آموزش پایتون
آموزش turtle پایتون: نقاشی با لاکپشت قدمبهقدم با مثال
۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
turtle (لاکپشت) ماژولی در کتابخانهی استاندارد پایتون است که با آن میشود با کد نقاشی کرد. یک لاکپشت کوچک روی صفحه است که با forward جلو میرود، با left و right میچرخد و هر جا برود، پشت سرش خط میکشد. با ترکیب همین چند دستور با حلقه و تابع، میشود مربع، ستاره، مارپیچهای رنگی و حتی یک خانهی کامل کشید؛ برای همین turtle یکی از بهترین راههای شروع پایتون برای بچهها و نوجوانهاست.
در این آموزش از اولین قدم لاکپشت شروع میکنیم و به قلم، مختصات، رنگها، کشیدن شکل با حلقه، ساختن تابع برای شکلها، سرعت و رنگآمیزی میرسیم. بعد میبینیم چطور میشود نقاشی لاکپشت را بدون نصب، در مرورگر دید و در آخر چند پروژهی کامل و اشتباههای رایج را مرور میکنیم.
turtle چیست و از کجا آمده؟
ایدهی لاکپشت به زبان آموزشی لوگو (Logo) برمیگردد که در اواخر دههی ۱۹۶۰ برای یاد دادن برنامهنویسی به بچهها ساخته شد. پایتون همین ایده را در ماژول turtle آورده و چون این ماژول همراه خود پایتون است، نیازی به نصب جداگانه ندارد.
لاکپشت روی یک صفحهی مختصات حرکت میکند. نقطهی (0, 0) وسط صفحه است؛ x به سمت راست زیاد میشود و y به سمت بالا. لاکپشت اول کار وسط صفحه ایستاده و رویش به سمت راست (شرق) است. هر دستور یا او را جابهجا میکند، یا میچرخاند، یا چیزی دربارهی قلمش را عوض میکند. اولین برنامه:
import turtle
t = turtle.Turtle()
t.forward(100)
t.left(90)
t.forward(100)
turtle.done()
خط اول ماژول را وارد میکند و خط دوم یک لاکپشت به اسم t میسازد. لاکپشت ۱۰۰ قدم به راست میرود، ۹۰ درجه به چپ میچرخد (حالا رویش به بالاست) و ۱۰۰ قدم دیگر میرود. نتیجه یک خط افقی و یک خط عمودی است که مثل حرف L برعکس به هم وصلاند. turtle.done() در آخر برنامه، روی کامپیوتر پنجرهی نقاشی را باز نگه میدارد.
دستورهای اصلی: حرکت، قلم و رنگ
همهی نقاشیهای لاکپشت با چند دستور ساده ساخته میشوند. این جدول پرکاربردترینها را نشان میدهد؛ بعضیشان یک شکل کوتاهتر هم دارند که همان کار را میکند:
| دستور | کار | شکل کوتاه |
|---|---|---|
forward(100) | ۱۰۰ قدم جلو | fd(100) |
backward(50) | ۵۰ قدم عقب | bk(50) |
left(90) | ۹۰ درجه چرخش به چپ | lt(90) |
right(45) | ۴۵ درجه چرخش به راست | rt(45) |
penup() | قلم را بردار؛ حرکت بدون خط | pu() |
pendown() | قلم را بگذار؛ دوباره خط بکش | pd() |
goto(x, y) | برو به نقطهی (x, y) | |
home() | برگرد وسط صفحه، رو به راست | |
circle(50) | دایرهای به شعاع ۵۰ | |
dot(20) | یک نقطهی توپر به قطر ۲۰ | |
write("Hi") | نوشتن متن روی صفحه | |
hideturtle() | پنهان کردن خود لاکپشت | ht() |
قلم و جابهجا شدن
اگر بخواهید لاکپشت بدون کشیدن خط به جای دیگری برود، قلم را با penup بردارید و بعد از رسیدن، با pendown دوباره بگذارید. این برنامه دو خط موازی میکشد که به هم وصل نیستند:
import turtle
t = turtle.Turtle()
t.penup()
t.goto(-150, 100)
t.pendown()
t.forward(300)
t.penup()
t.goto(-150, -100)
t.pendown()
t.forward(300)
turtle.done()
اگر penup را جا بیندازید، لاکپشت در راه رفتن به نقطهی بعد هم خط میکشد و یک خط اریب اضافه روی نقاشی میماند. ضخامت قلم را هم با pensize تعیین میکنید؛ مثلاً t.pensize(5).
