جلسهی 13: بدافزار و بهروزرسانی Malware and Updates
ویروس، تروجان و باجافزار چیستند، چطور وارد میشوند، و چرا بهروزرسانی و نسخهی پشتیبان بهترین دفاعاند.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی بدافزار یعنی چه و سه نوع رایج آن را میشناسی.
- میدانی بدافزار از کجا میآید: فایل ناشناس، کرک بازی، لینک، فلش.
- میدانی چرا بهروزرسانی حفرههای امنیتی را میبندد.
- میتوانی برنامهای بنویسی که نسخهی برنامه را مقایسه کند و وضعیت نسخهی پشتیبان را گزارش دهد.
درس
بدافزار (malware) یعنی برنامهای که برای آسیب زدن نوشته شده. سه نوع رایج: ویروس که خودش را به فایلهای دیگر میچسباند و پخش میشود؛ تروجان که خودش را به شکل یک برنامهی مفید (کرک بازی، «نسخهی رایگان») جا میزند؛ باجافزار (ransomware) که فایلهایت را رمز میکند و برای کلید پول میخواهد.
از کجا میآید؟ بیشتر از همه: فایلی که خودت اجرا میکنی. کرک بازی و برنامهی «رایگانشده»، پیوست ایمیل، فایل .exe که دوستی فرستاده، فلش ناشناس. بدافزار نیاز دارد که تو در را باز کنی؛ مهندسی اجتماعی (جلسهی ۵) همین کار را میکند.
راه دوم: حفرهی امنیتی (vulnerability). هر برنامهی بزرگ اشکال دارد و بعضی اشکالها راه ورود میشوند. شرکتها وقتی حفره را پیدا میکنند، بهروزرسانی (update) میدهند که آن را میبندد. دستگاهی که بهروز نیست، در بازی را باز گذاشته. باجافزار معروف WannaCry در ۲۰۱۷ فقط کامپیوترهایی را گرفت که یک بهروزرسانی دو ماه قبل را نصب نکرده بودند.
برنامهها نسخه دارند: 2.4.1. عدد بزرگتر یعنی تازهتر. مقایسهی نسخه در پایتون: رشته را با split(".") به تکهها بشکن و هر تکه را عدد کن؛ بعد لیستها را مقایسه کن (پایتون لیست عددها را عضو به عضو مقایسه میکند).
def parts(version):
return [int(x) for x in version.split(".")]
installed = "2.4.1"
latest = "2.5.0"
if parts(installed) < parts(latest):
print("update available:", latest)نسخهی پشتیبان (backup) سلاح مخفی در برابر باجافزار است: اگر از عکسها و فایلهایت کپی جداگانه داری (هارد خارجی یا فضای ابری)، باجافزار چیزی برای گرفتن ندارد؛ کامپیوتر را پاک میکنی و برمیگردی. قانون ۳-۲-۱: سه کپی، روی دو وسیلهی مختلف، یکی جای دیگر.
⚠️ اگر فکر میکنی دستگاهت بدافزار گرفته: اینترنتش را قطع کن، چیزی را پاک نکن، و فوراً به والدینت بگو. و هیچوقت خودت بدافزار ننویس یا دانلود نکن «برای تست»: نوشتن یا پخش کردن بدافزار جرم جدی است، حتی اگر فقط یک شوخی باشد.
⚠️ قانونهای این دوره: ۱) هر چه یاد میگیری فقط روی حسابها و دستگاههای خودت امتحان کن. ۲) ورود به حساب یا دستگاه دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی، جرم است (قانون جرایم رایانهای ایران) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. ۳) اگر پیام مشکوک، تهدید یا چیز عجیبی دیدی، به والدین یا معلمت بگو.
مثالهای این جلسه
چالشها
- Which Malware? (آسان)
- Safe to Open? (آسان)
- Version Parts (متوسط)
- Update Available? (متوسط)
- Check All My Apps (سخت)
- Backup Checker (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 12: پروژه: چککنندهی قدرت رمز جلسهی 14: ردپای دیجیتال و حریم خصوصی →