جلسهی 32: پروژهی پایانی: سرور کوییز آنلاین میشود Final Project: The Quiz Server Goes Online
جلسهی آخر دوره. نقشه، تست و سرور کوییز را یک بار دیگر در یک نگاه میبینی و امنیت فاز ۷ را مرور میکنی. بعد پروژهی پایانی: به سرور کوییز ثبتنام و ورود با رمز هششده و توکن، امتیاز هر بازیکن و جدول امتیاز اضافه میکنی، قدم به قدم. آخر هم میبینی چنین سروری چطور واقعاً آنلاین میشود (میزبان، دامنه، HTTPS)، صفحهی اپ کوییز چطور با fetch صدایش میزند، همین سرور با Flask واقعی چه شکلی است و بعد از این دوره چه یاد بگیری.
در این جلسه یاد میگیری
- ایدههای کل دوره را مرور میکنی، از درخواست و پاسخ تا امنیت، و اشتباههای رایجشان را میشناسی.
- به سرور کوییز ثبتنام، ورود با توکن و یک نگهبان
@app.beforeاضافه میکنی. - امتیاز را روی سرور حساب میکنی، جلوی دوباره جواب دادن را میگیری و یک جدول امتیاز با SQL میسازی.
- میدانی یک سرور واقعی چطور آنلاین میشود، اپ چطور با
fetchاز آن میپرسد و همین کد در Flask چه شکلی است.
درس
🔐 قانون طلایی این دوره: سرور امانتدار است. هر سروری که میسازی دادهی آدمها را نگه میدارد: اسم، امتیاز، یادداشت، رمز. پس به هر چه از بیرون میآید شک کن، رمز را هیچوقت خام نگه ندار و دادهی کسی را به دیگری نشان نده. فقط سرورهای خودت را امتحان کن. سرور این دوره ساختگی است و داخل همین صفحه کار میکند: هر بار که برنامه را اجرا میکنی از صفر ساخته میشود، پس هر چه میخواهی امتحان کن.
📌 جلسهی ۲۹ در یک نگاه: نقشه. پیش از کد، یک جدول مسیرها: متد، مسیر، کار، و کد وضعیت هر حالت خوب و بد (200، 201، 204، 400، 404، 409). آدرسها با نسخه: /api/v1/... تا روزی v2 کنارش بیاید و اپهای قدیمی خراب نشوند. خطاها همه یک شکل: {"error": "..."}. @app.after بعد از هر جواب اجرا میشود و میتواند هدری مثل X-Version اضافه کند. app.show_routes() همهی مسیرها را برای مقایسه با نقشه چاپ میکند.
📌 جلسهی ۳۰ در یک نگاه: تست. assert شرط, "پیام": اگر شرط غلط باشد AssertionError میدهد. یک تست با ask(..., quiet=True) میپرسد و r.status و r.json را با assert بررسی میکند، هم راه خوب و هم راه بد. هر تست یک تابع test_...؛ تابعها در یک لیست، و یک حلقه با try/except AssertionError که PASS و FAIL را چاپ و قبولشدهها را میشمارد. وقتی تستی شکست خورد، سرور را درست کن، نه تست را.
📌 جلسهی ۳۱ در یک نگاه: سرور کوییز. سؤالها در جدول questions (text، c1 تا c3، answer). GET /api/v1/questions فقط ستونهای لازم را میآورد، هیچوقت answer، و public(q) هر ردیف را {"id", "text", "choices"} میکند. POST /api/v1/answer با {"id": 1, "choice": 2}: نوع با isinstance (400)، گزینهی ۱ تا ۳ (400)، سؤال هست؟ (404)، و درست بودن را سرور حساب میکند. یک تست مطمئن میشود "answer" not in q.
⚠️ اشتباههای رایج کل دوره:
- return را فراموش کردن، یا برگرداندن 200 وقتی چیز تازهای ساخته شد (باید 201).
- request.args همیشه متن است؛ int() بدون try و 400.
- SELECT * در جوابی که به بیرون میرود: جواب کوییز، هش رمز.
- چسباندن ورودی به متن SQL بهجای ?.
- نگه داشتن رمز خام، یا پیام خطای جدا برای «این اسم نیست» و «رمز غلط است».