رنگها
color رنگ قلم را عوض میکند و bgcolor رنگ پسزمینه را. رنگ را میشود با اسم انگلیسیاش ("red"، "gold"، "skyblue") یا با کد ششرقمی مثل "#00c3ff" داد:
import turtle
screen = turtle.Screen()
screen.bgcolor("black")
t = turtle.Turtle()
t.pensize(5)
t.color("gold")
t.forward(120)
t.color("#00c3ff")
t.left(120)
t.forward(120)
t.color("tomato")
t.left(120)
t.forward(120)
turtle.done()
نتیجه یک مثلث روی پسزمینهی سیاه است که هر ضلعش یک رنگ دارد: طلایی، آبی روشن و قرمز گوجهای. color میتواند دو رنگ هم بگیرد: t.color("black", "yellow") یعنی قلم سیاه و رنگ داخل شکل زرد، که در بخش رنگآمیزی به کارش میگیریم.
کشیدن شکل با حلقه: مربع، ستاره و مارپیچ
مربع و هر چندضلعی دیگر
برای مربع باید چهار بار «جلو برو و ۹۰ درجه بچرخ» را تکرار کنیم. بهجای نوشتن هشت خط، از حلقهی for استفاده میکنیم:
import turtle
t = turtle.Turtle()
for i in range(4):
t.forward(100)
t.right(90)
turtle.done()
یک قانون ساده همهی چندضلعیهای منتظم را میسازد: لاکپشت در کل مسیر باید ۳۶۰ درجه بچرخد، پس زاویهی هر گوشه میشود ۳۶۰ تقسیم بر تعداد ضلعها. این کد یک ششضلعی میکشد و با عوض کردن sides شکل عوض میشود:
import turtle
t = turtle.Turtle()
sides = 6
for i in range(sides):
t.forward(80)
t.left(360 / sides)
turtle.done()
| شکل | تعداد تکرار | زاویهی چرخش |
|---|---|---|
| مثلث | ۳ | ۱۲۰ |
| مربع | ۴ | ۹۰ |
| پنجضلعی | ۵ | ۷۲ |
| ششضلعی | ۶ | ۶۰ |
| هشتضلعی | ۸ | ۴۵ |
| ستارهی پنجپر | ۵ | ۱۴۴ |
ستاره
ستارهی پنجپر هم پنج ضلع دارد، اما لاکپشت در هر گوشه ۱۴۴ درجه میچرخد. اینطوری در کل دو دور کامل (۷۲۰ درجه) میزند و ضلعها از روی هم رد میشوند:
import turtle
t = turtle.Turtle()
t.color("orange")
t.pensize(3)
for i in range(5):
t.forward(150)
t.right(144)
turtle.done()
مارپیچ
در مارپیچ، طول هر خط کمی بیشتر از خط قبلی است. متغیر حلقه، یعنی i، اینجا به کار میآید:
import turtle
t = turtle.Turtle()
t.speed(0)
for i in range(60):
t.forward(i * 4)
t.left(90)
turtle.done()
خط اول ۰ قدم است، بعد ۴، بعد ۸ و همینطور بلندتر میشود. چون هر بار ۹۰ درجه میچرخد، یک مارپیچ مربعی از وسط به بیرون باز میشود. اگر ۹۰ را به ۹۱ تغییر دهید، مارپیچ کمی میپیچد و شکل چرخانی پیدا میکند. حالا حلقه را داخل حلقه بگذاریم: ۳۶ مربع رنگی که هر کدام ۱۰ درجه نسبت به قبلی چرخیدهاند، یک گل بزرگ میسازند:
import turtle
t = turtle.Turtle()
t.speed(0)
colors = ["red", "orange", "green", "blue", "purple", "magenta"]
for i in range(36):
t.color(colors[i % 6])
for side in range(4):
t.forward(100)
t.left(90)
t.left(10)
turtle.done()
colors[i % 6] رنگها را به نوبت انتخاب میکند؛ % باقیماندهی تقسیم است و بعد از رنگ ششم دوباره به رنگ اول برمیگردد. اگر حلقه هنوز برایتان تازه است، مقالهی حلقه for در پایتون را ببینید.
