جلسهی 10: قفل دو لایه Two Locks
رمز + چیزی که داری: تأیید دو مرحلهای. یک کد یکبارمصرف ساده در پایتون میسازی و بررسی میکنی.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی سه نوع «اثبات هویت» چیست: چیزی که میدانی، داری، هستی.
- میدانی تأیید دو مرحلهای چطور جلوی دزدِ رمز را میگیرد.
- میتوانی یک کد یکبارمصرف ساده با
%وhashlibبسازی. - میتوانی برنامهای بنویسی که هم رمز و هم کد را بررسی کند و تلاشها را بشمارد.
درس
رمز عبور چیزی است که میدانی. اگر لو برود، دزد هم میداند. برای همین دو لایهی دیگر داریم: چیزی که داری (موبایلت، یک کلید سختافزاری) و چیزی که هستی (اثر انگشت، چهره). ترکیب دو لایه = تأیید دو مرحلهای (2FA).
با 2FA، دزدی که رمزت را دارد هنوز وارد نمیشود: کد ۶ رقمی که به موبایل تو میآید را ندارد. این یکی از مؤثرترین دفاعهاست؛ آن را روی ایمیل، بازی و پیامرسانت روشن کن (معمولاً در تنظیمات → امنیت).
کدهای یکبارمصرف چطور ساخته میشوند؟ اپ و سرور یک راز مشترک دارند و هر ۳۰ ثانیه از راز + زمان یک هش میسازند و ۶ رقمش را نشان میدهند. ما نسخهی سادهاش را مینویسیم: به جای زمان، یک شمارهی دور (counter) میگیریم.
import hashlib
def one_time_code(secret, counter):
h = hashlib.sha256((secret + str(counter)).encode()).hexdigest()
return int(h, 16) % 1000000
print(one_time_code("my-secret", 1))
print(one_time_code("my-secret", 2))int(h, 16) رشتهی هگز را به عدد بزرگ تبدیل میکند و % 1000000 فقط ۶ رقم آخر را نگه میدارد. چون هش یکطرفه است، کسی که یک کد را ببیند، کد بعدی را نمیتواند حدس بزند. و چون هر counter فقط یک بار استفاده میشود، کد یکبارمصرف است.
یک دفاع دیگر: شمردن تلاشها. اگر کسی ۳ بار رمز غلط زد، قفل کن. این حملهی حدس زدن را بیفایده میکند. سایتهای خوب همین کار را میکنند و برای همین گاهی باید چند دقیقه صبر کنی.
tries = 0
while tries < 3:
if input() == "secret":
print("ok")
break
tries = tries + 1
print("wrong, tries left:", 3 - tries)⚠️ کد تأیید را به هیچکس نده. کلاهبردارها زنگ میزنند و میگویند «کدی که برایتان آمد را بخوانید»: این یعنی آنها همین الان رمزت را دارند و فقط کد را میخواهند! کد را فقط در خود اپ یا سایت رسمی وارد کن. و اگر کدی آمد که درخواست نکردهای، فوراً رمزت را عوض کن و به بزرگتر بگو.
⚠️ قانونهای این دوره: ۱) هر چه یاد میگیری فقط روی حسابها و دستگاههای خودت امتحان کن. ۲) ورود به حساب یا دستگاه دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی، جرم است (قانون جرایم رایانهای ایران) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. ۳) اگر پیام مشکوک، تهدید یا چیز عجیبی دیدی، به والدین یا معلمت بگو.
مثالهای این جلسه
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def one_time_code(secret, counter):
- مثال حلقه while (امنیت سایبری با پایتون): while tries < 3:
چالشها
- Know, Have, Are (آسان)
- Six Digits (آسان)
- Make the Code (متوسط)
- Three Tries (متوسط)
- Two-Step Login (سخت)
- Used Codes Never Work Again (سخت)
بیشتر بخوان
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
- حلقه while در پایتون: آموزش با مثال و بازی حدس عدد
← جلسهی 9: هش: اثر انگشت داده جلسهی 11: HTTPS و قفل مرورگر →