- اعتماد به چیزی که کلاینت دربارهی خودش میگوید ("score": 9999، "role": "admin").
- app.debug = True روی سرور واقعی.
- تست بدون assert، یا assert (... , "msg") با پرانتز.
🔁 از فازهای ۶ و ۷: کاربر و امنیت. رمز با hash_password نگه داشته میشود و با check_password بررسی؛ هش هیچوقت در جواب نمیرود. بعد از ورود، new_token() یک توکن میدهد که در tokens نگه میداریم و کلاینت آن را در Authorization: Bearer ... میفرستد؛ request.token آن را میخواند و یک @app.before مسیرهای خصوصی را نگهبانی میکند (401). به کلاینت اعتماد نکن: فقط فیلدهای مجاز را بردار و چیزهایی مثل امتیاز و نقش را خود سرور تعیین کند. محدودیت سرعت (429) جلوی حدس زدن رمز را میگیرد، و app.debug = False جزئیات خطا را از بیرون پنهان میکند.
from server import app, ask, request
@app.post("/api/v1/profile")
def profile():
data = request.json or {}
safe = {"name": data.get("name"), "role": "student", "score": 0}
return safe, 201
ask("POST /api/v1/profile", {"name": "Reza", "role": "admin", "score": 9999})🏆 پروژهی پایانی: سرور کوییز با بازیکن و امتیاز. سرور جلسهی ۳۱ سؤال میداد و جواب را بررسی میکرد، ولی نمیدانست چه کسی جواب داده. حالا در سه قدم کاملش میکنی:
1. ثبتنام و ورود: جدول users با هش رمز، POST /api/v1/signup (201، 400، 409) و POST /api/v1/login که توکن میدهد (یا 401).
2. جواب با توکن: یک @app.before که POST /api/v1/answer را فقط برای کسی که توکن درست دارد باز میکند؛ هر جواب در جدول answers ثبت میشود، کسی نمیتواند یک سؤال را دو بار جواب دهد (409) و امتیاز را سرور با SUM میشمارد.
3. جدول امتیاز: GET /api/v1/leaderboard با سه نفر اول، و @app.after که X-Version را به همهی جوابها میزند.
برای کوتاه ماندن، مسیرهای سؤال جلسهی ۳۱ اینجا نیامدهاند؛ در سرور واقعیات کنار همینها میمانند. هر قدم روی کد قدم قبل ساخته میشود؛ دکمهی «ادامه از کد مرحلهی قبلم» کدت را میآورد.
from server import hash_password, check_password, new_token
stored = hash_password("cat123")
print(check_password("cat123", stored), check_password("dog456", stored))
tokens = {}
token = new_token()
tokens[token] = "Sara"
print(len(token), tokens[token])🌍 سرور واقعی چطور آنلاین میشود؟ سرور این دوره داخل صفحه زندگی میکرد. سرور واقعی باید روی کامپیوتری باشد که همیشه روشن است و به اینترنت وصل:
- میزبان (host): یا یک VPS (یک سرور مجازی اجارهای که خودت لینوکس، پایتون و برنامهات را رویش نصب میکنی) یا یک PaaS (سرویسی که کدت را میگیرد و خودش اجرایش میکند؛ سادهتر، ولی اختیارت کمتر است).
- دامنه (domain): یک اسم مثل quiz.example.com که با DNS به آدرس IP سرورت اشاره میکند.
- HTTPS: با یک گواهی (certificate)، مثلاً گواهی رایگان Let's Encrypt، همهچیز در راه رمز میشود تا رمزها و توکنها خوانده نشوند. ورود بدون HTTPS هیچوقت.
و پیش از روشن کردنش: app.debug = False، رازها در متغیرهای محیطی (environment variables) نه در کد، پشتیبان (backup) از پایگاه داده، و محدودیت سرعت روی ورود. اجارهی سرور و خرید دامنه پول و ثبتنام میخواهد، پس با کمک یک بزرگتر انجامش بده.