قبل از اجرای هر مثال، حدس بزنید چه شکلی کشیده میشود. بعد یک عدد را عوض کنید و دوباره حدس بزنید. «حدس، اجرا، مقایسه» سریعترین راه فهمیدن زاویهها و حلقههاست.
تابع برای شکلها
وقتی بخواهید چند شکل در جاهای مختلف صفحه بکشید، کد خیلی زود شلوغ میشود. راه حل، ساختن تابع است: یک بار polygon را تعریف میکنید و بعد با یک خط، هر چندضلعیای با هر اندازه و رنگی میکشید:
import turtle
t = turtle.Turtle()
def polygon(sides, size, color):
t.color(color)
for i in range(sides):
t.forward(size)
t.left(360 / sides)
def jump(x, y):
t.penup()
t.goto(x, y)
t.pendown()
jump(-200, 0)
polygon(3, 80, "red")
jump(-60, 0)
polygon(4, 80, "green")
jump(80, 0)
polygon(6, 50, "blue")
turtle.done()
نتیجه سه شکل کنار هم است: یک مثلث قرمز، یک مربع سبز و یک ششضلعی آبی. تابع jump هم کار تکراری «قلم را بردار، برو، قلم را بگذار» را در یک کلمه خلاصه کرده است. دربارهی پارامتر و تعریف تابع، مقالهی تابع در پایتون را بخوانید.
سرعت، رنگآمیزی، دایره و متن
سرعت لاکپشت
speed سرعت حرکت لاکپشت را تعیین میکند. عددها از ۱ (آهستهترین) تا ۱۰ (سریع) هستند و 0 یعنی بدون انیمیشن، بلافاصله. برای شکلهای بزرگ و پرتکرار، speed(0) منتظر ماندن را کم میکند؛ برای فهمیدن اینکه لاکپشت قدمبهقدم چه میکند، سرعت کم بهتر است.
| مقدار | اسم معادل | سرعت |
|---|---|---|
1 | "slowest" | آهستهترین |
3 | "slow" | سرعت پیشفرض |
6 | "normal" | معمولی |
10 | "fast" | سریع |
0 | "fastest" | بدون انیمیشن |
رنگآمیزی داخل شکل
برای پر کردن داخل یک شکل، قبل از کشیدنش begin_fill() و بعد از آن end_fill() را بنویسید. رنگ داخل را با fillcolor یا رنگ دوم color تعیین میکنید. این برنامه یک خورشید زرد با دور مشکی و یک نوشته زیرش میکشد:
import turtle
t = turtle.Turtle()
t.speed(0)
t.color("black", "yellow")
t.begin_fill()
t.circle(80)
t.end_fill()
t.penup()
t.goto(0, -40)
t.write("My Sun", align="center", font=("Arial", 18, "bold"))
t.hideturtle()
turtle.done()
circle(80) دایرهای به شعاع ۸۰ میکشد که از جای فعلی لاکپشت شروع میشود و به سمت چپ دور میزند؛ برای همین دایره بالای نقطهی شروع قرار میگیرد. write متن را با فونت و اندازهی دلخواه روی صفحه مینویسد و hideturtle خود لاکپشت را پنهان میکند تا نقاشی تمیز دیده شود.
turtle در بتل کد: نقاشی در مرورگر
روی کامپیوتر، turtle یک پنجرهی جدا باز میکند و برای اجرایش باید پایتون نصب باشد. در بتل کد لازم نیست چیزی نصب کنید: کد را در ویرایشگر مینویسید، اجرا میکنید و نقاشی در تب Canvas، کنار تب خروجی (Output)، کشیده میشود. اگر بخواهید، میتوانید هر دو را همزمان ببینید: نقاشی بالا و خروجی متنی پایین.
چند نکته که خوب است بدانید:
- لاکپشت روی صفحهای ۶۴۰ در ۴۸۰ با مرکز
(0, 0)راه میرود؛ همان دستگاه مختصات پایتون واقعی. پسgoto(-300, 200)نزدیک گوشهی بالا چپ است. - هر خط مثل turtle واقعی با انیمیشن کشیده میشود و
speedهم کار میکند. - نوشتن
turtle.done()در آخر برنامه ضرری ندارد؛ نگهش دارید تا همان کد روی کامپیوتر هم بدون تغییر کار کند. - چون همهچیز در مرورگر اجرا میشود، روی گوشی هم میشود نقاشی کرد؛ یک ردیف دکمه روی صفحه، تایپ علامتها را راحتتر میکند.
مسیر یادگیری turtle در دورهها هم روشن است. بچههای ۷ تا ۹ سال در دورهی پایتون کیدز از «سلام Turtle!» شروع میکنند و در جلسهی چهارم پروژهی «خانهی من» را میسازند. در دورهی اصلی پایتون، جلسهی با Turtle آشنا شو شروع کار است، حلقههایی که نقاشی میکشند شکلها را با حلقه میسازد و پروژهی تابلوی نقاشی همه را کنار هم میگذارد. همهی مثالهای این مقاله را هم میتوانید در ویرایشگر آنلاین پایتون اجرا کنید.
چند پروژه برای تمرین
خانه با سقف، در و پنجره
این پروژه همهی چیزهایی را که خواندیم کنار هم میگذارد: تابع، حلقه، goto و رنگآمیزی.
import turtle
t = turtle.Turtle()
t.speed(0)
def jump(x, y):
t.penup()
t.goto(x, y)
t.pendown()
def rectangle(width, height, color):
t.fillcolor(color)
t.begin_fill()
for i in range(2):
t.forward(width)
t.left(90)
t.forward(height)
t.left(90)
t.end_fill()
def triangle(size, color):
t.fillcolor(color)
t.begin_fill()
for i in range(3):
t.forward(size)
t.left(120)
t.end_fill()
jump(-100, -100)
rectangle(200, 150, "khaki")
jump(-100, 50)
triangle(200, "brown")
jump(-25, -100)
rectangle(50, 80, "sienna")
jump(40, 0)
rectangle(40, 40, "lightblue")
turtle.done()
بدنهی خانه یک مستطیل ۲۰۰ در ۱۵۰ است، سقف یک مثلث قهوهای روی آن، در یک مستطیل باریک وسط پایین و پنجره یک مربع آبی روشن سمت راست. حالا نوبت شماست: پنجرهی دوم، دودکش یا یک خورشید در گوشهی آسمان اضافه کنید.
آسمان پرستاره
با ماژول random جای ستارهها هر بار فرق میکند:
import turtle
import random
t = turtle.Turtle()
t.speed(0)
t.hideturtle()
turtle.bgcolor("midnightblue")
for i in range(40):
t.penup()
t.goto(random.randint(-300, 300), random.randint(-220, 220))
t.dot(random.randint(3, 8), "white")
turtle.done()
چهل نقطهی سفید با اندازههای مختلف روی آسمان سرمهای پخش میشوند و با هر اجرا آسمان تازهای میبینید. دربارهی randint در مقالهی ماژولها و کتابخانه random بیشتر بخوانید.
ایدههای بیشتر
- یک گل با شش دایره که هر کدام ۶۰ درجه نسبت به قبلی چرخیدهاند.
- رنگینکمان با چند نیمدایره؛
circle(100, 180)فقط نصف دایره میکشد. - صفحهی شطرنجی با دو حلقهی تودرتو و رنگهای یکی در میان.
- اسم خودتان روی یک کارت رنگی با
write.
اشتباههای رایج در turtle
| اشتباه | چه میشود؟ | راه رفع |
|---|---|---|
اسم فایل turtle.py | پایتون فایل شما را بهجای ماژول وارد میکند و Turtle پیدا نمیشود | اسم فایل را عوض کنید، مثلاً my_drawing.py |
turtle.turtle() با t کوچک | AttributeError | turtle.Turtle() با T بزرگ |
جابهجایی بدون penup | خط اضافه روی نقاشی | قبل از goto قلم را بردارید |
جا انداختن end_fill() | شکل رنگ نمیشود | بعد از کامل شدن شکل end_fill() بنویسید |
| اسم رنگ غلط یا فارسی | رنگ عوض نمیشود یا خطای bad color string | اسم انگلیسی درست یا کد مثل "#ff8800" |
| بسته شدن فوری پنجره روی کامپیوتر | نقاشی دیده نمیشود | turtle.done() در آخر برنامه |
اگر هم پیام خطایی گرفتید و معنیاش را نفهمیدید، مقالهی خطاهای رایج پایتون را ببینید. برای بازیهایی که با صفحهکلید و موس کنترل میشوند، بعد از turtle سراغ بازیسازی با پایتون بروید.
سؤالهای پرتکرار
turtle در پایتون چیست؟
turtle ماژولی در کتابخانهی استاندارد پایتون برای نقاشی با کد است. یک لاکپشت روی صفحه با دستورهایی مثل forward، left و right حرکت میکند و پشت سرش خط میکشد. چون نتیجهی هر دستور فوراً دیده میشود، برای یاد گرفتن حلقه و تابع عالی است.
آیا turtle نیاز به نصب دارد؟
نه. turtle همراه خود پایتون نصب میشود و فقط کافی است بنویسید import turtle. در ویرایشگر آنلاین بتل کد هم بدون نصب پایتون، مستقیم در مرورگر اجرا میشود و نقاشی در تب Canvas نمایش داده میشود.
چطور با turtle مربع بکشم؟
یک حلقهی for با چهار تکرار بنویسید که در هر دور لاکپشت جلو برود و ۹۰ درجه بچرخد: for i in range(4): و داخلش t.forward(100) و t.right(90). برای هر چندضلعی دیگر، زاویه را ۳۶۰ تقسیم بر تعداد ضلعها بگذارید.
چطور سرعت لاکپشت را زیاد کنم؟
از t.speed() استفاده کنید. عددهای ۱ تا ۱۰ از آهسته به سریع هستند و t.speed(0) شکل را بدون انیمیشن و بلافاصله میکشد. برای شکلهای بزرگ با صدها خط، speed(0) بهترین انتخاب است.
چطور داخل شکل را رنگ کنم؟
رنگ داخل را با t.fillcolor("yellow") تعیین کنید، قبل از کشیدن شکل t.begin_fill() و بعد از آن t.end_fill() بنویسید. شکل باید بسته باشد، یعنی لاکپشت به نقطهی شروع برگردد.
turtle.done() چه کار میکند؟
روی کامپیوتر، turtle.done() پنجرهی نقاشی را بعد از تمام شدن برنامه باز نگه میدارد تا بسته نشود. بهتر است همیشه آن را در آخرین خط برنامههای لاکپشتی بنویسید؛ در اجرای مرورگری هم نوشتنش مشکلی ایجاد نمیکند.