جلسهی 30: کد یکبارمصرف واقعی A Real One-Time Code
کدهای ۶ رقمی که برنامهی احراز هویت هر ۳۰ ثانیه عوض میکند از کجا میآیند؟ از یک راز مشترک و زمان. نسخهی سادهشدهی TOTP را با hashlib میسازیم، با پنجرهی ±۱ بررسی میکنیم و میفهمیم چرا کدها منقضی میشوند.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم توضیح بدهم کد یکبارمصرف از راز مشترک و زمان ساخته میشود.
- در پایان این جلسه میتوانم شمارندهی زمانی را با
timestamp // 30حساب کنم. - در پایان این جلسه میتوانم از هش، یک کد ۶ رقمی با صفرهای جلو بسازم.
- در پایان این جلسه میتوانم کد را با پنجرهی ±۱ بررسی کنم و بگویم چرا کد قدیمی رد میشود.
درس
⚠️ راز (secret) هر کد یکبارمصرف مثل رمز عبور است: راز خودت را به هیچکس نده و راز دیگران را نخواه. این جلسه با رازهای ساختگی و زمانهای ثابت کار میکند تا سازوکار را بفهمیم. حدس زدن یا بازسازی کدهای حساب دیگران، حتی حساب دوستت، ورود غیرمجاز است. اگر کسی کد تأیید تو را خواست، یعنی کلاهبرداری است؛ به بزرگتر خبر بده.
در جلسههای قبل دیدی که ورود دومرحلهای یک کد ۶ رقمی میخواهد که هر ۳۰ ثانیه عوض میشود. برنامهی روی گوشی تو اینترنت لازم ندارد؛ پس کد را از کجا میآورد؟ از دو چیز که هم گوشی تو دارد و هم سرور: یک راز مشترک (که هنگام فعالسازی با QR گرفتی) و زمان فعلی.
قدم اول: زمان را به «شمارهی بازه» تبدیل میکنیم. زمان کامپیوتر یک عدد بزرگ است: ثانیههای گذشته از سال ۱۹۷۰ (timestamp). تقسیم صحیح بر ۳۰ یک شمارنده میدهد که هر ۳۰ ثانیه یکی زیاد میشود؛ در این ۳۰ ثانیه شمارنده ثابت است، پس کد هم ثابت است. (ما همیشه با زمانهای ثابت کار میکنیم تا خروجی قابلبررسی باشد.)
timestamp = 1700000000
counter = timestamp // 30
print(counter) # 56666666
print(1700000009 // 30) # 56666666 same slot
print(1700000010 // 30) # 56666667 next slotقدم دوم: راز و شمارنده را به هم میچسبانیم و هش میگیریم. هش ۶۴ کاراکتر هگز است؛ با int(hex, 16) آن را یک عدد غولپیکر میکنیم و با % 1000000 فقط ۶ رقم آخر را نگه میداریم. چون هش یکطرفه است، کسی که کد را میبیند نمیتواند راز را پیدا کند.
import hashlib
secret = "JBSWY3DP"
h = hashlib.sha256((secret + str(counter)).encode()).hexdigest()
number = int(h, 16) % 1000000
print(number) # 200537قدم سوم: کد باید همیشه ۶ رقم باشد. اگر عدد 5 شد، کد 000005 است، نه 5. str(number).zfill(6) صفرهای جلو را اضافه میکند. حالا تابع کامل: make_code(secret, counter).
def make_code(secret, counter):
h = hashlib.sha256((secret + str(counter)).encode()).hexdigest()
return str(int(h, 16) % 1000000).zfill(6)
print(make_code("JBSWY3DP", 56666666)) # 200537
print(make_code("JBSWY3DP", 56666667)) # 051115 <- leading zero keptبررسی در سرور: سرور هم همین تابع را با همان راز و زمانِ خودش اجرا میکند و مقایسه میکند. ولی ساعت گوشی و سرور ممکن است چند ثانیه فرق کند، یا تو کد را درست لحظهی عوض شدن تایپ کنی. برای همین سرور پنجرهی ±۱ دارد: کد بازهی قبلی و بعدی را هم قبول میکند، نه بیشتر.
def verify(secret, timestamp, code):
counter = timestamp // 30
for c in (counter - 1, counter, counter + 1):
if make_code(secret, c) == code:
return True
return False
print(verify("JBSWY3DP", 1700000030, "051115")) # True (current)
print(verify("JBSWY3DP", 1700000030, "200537")) # True (previous slot)
print(verify("JBSWY3DP", 1700000030, "631917")) # False (two slots ahead)چرا کدها منقضی میشوند؟ چون کد فقط از شمارندهی همان لحظه ساخته شده. اگر کلاهبردار کد تو را امروز ببیند، فردا به دردش نمیخورد؛ حتی ۹۰ ثانیه بعد هم بیفایده است. برای همین کد یکبارمصرف از رمز ثابت امنتر است و برای همین سایتها بعد از چند تلاش اشتباه، حساب را موقتاً قفل میکنند: حدس زدن ۱۰۰۰۰۰۰ حالت در ۹۰ ثانیه نباید ممکن باشد.
اشتباههای رایج: ۱) / به جای // که شمارنده را اعشاری میکند و هش را عوض میکند. ۲) فراموش کردن zfill(6) و رد شدن کدهایی که با صفر شروع میشوند. ۳) str(counter) را فراموش کردن؛ متن و عدد را نمیشود چسباند. ۴) پنجرهی خیلی بزرگ (مثلاً ±۱۰) که به حدس زدن کمک میکند. ۵) چاپ time.time() در خروجی؛ اینجا همیشه زمان ثابت میدهیم.
مثالهای این جلسه
- مثال عملگرها (امنیت سایبری با پایتون): counter = timestamp // 30
- مثال متغیر (امنیت سایبری با پایتون): secret = "JBSWY3DP"
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def make_code(secret, counter):
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def verify(secret, timestamp, code):
چالشها
- Time Slot (آسان)
- Six Digits (آسان)
- make_code (متوسط)
- Code at a Time (متوسط)
- Verify with a Window (سخت)
- Login Log with Lockout (سخت)
- Code for a Time (متوسط)
- Server Window Check (سخت)