جلسهی 4: اصل جمع و اصل ضرب Add or Multiply?
وقتی چند انتخاب پشت سر هم داریم، تعدادها را ضرب میکنیم؛ وقتی «یا این یا آن»، جمع. با لباس پوشاندن شروع میکنیم و به شمردن عددها و رمزها میرسیم.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی کِی تعدادها را ضرب کنی (اصل ضرب) و کِی جمع (اصل جمع).
- تعداد عددها یا رمزهایی با چند رقم را میشماری، با تکرار و بدون تکرار.
- برای «دستکم یکی» از راه «همه منهای هیچکدام» میشماری.
درس
شمارش یعنی بدون نوشتنِ تکتکِ حالتها، بفهمیم چند حالت هست. اولین ابزار: یک عروسک را لباس بپوشان! سه پیراهن، دو شلوار و دو کلاه داری. یکی از هر ردیف انتخاب کن و ببین چند لباسِ متفاوت پیدا میکنی.
اصل ضرب: اگر کاری چند مرحلهی پشت سر هم دارد و هر مرحله چند انتخاب، تعداد کل = حاصلضرب تعدادها. لباس عروسک: ۳ پیراهن × ۲ شلوار × ۲ کلاه = ۱۲ لباس. چرا ضرب؟ برای هر پیراهن ۲ شلوار هست (۶ جفت)، و برای هر جفت ۲ کلاه (۱۲).
اصل جمع: اگر باید «یا این یا آن» را انتخاب کنی و این دو دسته مشترک ندارند، تعدادها را جمع کن. ناهار: یا یکی از ۳ نوع پلو یا یکی از ۴ نوع ساندویچ ← ۳ + ۴ = ۷ انتخاب.
عددها: چند عدد سهرقمی با رقمهای ۱، ۲ و ۳ میشود ساخت؟ هر رقم ۳ انتخاب دارد: ۳ × ۳ × ۳ = ۲۷ (مثل ۱۱۱، ۱۲۳، ۳۳۲). اگر رقم تکراری ممنوع باشد: رقم اول ۳ انتخاب، دومی ۲ (یکی مصرف شد)، سومی ۱: ۳ × ۲ × ۱ = ۶.
مراقب صفر باش: عدد سهرقمی با صفر شروع نمیشود. چند عدد سهرقمی داریم؟ ۹ × ۱۰ × ۱۰ = ۹۰۰.
ترفند «همه منهای هیچکدام»: چند عدد سهرقمی دستکم یک رقم ۵ دارند؟ شمردنِ مستقیم سخت است (یک ۵؟ دو ۵؟ کجا؟). برعکس فکر کن: همهی سهرقمیها ۹۰۰ تاست. آنهایی که هیچ ۵ ندارند: رقم اول ۸ انتخاب (نه صفر، نه ۵)، بقیه هر کدام ۹ انتخاب: ۸ × ۹ × ۹ = ۶۴۸. پس جواب ۹۰۰ − ۶۴۸ = ۲۵۲.
اشتباه رایج: جمع کردن بهجای ضرب. اگر بپرسند «با ۳ پیراهن و ۲ شلوار چند لباس میشود ساخت؟» جواب ۵ نیست، ۶ است؛ چون پیراهن و شلوار را با هم میپوشی (پشت سر هم انتخاب میکنی)، نه یکی بهجای دیگری. همیشه بپرس: «این انتخابها با هم انجام میشوند یا یکی بهجای دیگری؟»
چالشها
- Shirts and Trousers (آسان)
- Cup or Cone (آسان)
- Locker Codes (متوسط)
- No Repeated Digits (متوسط)
- A Lucky Seven (سخت)
- Club and Team (سخت)
← جلسهی 3: نمرهی منفی و سؤالهای پیوسته جلسهی 5: جایگشت: همهی ترتیبها →