جلسهی 15: هکر کلاهسفید و قانون White Hats and the Law
کلاهسفید، کلاهسیاه، اجازهی کتبی، باگبانتی، قانون جرایم رایانهای ایران و مسابقههای CTF: راه قانونی برای کسی که امنیت را دوست دارد.
در این جلسه یاد میگیری
- فرق کلاهسفید و کلاهسیاه را میدانی: اجازه.
- میدانی باگبانتی و گزارش مسئولانه چیست.
- میدانی قانون جرایم رایانهای چه کارهایی را جرم میداند.
- میدانی CTF چیست و میتوانی اولین پازلهایت را حل کنی.
درس
هکر در اصل یعنی کسی که میخواهد بفهمد چیزها چطور کار میکنند. کلاهسفید این دانش را با اجازه و برای محافظت به کار میبرد: شرکتها او را استخدام میکنند تا قبل از دزدها حفرهها را پیدا کند. کلاهسیاه بدون اجازه و برای آسیب یا پول. تنها فرق واقعی: اجازهی کتبی.
باگبانتی (bug bounty): شرکتهای بزرگ (گوگل، مایکروسافت، و در ایران سایتهایی مثل راورو و باگدشت) رسماً میگویند «در این محدوده حفره پیدا کنید، به ما گزارش بدهید، جایزه بگیرید». این کار قانونی است چون آنها اجازه دادهاند و قانونهایش را نوشتهاند. بدون آن اعلام رسمی، همان کار جرم است.
گزارش مسئولانه (responsible disclosure): اگر اتفاقی حفرهای دیدی (مثلاً سایت مدرسه نمرهی دیگران را نشان میدهد)، ۱) از آن استفاده نکن و بیشتر کنجکاوی نکن، ۲) اسکرینشات بگیر، ۳) فوراً به مسئول (معلم، مدیر) بگو، ۴) به کسی دیگر نگو تا درست شود. این کار یک کلاهسفید واقعی است و برای تو افتخار است، نه دردسر.
قانون جرایم رایانهای ایران (۱۳۸۸) اینها را جرم میداند و مجازاتشان زندان و جریمه است: دسترسی غیرمجاز به سیستم یا داده (حتی فقط «نگاه کردن»)، شنود غیرمجاز، تغییر یا پاک کردن دادهی دیگران، ساختن یا پخش بدافزار، جعل و کلاهبرداری رایانهای، نشر عکس خصوصی دیگران، و هتک حیثیت. سن کم، دفاع نیست: برای نوجوانها هم پرونده تشکیل میشود و خانواده مسئول خسارت است.
راه قانونی و هیجانانگیز برای تمرین: CTF (Capture The Flag). مسابقهای که در آن پازلهای امنیتی (رمز، هش، برنامهنویسی) را حل میکنی و یک «پرچم» (رشتهی مخفی مثل FLAG{...}) پیدا میکنی. همه چیز ساختهی برگزارکننده است و هیچ قربانی واقعی وجود ندارد. picoCTF (برای دانشآموزان) و مسابقههای دانشگاهی ایران جای شروعاند. جلسهی بعد یک CTF کوچک داریم!
⚠️ مرز را بشناس: ابزار یا ترفندی که در یوتیوب دیدی، روی وایفای همسایه، حساب دوست یا سایت مدرسه امتحان نکن؛ «فقط میخواستم ببینم میشود» در دادگاه پذیرفته نیست. اگر امنیت را دوست داری: CTF بازی کن، روی دستگاه خودت آزمایشگاه بساز، و از معلمت بخواه مسیر درست را نشانت بدهد.
⚠️ قانونهای این دوره: ۱) هر چه یاد میگیری فقط روی حسابها و دستگاههای خودت امتحان کن. ۲) ورود به حساب یا دستگاه دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی، جرم است (قانون جرایم رایانهای ایران) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. ۳) اگر پیام مشکوک، تهدید یا چیز عجیبی دیدی، به والدین یا معلمت بگو.
چالشها
- White or Black? (آسان)
- The Only Difference (آسان)
- I Found a Hole (متوسط)
- Permission Checker (متوسط)
- First Flag (سخت)
- Crime or Not? (سخت)
- Scope List (متوسط)
- Still Allowed Today? (متوسط)
- Found a Hole: Audit the Steps (سخت)
← جلسهی 14: ردپای دیجیتال و حریم خصوصی جلسهی 16: پروژهی نهایی: CTF کوچک →