جلسهی 11: HTTPS و قفل مرورگر HTTPS and the Browser Lock
قفل کنار آدرس سایت یعنی چه؟ کلید عمومی و خصوصی با مثال صندوق پست، یک RSA اسباببازی در پایتون، و خطر وایفای عمومی.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی HTTPS یعنی پیام بین تو و سایت رمز شده است.
- میتوانی کلید عمومی و خصوصی را با مثال صندوق پست توضیح بدهی.
- میتوانی با
pow(m, e, n)یک RSA اسباببازی را اجرا کنی و پیام را قفل و باز کنی. - میدانی در وایفای عمومی چه کارهایی را نکنی.
درس
آدرس سایتها با https:// شروع میشود و مرورگر کنارش یک قفل نشان میدهد. S یعنی Secure: هر چه بین تو و سایت رد و بدل میشود (رمز، پیام، شمارهی کارت) رمز شده است و کسی که وسط راه گوش میدهد فقط بههمریختگی میبیند. اگر سایتی http:// بیS بود، هیچوقت رمز یا کارت وارد نکن.
ولی یک معما: رمز سزار و ویژنر یک کلید مشترک لازم داشتند. تو و سایت گوگل که هیچوقت هم را ندیدهاید، چطور کلید مشترک دارید؟ جواب: رمزنگاری کلید عمومی. هر کس دو کلید دارد: یک عمومی که به همه میدهد و یک خصوصی که فقط خودش دارد.
مثال صندوق پست: صندوق پست خانهی تو شکافی دارد که هر کسی میتواند نامه بیندازد (کلید عمومی)، ولی فقط تو کلید در آن را داری و نامهها را بیرون میآوری (کلید خصوصی). سایت کلید عمومیاش را به مرورگر تو میدهد؛ مرورگر پیام را با آن قفل میکند؛ فقط سایت با کلید خصوصی بازش میکند.
ریاضیاش را با عددهای کوچک میشود دید: RSA. دو عدد اول p=3 و q=11 میگیریم؛ n = 33. کلید عمومی (e=3, n=33) و کلید خصوصی d=7 است. قفل کردن پیام m: pow(m, 3, 33) (یعنی m به توان ۳، باقیمانده بر ۳۳). باز کردن: pow(c, 7, 33). فقط کسی که d را دارد میتواند باز کند.
n, e, d = 33, 3, 7
m = 4
locked = pow(m, e, n)
print("locked:", locked)
print("unlocked:", pow(locked, d, n))RSA واقعی به جای ۳۳، عددی با ۶۰۰ رقم دارد؛ پیدا کردن d از کلید عمومی یعنی تجزیهی آن عدد، که برای همهی کامپیوترهای دنیا نشدنی است. در HTTPS از کلید عمومی فقط برای رد و بدل کردن یک کلید مشترک تازه استفاده میشود و بعد با رمز سریع (مثل AES) ادامه میدهند.
⚠️ وایفای عمومی (کافه، مترو، فرودگاه): هر کسی روی همان شبکه میتواند ترافیک بدون HTTPS را ببیند، و شبکههای جعلی با اسم «Free WiFi» رایجاند. قانون: در وایفای عمومی وارد بانک نشو، فقط سایتهای https:// را باز کن، و بهتر از آن از اینترنت موبایل خودت استفاده کن. و هرگز خودت به ترافیک شبکهی دیگران گوش نده: جرم است.
⚠️ قانونهای این دوره: ۱) هر چه یاد میگیری فقط روی حسابها و دستگاههای خودت امتحان کن. ۲) ورود به حساب یا دستگاه دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی، جرم است (قانون جرایم رایانهای ایران) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. ۳) اگر پیام مشکوک، تهدید یا چیز عجیبی دیدی، به والدین یا معلمت بگو.
مثالهای این جلسه
چالشها
- Which Key? (آسان)
- Lock a Number (آسان)
- Lock and Unlock (متوسط)
- Safe or Not on Public Wifi? (متوسط)
- Lock a Word (سخت)
- Unlock a Word (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 10: قفل دو لایه جلسهی 12: پروژه: چککنندهی قدرت رمز →