جلسهی 65: مدل تهدید Threat Model
یاد میگیری مثل یک مدافع فکر کنی: چه چیزی ارزش دارد، کی ممکن است سراغش بیاید، و کدام خطر اول باید بسته شود؛ و مدل تهدیدِ گوشیِ خودت را مینویسی.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم دارایی، مهاجم، تهدید و ریسک را از هم جدا کنم.
- در پایان این جلسه میتوانم ریسک را با دو عددِ «احتمال» و «آسیب» مرتب کنم.
- در پایان این جلسه مدل تهدیدِ گوشیِ خودم را روی کاغذ و در پایتون نوشتهام.
درس
⚠️ هشدار قانونی و اخلاقی: همهی تمرینهای این جلسه فقط روی دستگاهها، حسابها و دادههای خودت انجام میشود، یا روی دادهی ساختگیِ داخل کد. دست زدن به دستگاه، حساب یا شبکهی دیگران بدون اجازهی کتبی، حتی «برای امتحان»، در قانون جرایم رایانهای ایران (دسترسی غیرمجاز، مادهی ۱ به بعد) جرم است و مجازات دارد. اگر جایی ضعفی دیدی، آن را فقط به صاحبش یا به مسئولِ مربوط گزارش میکنی، نه به دیگران. تیم آبی یعنی دفاع از داراییِ خودت و کمک به دیگران برای دفاع از داراییِ خودشان.
مدل تهدید یعنی چهار سؤالِ ساده را به ترتیب جواب بدهی: ۱) چه چیزی دارم که ارزش دارد؟ (دارایی) ۲) کی ممکن است بخواهدش؟ (مهاجم) ۳) چطور میتواند به آن برسد؟ (تهدید) ۴) اگر برسد چقدر بد است و چقدر احتمال دارد؟ (ریسک). مدافعِ خوب قبل از هر ابزاری این چهار سؤال را میپرسد.
داراییِ گوشیِ تو فقط خودِ گوشی نیست: عکسها، پیامها، حساب بانکی، حسابهای شبکههای اجتماعی، کدهای تأییدِ دومرحلهای که به آن میرسند، و حتی مکانِ تو. هر دارایی را با یک ارزش از ۱ تا ۵ بنویس. در پایتون این یعنی یک دیکشنری.
assets = {"photos": 4, "bank app": 5, "messages": 3, "2FA codes": 5, "location": 2}
for name, value in assets.items():
print(name, "->", value)مهاجمها یکسان نیستند. یک همکلاسیِ فضول، یک دزدِ خیابانی که گوشی را میقاپد، یک کلاهبردارِ آنلاین با پیامکِ جعلی، و یک بدافزار در اپِ تقلبی، هر کدام توان و هدفِ متفاوتی دارند. برای هر مهاجم بنویس: چه میخواهد و چقدر بلد است. مهاجمِ «خیلی قوی و ناشناس» را نمیتوان با همهی ابزارها متوقف کرد؛ مدلِ تهدیدِ تو باید روی مهاجمهای واقعیِ زندگیِ خودت باشد.
ریسک را با دو عدد اندازه میگیریم: احتمال (۱ تا ۵) و آسیب (۱ تا ۵). امتیازِ ریسک = احتمال × آسیب. تهدیدی با امتیاز ۲۰ باید قبل از تهدیدی با امتیاز ۶ بسته شود. این ضرب ساده جلوی خطای رایجِ «ترسیدن از چیزِ نادر و فراموش کردنِ چیزِ هر روزه» را میگیرد.
threats = [
("phone stolen, no lock", 3, 5),
("fake SMS asks for code", 4, 4),
("classmate reads chats", 2, 2),
]
for name, likelihood, impact in threats:
print(name, "risk:", likelihood * impact)هر ریسک یک «کنترل» دارد: کاری که احتمال یا آسیب را کم میکند. قفلِ صفحه و رمزِ قوی آسیبِ دزدیِ گوشی را کم میکند؛ یاد گرفتنِ نشانههای پیامکِ جعلی احتمالِ کلاهبرداری را کم میکند؛ نسخهی پشتیبان آسیبِ از دست دادنِ عکسها را کم میکند. کنترلی که هیچ ریسکی را کم نکند، فقط وقت میگیرد.
اشتباه رایج: مدل تهدیدی که فقط یک بار نوشته میشود. وقتی اپِ تازه نصب میکنی، حسابِ تازه میسازی یا گوشی را به کسی قرض میدهی، داراییها و مهاجمها تغییر کردهاند. مدلِ تهدید را هر چند ماه یک بار دوباره بخوان و بهروز کن.
مثالهای این جلسه
- مثال دیکشنری (امنیت سایبری با پایتون): assets = {"photos": 4, "bank app": 5, "mess…
- مثال حلقه for (امنیت سایبری با پایتون): for name, likelihood, impact in threats:
چالشها
- Asset or Attacker? (آسان)
- Asset Values (آسان)
- Which Risk First? (متوسط)
- Risk Table (متوسط)
- Match the Control (سخت)
- My Phone's Threat Model (سخت)
- Risk Ranking From Input (متوسط)
- Which Control? (متوسط)