جلسهی 28: پروژه: دفترچهی یادداشت ضدخراب Project: Tamper-proof Notebook
سه جلسهی گذشته را در یک پروژه جمع میکنیم: دفترچهی یادداشتی شبیهسازیشده که عنوانها را با فهرست سفید میسنجد، مسیرها را امن میسازد، برای هر یادداشت یک چکسام SHA-256 نگه میدارد و دستکاری را گزارش میکند.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم عنوان یادداشت را با فهرست سفید بررسی کنم.
- در پایان این جلسه میتوانم از عنوان، یک مسیر امن داخل پوشهی دفترچه بسازم.
- در پایان این جلسه میتوانم برای هر یادداشت چکسام SHA-256 بسازم و با آن دستکاری را تشخیص بدهم.
- در پایان این جلسه میتوانم یک گزارش «بررسی همه» برای کل دفترچه چاپ کنم.
درس
⚠️ این دفترچه کاملاً شبیهسازیشده است (دیکشنری در حافظه) و فقط یادداشتهای خودمان را نگه میدارد. چکسام ابزار دفاعی است: برای اینکه بفهمی کسی دادهی تو را عوض کرده. برای خواندن یا تغییر یادداشتها و فایلهای دیگران هرگز از این ترفندها استفاده نکن؛ اگر در دستگاهی مشترک چیزی تغییر کرده بود، به مسئولش بگو.
طرح پروژه: دفترچه یک دیکشنری است: کلید مسیر کامل (مثل /notes/shopping.txt) و مقدار یک دیکشنری با text و sum (چکسام). چهار قدم داریم: ۱) عنوان معتبر، ۲) مسیر امن، ۳) ذخیره با چکسام، ۴) گزارش بررسی.
BASE = "/notes/"
notebook = {}
# notebook["/notes/shopping.txt"] = {"text": "milk, eggs, bread", "sum": "a7b3..."}قدم ۱، عنوان: مثل جلسهی ۲۵ یک فهرست سفید میسازیم: حروف کوچک، رقم، - و _؛ طول ۱ تا ۲۰. عنوانی مثل ../secret یا my note رد میشود. هر چه زودتر ورودی بد را رد کنی، قدمهای بعدی سادهتر میشوند.
import string
ALLOWED = string.ascii_lowercase + string.digits + "-_"
def valid_title(title):
if not (1 <= len(title) <= 20):
return False
return all(ch in ALLOWED for ch in title)قدم ۲، مسیر: note_path(title) اگر عنوان معتبر نبود None میدهد، وگرنه BASE + title + ".txt". چون عنوان فقط حروف مجاز دارد، .. و / اصلاً نمیتوانند داخلش باشند؛ پس این مسیر همیشه داخل BASE میماند. برای اطمینان دوباره، باز هم startswith(BASE) را چک میکنیم: دفاع لایهلایه.
def note_path(title):
if not valid_title(title):
return None
full = BASE + title + ".txt"
if not full.startswith(BASE):
return None
return fullقدم ۳، چکسام: از جلسهی ۹ یادت هست که هش یک اثر انگشت است. هنگام ذخیره، hashlib.sha256(text.encode()).hexdigest() را کنار متن نگه میداریم. اگر بعداً کسی حتی یک حرف متن را عوض کند، هش دوبارهحسابشده با هش ذخیرهشده فرق میکند.
import hashlib
def checksum(text):
return hashlib.sha256(text.encode()).hexdigest()
def save_note(title, text):
path = note_path(title)
if path is None:
return False
notebook[path] = {"text": text, "sum": checksum(text)}
return Trueقدم ۴، بررسی: verify(path) چکسام متن فعلی را حساب و با sum ذخیرهشده مقایسه میکند. verify_all() روی همهی مسیرها میچرخد و برای هر کدام OK یا TAMPERED چاپ میکند. برای تست، خودمان یک یادداشت را «دستکاری» میکنیم: مستقیم notebook[path]["text"] را عوض میکنیم بدون بهروز کردن sum.
def verify(path):
note = notebook[path]
return checksum(note["text"]) == note["sum"]
def verify_all():
for path in sorted(notebook):
print(path, "OK" if verify(path) else "TAMPERED")یک نکتهی مهم: اگر مهاجم بتواند هم متن و هم sum را عوض کند، چکسام ساده فایدهای ندارد؛ او هش جدید را هم مینویسد. راه حل، نگه داشتن چکسامها در جای جداگانه یا استفاده از کلید مخفی در هش است (HMAC) که در جلسهی ۳۲ میبینیم.
اشتباههای رایج: ۱) هش کردن بدون .encode() که خطا میدهد. ۲) بهروز کردن sum هنگام «دستکاری» آزمایشی؛ آن وقت چیزی تشخیص داده نمیشود، چون این دقیقاً همان کار save_note است. ۳) فراموش کردن sorted() در گزارش، که ترتیب چاپ را غیرقابلپیشبینی میکند. ۴) بررسی مسیر قبل از بررسی عنوان.
مثالهای این جلسه
- مثال دیکشنری (امنیت سایبری با پایتون): BASE = "/notes/"
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def valid_title(title):
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def note_path(title):
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def checksum(text):
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def verify(path):
چالشها
- Step 1: Valid Titles (آسان)
- Step 2: Safe Path (متوسط)
- Step 3: Save with Checksum (متوسط)
- Step 4: Verify All (سخت)
- Notebook Integrity Check (متوسط)
- Title Allow-list (متوسط)
بیشتر بخوان
- دیکشنری در پایتون: آموزش کامل کلید و مقدار با مثال
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
← جلسهی 27: مسیر فایل و `..` جلسهی 29: کلید عمومی با عدد →