جلسهی 35: پشتیبان و بازیابی Backup and Restore
بهترین دفاع در برابر خرابی و باجافزار، پشتیبان است. با دیکشنریِ «فایلها» یک پشتیبان میسازیم، با sha256 چکسام میگیریم، فایل خراب را پیدا و بازیابی میکنیم و قانون ۳-۲-۱ را یاد میگیریم.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم با
copy.deepcopyیک پشتیبان واقعی (نه فقط یک اشارهگر) بسازم. - در پایان این جلسه میتوانم برای هر فایل چکسام sha256 بگیرم و تغییر را تشخیص دهم.
- در پایان این جلسه میتوانم فایل خراب را از پشتیبان برگردانم و درستی بازیابی را تست کنم.
- در پایان این جلسه قانون ۳-۲-۱ پشتیبانگیری را میدانم.
درس
⚠️ در این جلسه «فایلها» یک دیکشنری داخل برنامهاند؛ هیچ فایل واقعی روی هیچ کامپیوتری دست نمیخورد. در دنیای واقعی هم فقط از دادهی خودت پشتیبان بگیر و فقط فایلهای خودت را بازیابی کن. کپی کردن فایلهای دیگران «پشتیبان» نیست، سرقت است. اگر فکر میکنی دادهی مدرسه خراب یا رمزگذاری شده، دست نزن و فوراً به معلم/ادمین بگو.
باجافزار فایلها را رمز میکند و پول میخواهد. دیسک میسوزد. کسی اشتباهی پاک میکند. در هر سه حالت یک چیز نجاتت میدهد: پشتیبان (backup)، یعنی یک کپی سالم که جای دیگری نگه داشتهای. امنیت فقط جلوگیری نیست؛ بازگشت بعد از خرابی هم هست.
در پایتون فایلهایمان را با یک دیکشنری شبیهسازی میکنیم: اسم فایل ← محتوا. اما مواظب باش: backup = FILES پشتیبان نیست! هر دو اسم به همان دیکشنری اشاره میکنند و اگر یکی خراب شود، دیگری هم خراب است. copy.deepcopy یک کپی کاملاً جدا میسازد.
import copy
FILES = {"notes.txt": "homework due monday", "readme.md": "# my project"}
backup = copy.deepcopy(FILES)
FILES["notes.txt"] = "homework due friday" # something changed it
print(backup["notes.txt"]) # homework due mondayاز کجا بفهمیم فایلی عوض شده؟ چکسام: اثر انگشت فایل با sha256. حتی یک حرف عوض شود، اثر انگشت کاملاً فرق میکند. برای هر فایل چکسام را نگه میداریم و بعداً دوباره حساب میکنیم؛ اگر فرق داشت، فایل دست خورده.
import hashlib
def checksum(text):
return hashlib.sha256(text.encode()).hexdigest()
print(checksum("homework due monday")[:8]) # 2d3d7518
print(checksum("homework due friday")[:8]) # 2f338d87بازیابی (restore) یعنی محتوای خراب را با نسخهی پشتیبان جایگزین کنیم: files[name] = backup[name]. ولی حرفهایها یک قدم جلوتر میروند: بعد از بازیابی تست میکنند که چکسام همهی فایلها دوباره درست است. پشتیبانی که هیچوقت تست نشده، شاید اصلاً کار نکند.
برای مقایسهی کل مجموعهی فایلها یکجا، یک اسنپشات میسازیم: json.dumps(files, sort_keys=True) همه را به یک متن ثابت تبدیل میکند (مرتبسازی کلیدها مهم است تا ترتیب فرق نکند) و sha256 آن متن یک شناسهی کوتاه برای کل وضعیت است.
import json
def snapshot_id(files):
text = json.dumps(files, sort_keys=True)
return hashlib.sha256(text.encode()).hexdigest()[:12]📦 قانون ۳-۲-۱: از هر چیز مهم ۳ نسخه داشته باش، روی ۲ نوع رسانهی مختلف (مثلاً لپتاپ و هارد اکسترنال)، و ۱ نسخه در جای دیگر (خانهی مادربزرگ یا فضای ابری). اگر باجافزار لپتاپ را بگیرد، نسخهی خارج از خانه سالم میماند. و هر چند وقت یک بار بازیابی را تمرین کن.
اشتباههای رایج: ۱) backup = FILES به جای deepcopy (پشتیبان با اصل یکی است). ۲) چکسام را از همان فایلِ خراب گرفتن و با خودش مقایسه کردن؛ چکسام سالم باید قبل از خرابی ذخیره شده باشد. ۳) بازیابی بدون تست. ۴) فراموش کردن .encode() قبل از sha256 (رشته را مستقیم قبول نمیکند).
مثالهای این جلسه
- مثال متغیر (امنیت سایبری با پایتون): FILES = {"notes.txt": "homework due monday"…
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def checksum(text): — پشتیبان و بازیابی
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def snapshot_id(files):
چالشها
- Fingerprint of a File (آسان)
- A Real Copy (آسان)
- Checksums of Everything (متوسط)
- Find the Corrupted File (متوسط)
- Restore and Test (سخت)
- Snapshot Id (سخت)
- Backup Rotation (متوسط)
- Checksum Verification (متوسط)
- 3-2-1 Rule Check (متوسط)