📱 اپ کوییز چطور این سرور را صدا میزند؟ در دورهی اپ کوییز (/learn/quiz-app) صفحه با جاوااسکریپت ساخته شد. آن صفحه با fetch همان کاری را میکند که اینجا ask میکرد. این کد فقط برای خواندن است و اینجا اجرا نمیشود:
``javascript`
const API = "https://quiz.example.com/api/v1";
let token = null;
async function login(name, password) {
const r = await fetch(API + "/login", {
method: "POST",
headers: { "Content-Type": "application/json" },
body: JSON.stringify({ name: name, password: password }),
});
if (!r.ok) { alert("wrong name or password"); return; }
token = (await r.json()).token;
}
async function loadQuestions() {
const r = await fetch(API + "/questions");
return await r.json(); // [{id, text, choices}, ...] without answers
}
async function sendAnswer(id, choice) {
const r = await fetch(API + "/answer", {
method: "POST",
headers: { "Content-Type": "application/json", "Authorization": "Bearer " + token },
body: JSON.stringify({ id: id, choice: choice }),
});
return await r.json(); // {correct: true, score: 1}
}/api/v1
همان چیزها: متد، آدرس با ، بدنهی JSON، توکن در Authorization، و بررسی r.ok پیش از خواندن. یک نکته: اگر صفحه و API روی دو آدرس جدا باشند، مرورگر فقط وقتی اجازه میدهد که سرور با هدر Access-Control-Allow-Origin بگوید این صفحه مجاز است (CORS، جلسهی ۲۷)؛ جای خوبش یک @app.after` است، با آدرس صفحهی خودت.
🐍 همین سرور با Flask واقعی، و قدم بعدی. سرور ساختگی این دوره عمداً شبیه Flask ساخته شده بود. روی کامپیوتر خودت (با pip install flask) کد تقریباً همین است؛ اینجا اجرا نمیشود:
``python`
import sqlite3
import secrets
from flask import Flask, request, jsonify
app = Flask(__name__)
db = sqlite3.connect("quiz.db", check_same_thread=False)
db.row_factory = sqlite3.Row
@app.get("/api/v1/questions")
def all_questions():
rows = db.execute("SELECT id, text, c1, c2, c3 FROM questions ORDER BY id").fetchall()
result = []
for q in rows:
result.append({"id": q["id"], "text": q["text"], "choices": [q["c1"], q["c2"], q["c3"]]})
return jsonify(result)
@app.get("/api/v1/questions/<int:qid>")
def one_question(qid):
q = db.execute("SELECT id, text, c1, c2, c3 FROM questions WHERE id = ?", (qid,)).fetchone()
if q is None:
return {"error": "no such question"}, 404
return {"id": q["id"], "text": q["text"], "choices": [q["c1"], q["c2"], q["c3"]]}
@app.after_request
def add_version(response):
response.headers["X-Version"] = "1"
return response
if __name__ == "__main__":
app.run(port=5000)@app.after
فرقها کماند: در Flask اسمش @app.after_request است و باید جواب را برگرداند، @app.before میشود @app.before_request، بدنهی JSON با request.get_json() خوانده میشود، db.all ما اینجا db.execute(...).fetchall() است، و توکن واقعی با secrets.token_hex(16) ساخته میشود. abort در Flask صفحهی HTML میدهد، پس خطاها را مثل بالا خودت با {"error": ...}, 404 برگردان.pytest
🚀 بعدش چه؟ Flask یا FastAPI را عمیقتر یاد بگیر؛ تستهایت را با بنویس (همان assert و همان تابعهای test_...`)؛ سمت مشتری را با دورهی جاوااسکریپت و اپ کوییز کامل کن؛ کدت را با گیت نگه دار (و هیچ رازی را commit نکن)؛ برای VPS لینوکس یاد بگیر؛ و بعدها پایگاهدادهای مثل PostgreSQL. و همیشه همان قانون طلایی: سرور امانتدار است.
مثالهای این جلسه
- مثال تابع (بکاند با پایتون): def profile():
- مثال متغیر (بکاند با پایتون): stored = hash_password("cat123") — پروژهی پایانی: سرور کوییز آنلاین میشود
چالشها
- The Journey of a Request (آسان)
- Safe or Leaky? (آسان)
- Three Status Codes (متوسط)
- Step 1: Sign Up and Log In (متوسط)
- Step 2: Answers With a Token (سخت)
- Step 3: The Leaderboard (سخت)