جلسهی 28: اثبات یعنی چه؟ What Is a Proof?
در مرحلهی دوم باید دلیلِ کامل بنویسی، نه فقط جواب. فرقِ «چند مثال» با «اثبات»، مثالِ نقض، شکلِ نوشتنِ یک اثباتِ مرتب، و اینکه آزمونِ تشریحی چطور تصحیح میشود.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی چند مثال اثبات نیست، ولی یک مثال نقض برای ردِ یک ادعا کافی است.
- یک اثباتِ کوتاه را با «فرض کن… پس… بنابراین…» مرتب مینویسی.
- میدانی در آزمونِ تشریحی هر قدم نمره دارد و چه چیزهایی نمره را کم میکند.
درس
در مرحلهی اول فقط جواب مهم بود. در روزِ دومِ مرحلهی دوم (تشریحی) باید «ثابت کنی»: یعنی دلیلی بنویسی که هر خوانندهی دقیقی را قانع کند، قدمبهقدم و بدون جا انداختن.
مثال: «جمعِ دو عددِ فرد، زوج است.» اگر بنویسی ۳ + ۵ = ۸ و ۷ + ۹ = ۱۶، فقط دو مثال آوردهای؛ شاید یک جفتِ دیگر نشود! اثبات: هر عددِ فرد را میشود ۲a + ۱ نوشت. پس دو عددِ فرد ۲a + ۱ و ۲b + ۱ هستند و جمعشان ۲a + ۲b + ۲ = ۲(a + b + ۱) است که زوج است. این برای همهی عددهای فرد درست است.
مثالِ نقض: برای ردِ یک ادعای «همیشه»، یک مثال کافی است. ادعا: «n² + n + ۴۱ برای هر عددِ طبیعیِ n عددی اول است.» برای n = ۱ تا ۳۹ درست است! ولی برای n = ۴۰: ۱۶۰۰ + ۴۰ + ۴۱ = ۱۶۸۱ = ۴۱ × ۴۱. ادعا غلط است. پس هیچوقت از روی چند مثال نتیجه نگیر که چیزی همیشه درست است.
شکلِ یک اثباتِ مرتب:
۱) ادعا را دقیق بنویس و اسم بگذار («فرض کنید عددها a و b باشند…»).
۲) هر قدم را با دلیلش بنویس («چون … پس …»).
۳) هر حالت را بررسی کن؛ حالتِ خاص را جا نینداز.
۴) آخر بنویس چه چیزی ثابت شد.
در آزمونِ واقعی، طبقِ قوانینِ مرحلهی دوم فقط از قضیههایی بدونِ اثبات میشود استفاده کرد که در منابعِ مرحلهی دوم آمدهاند، و اگر برای یک سؤال چند راهحل بنویسی فقط راهحلِ اول تصحیح میشود.
چطور در این دوره اثبات تمرین میکنیم؟
🧩 اثباتِ راهنماییشده: هر قدم یک جای خالی دارد و باید تکهی درست را انتخاب کنی؛ قدمِ بعد بعد از درست شدنِ این قدم باز میشود.
✍️ اثباتِ نوشتنی: اول راهحلِ خودت را بنویس (روی کاغذ یا در جعبه)، بعد راهحلِ کامل و جدولِ نمره را میبینی و خودت را منصفانه نمره میدهی. صادق باش؛ این نمره فقط برای خودت است.
چالشها
- Examples or Proof? (آسان)
- One Counterexample (آسان)
- Odd Times Odd (متوسط)
- n Squared Plus n (متوسط)
- Two With an Even Sum (سخت)
- All Horses Are One Colour? (سخت)