشگاه هستند.
  • تفاضل (difference) با a - b یا a.difference(b): کسانی که در باشگاه پایتون هستند، اما در باشگاه بازی نیستند.
  • تفاضل متقارن (symmetric difference) با a ^ b یا a.symmetric_difference(b): کسانی که فقط در یکی از دو باشگاه هستند، نه هر دو.

همین عملیات روی متن هم کار می‌کند. این مثال کلمه‌های مشترک دو جمله را پیدا می‌کند؛ split() هر جمله را به لیستی از کلمه‌ها تبدیل می‌کند و set و علامت & بقیه‌ی کار را انجام می‌دهند:

a = "I like python and games"
b = "my friend likes games and music"
common = set(a.split()) & set(b.split())
print(sorted(common))
['and', 'games']

دقت کنید که like و likes برای پایتون دو کلمه‌ی متفاوت هستند؛ مقایسه دقیقاً حرف‌به‌حرف انجام می‌شود.

برای بررسی این‌که یک مجموعه کاملاً داخل دیگری است، از issubset() استفاده کنید؛ مثلاً {"ali", "reza"}.issubset(game_club) جوابش True است.

مقایسه‌ی list، tuple، set و dict

پایتون چهار ساختار داده‌ی اصلی دارد که هر کدام برای کاری ساخته شده‌اند. این جدول تفاوت‌هایشان را کنار هم نشان می‌دهد:

ویژگیlisttuplesetdict
شکل نوشتن[1, 2, 3](1, 2, 3){1, 2, 3}{"a": 1, "b": 2}
ترتیب دارد؟بلهبلهنهبله، به ترتیب اضافه شدن
تغییرپذیر است؟بلهنهبلهبله
عضو تکراری؟مجازمجازحذف می‌شودکلید تکراری ندارد
دسترسیبا اندیس a[0]با اندیس t[0]فقط بررسی با inبا کلید d["a"]
کاربرد رایجفهرستی که تغییر می‌کندداده‌ی ثابت، چند مقدار برگشتییکتا کردن، عضویت، اجتماع و اشتراکپیدا کردن مقدار با اسم

یک قانون سرانگشتی: اگر فهرستی دارید که بزرگ و کوچک می‌شود، لیست. اگر چند مقدار به هم چسبیده دارید که نباید عوض شوند، تاپل. اگر فقط یکتا بودن و «هست یا نیست» مهم است، set. اگر می‌خواهید هر مقدار را با یک اسم پیدا کنید، دیکشنری. درباره‌ی دیکشنری مقاله‌ی جداگانه‌ی دیکشنری در پایتون را نوشته‌ایم.

برای تمرین، در دوره‌ی پایتون بتل کد جلسه‌ی تاپل‌ها و مجموعه‌ها همین دو ساختار را با چالش‌های کوتاه تمرین می‌دهد و نوجوان‌های ۱۵ سال به بالا می‌توانند سراغ جلسه‌ی تاپل، باز کردن و مجموعه در دوره‌ی پایتون حرفه‌ای بروند. مثال‌های این مقاله را هم در ویرایشگر آنلاین پایتون اجرا کنید و با دو گروه از دوستان خودتان، اجتماع و اشتراک را امتحان کنید.

سؤال‌های پرتکرار

تفاوت لیست و تاپل در پایتون چیست؟

هر دو مجموعه‌ای مرتب از مقدارها هستند و با اندیس کار می‌کنند. فرق اصلی این است که لیست تغییرپذیر است و با کروشه نوشته می‌شود، اما تاپل تغییرناپذیر است و با پرانتز نوشته می‌شود. تاپل می‌تواند کلید دیکشنری باشد، اما لیست نمی‌تواند.

چطور یک تاپل یک‌عضوی بسازم؟

بعد از عضو یک ویرگول بگذارید: (5,). بدون ویرگول، (5) فقط عدد ۵ داخل پرانتز است و پایتون آن را عدد صحیح حساب می‌کند.

چطور عضوهای تکراری لیست را در پایتون حذف کنم؟

لیست را به set تبدیل کنید و اگر لیست لازم دارید، دوباره به لیست برگردانید: list(set(a)). این روش ترتیب را حفظ نمی‌کند؛ اگر ترتیب مهم است، از list(dict.fromkeys(a)) استفاده کنید.

چرا {} یک set خالی نمی‌سازد؟

چون آکولاد خالی در پایتون برای دیکشنری خالی رزرو شده است؛ دیکشنری خیلی قبل‌تر از set به زبان اضافه شده بود. برای ساختن set خالی از set() استفاده کنید.

چرا ترتیب عضوهای set موقع چاپ عوض می‌شود؟

set برای پیدا کردن سریع عضوها ساخته شده و ترتیب را نگه نمی‌دارد. ترتیب نمایش آن، به‌خصوص برای متن‌ها، ممکن است در هر اجرا فرق کند. اگر خروجی مرتب می‌خواهید، از sorted(my_set) استفاده کنید.

چطور از تابع پایتون چند مقدار برگردانم؟

مقدارها را بعد از return با ویرگول بنویسید: return low, high. پایتون آن‌ها را در یک تاپل برمی‌گرداند و موقع صدا زدن تابع می‌توانید با low, high = my_function() هر کدام را در یک متغیر بگیرید.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها