بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 17: حافظه فراموش می‌کند: پایگاه داده Memory Forgets: Databases

تا حالا داده‌های سرورت در یک لیست پایتون بود و با هر بار روشن شدن دوباره‌ی سرور پاک می‌شد. حالا داده‌ها را در یک پایگاه داده می‌گذاری: با db.run جدول می‌سازی و با ? ردیف اضافه می‌کنی، با db.all، db.one و db.value می‌خوانی، و SELECT، WHERE و ORDER BY را یک بار دیگر مرور می‌کنی.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

🔐 قانون طلایی این دوره: سرور امانت‌دار است. هر سروری که می‌سازی داده‌ی آدم‌ها را نگه می‌دارد: اسم، امتیاز، یادداشت، رمز. پس به هر چه از بیرون می‌آید شک کن، رمز را هیچ‌وقت خام نگه ندار و داده‌ی کسی را به دیگری نشان نده. فقط سرورهای خودت را امتحان کن. سرور این دوره ساختگی است و داخل همین صفحه کار می‌کند: هر بار که برنامه را اجرا می‌کنی از صفر ساخته می‌شود، پس هر چه می‌خواهی امتحان کن.

یادت هست؟ در فاز ۴ یک API یادداشت ساختیم. یادداشت‌ها در یک لیست پایتون بودند: POST /notes یک یادداشت تازه با id بعدی به لیست اضافه می‌کرد و 201 برمی‌گرداند، و GET /notes همه را می‌داد. «خودت امتحان کن» را بزن و ببین.

from server import app, ask, request

notes = []

@app.post("/notes")
def add_note():
    note = {"id": len(notes) + 1, "text": request.json["text"]}
    notes.append(note)
    return note, 201

@app.get("/notes")
def all_notes():
    return notes

ask("POST /notes", {"text": "Buy milk"})
ask("POST /notes", {"text": "Feed Pishi"})
ask("GET /notes")

حافظه فراموش می‌کند. لیست notes در حافظه‌ی (RAM) برنامه زندگی می‌کند. سرور واقعی گاهی خاموش و روشن می‌شود: وقتی کد تازه‌اش را می‌فرستی، وقتی خطا می‌دهد، وقتی برق می‌رود. با هر بار روشن شدن، برنامه از اول اجرا می‌شود و notes = [] دوباره خالی است. همه‌ی یادداشت‌های سارا رفت! برای همین سرورهای واقعی داده را در یک پایگاه داده (database) نگه می‌دارند که روی دیسک است و با خاموش شدن پاک نمی‌شود.

پایگاه داده‌ی ساختگی این دوره، db، یک SQLite واقعی است. فقط برای اینکه بررسی جواب‌ها ساده باشد، آن هم در حافظه است و هر بار که برنامه را اجرا می‌کنی خالی شروع می‌شود. پس هر برنامه اول جدول‌های خودش را می‌سازد.

جدول ساختن. پایگاه داده داده را در جدول نگه می‌دارد: هر ستون یک جور اطلاعات، هر ردیف یک چیز. با db.run("CREATE TABLE ...") یک جدول می‌سازیم و جلوی هر ستون نوعش را می‌نویسیم: TEXT برای متن و INTEGER برای عدد صحیح. ستون id INTEGER PRIMARY KEY شماره‌ی هر ردیف است و پایگاه داده خودش آن را ۱، ۲، ۳، ... می‌گذارد؛ دیگر لازم نیست مثل فاز ۴ خودمان id بعدی را حساب کنیم. db.show(...) جواب یک SELECT را مثل یک جدول چاپ می‌کند.

from server import db

db.run("CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT, kind TEXT)")
db.show("SELECT * FROM pets")

ردیف اضافه کردن با ?. INSERT INTO pets (name, kind) VALUES (?, ?) یک ردیف تازه می‌گذارد. هر ? جای یک مقدار است و مقدارها را جدا، در یک تاپل، می‌دهیم: ("Pishi", "cat"). این‌طوری پایگاه داده هر مقدار را فقط به شکل داده می‌خواند، هر چه باشد؛ داده‌ای که از کاربر می‌آید را هیچ‌وقت داخل متن SQL نچسبان (فاز ۷ نشان می‌دهد چرا). db.run چیزی برمی‌گرداند که .id آن شماره‌ی ردیف تازه است.

برای چند ردیف اول برنامه‌ی خودمان، db.script("...") چند دستور جداشده با ; را یک‌جا اجرا می‌کند. آنجا مقدارها را مستقیم می‌نویسیم، چون از کسی نمی‌آیند و خودمان نوشته‌ایم.

from server import db

db.run("CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT, kind TEXT)")
done = db.run("INSERT INTO pets (name, kind) VALUES (?, ?)", ("Pishi", "cat"))
print("new id:", done.id)
done = db.run("INSERT INTO pets (name, kind) VALUES (?, ?)", ("Max", "dog"))
print("new id:", done.id)
db.script('''
INSERT INTO pets (name, kind) VALUES ('Coco', 'bird');
INSERT INTO pets (name, kind) VALUES ('Luna', 'cat');
''')
db.show("SELECT * FROM pets")

خواندن در پایتون. db.show فقط چاپ می‌کند؛ سرور ما داده را در پایتون لازم دارد. سه راه داریم:
- db.all(sql): لیستی از دیکشنری‌ها، هر ردیف یک دیکشنری با اسم ستون‌ها.
- db.one(sql, params): فقط اولین ردیف، به شکل یک دیکشنری، یا None اگر چیزی پیدا نشد.
- db.value(sql): فقط یک مقدار: ستون اول ردیف اول. برای SELECT COUNT(*) FROM pets (تعداد ردیف‌ها) عالی است.

یک مقدار تنها را می‌شود بدون تاپل داد: db.one("... WHERE id = ?", 2).

from server import app, ask, db, request, abort

db.script('''
CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT, kind TEXT, age INTEGER);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Pishi', 'cat', 3);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Max', 'dog', 5);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Coco', 'bird', 1);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Luna', 'cat', 2);
''')

rows = db.all("SELECT name, kind FROM pets")
print(rows)
for row in rows:
    print(row["name"], "is a", row["kind"])
print(db.one("SELECT * FROM pets WHERE id = ?", 2))
print(db.one("SELECT * FROM pets WHERE id = ?", 9))
print(db.value("SELECT COUNT(*) FROM pets"))

یادآوری کوتاه SQL. SELECT name, age FROM pets فقط این دو ستون را می‌آورد (* یعنی همه). WHERE kind = ? فقط ردیف‌هایی را نگه می‌دارد که شرط را دارند؛ با AND و OR و >، <، != هم کار می‌کند. ORDER BY age مرتب می‌کند و DESC برعکسش، از بزرگ به کوچک؛ برای برابرها ستون دوم بگذار: ORDER BY age DESC, name. ترتیب بخش‌ها همیشه همین است: SELECT، FROM، WHERE، ORDER BY. اگر SQL برایت تازه است، دوره‌ی «پایگاه داده: SQL و NoSQL» (/learn/database) همه‌ی این‌ها را با حوصله یاد می‌دهد.

from server import app, ask, db, request, abort

db.script('''
CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT, kind TEXT, age INTEGER);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Pishi', 'cat', 3);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Max', 'dog', 5);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Coco', 'bird', 1);
INSERT INTO pets (name, kind, age) VALUES ('Luna', 'cat', 2);
''')

kind = "cat"
cats = db.all("SELECT name, age FROM pets WHERE kind = ? ORDER BY age DESC, name", (kind,))
for row in cats:
    print(row["name"], row["age"])
db.show("SELECT name, age FROM pets WHERE age >= 2 ORDER BY name")

اشتباه‌های رایج:
- ? داخل کوتیشن: WHERE name = '?'. حالا ? یک متن معمولی است، نه جای مقدار، و خطای Incorrect number of bindings می‌گیری.
- تعداد ? با تعداد مقدارها جور نیست: دو ? و یک مقدار، یا برعکس. همان خطا.
- چسباندن مقدار با f-string: f"... WHERE name = '{name}'". شاید کار کند، ولی اگر name از کاربر بیاید، کاربر می‌تواند خودِ SQL را عوض کند. همیشه ?.
- ساختن یک جدول دو بار: table pets already exists. هر جدول را یک بار، اول برنامه بساز.

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. The Second Note (آسان)
  2. Three Pets In (آسان)
  3. After a Restart (متوسط)
  4. Three Ways to Read (متوسط)
  5. How Many of a Kind? (سخت)
  6. Fix the Snake Board (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 16: پروژه: API کارهای من جلسه‌ی 18: API روی SQL →