جلسهی 66: طراحی امن Secure Design
سه اصلِ طلاییِ طراحیِ امن را با مثالهای پایتون یاد میگیری: کمترین دسترسی، دفاعِ لایهلایه، و شکستِ ایمن.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم اصلِ کمترین دسترسی را در یک برنامهی ساده پیاده کنم.
- در پایان این جلسه میدانم چرا یک لایهی دفاعی کافی نیست و میتوانم دو لایه را در کد بچینم.
- در پایان این جلسه میتوانم کدی بنویسم که وقتی خطا میخورد به حالتِ امن برود، نه حالتِ باز.
درس
⚠️ هشدار قانونی و اخلاقی: همهی تمرینهای این جلسه فقط روی دستگاهها، حسابها و دادههای خودت انجام میشود، یا روی دادهی ساختگیِ داخل کد. دست زدن به دستگاه، حساب یا شبکهی دیگران بدون اجازهی کتبی، حتی «برای امتحان»، در قانون جرایم رایانهای ایران (دسترسی غیرمجاز، مادهی ۱ به بعد) جرم است و مجازات دارد. اگر جایی ضعفی دیدی، آن را فقط به صاحبش یا به مسئولِ مربوط گزارش میکنی، نه به دیگران. تیم آبی یعنی دفاع از داراییِ خودت و کمک به دیگران برای دفاع از داراییِ خودشان.
اصلِ اول: کمترین دسترسی (least privilege). هر کاربر، هر برنامه و هر تابع فقط همان اجازهای را میگیرد که برای کارش لازم است، نه بیشتر. یک اپِ چراغقوه به مخاطبهای تو نیاز ندارد؛ یک حسابِ «مهمان» نباید بتواند تنظیمات را عوض کند. اگر چیزی به سرقت برود، آسیب به اندازهی همان اجازهی کوچک است.
ROLES = {"guest": {"read"}, "student": {"read", "write"}, "admin": {"read", "write", "delete"}}
def allowed(role, action):
return action in ROLES.get(role, set())
print(allowed("guest", "read"))
print(allowed("guest", "delete"))به ROLES.get(role, set()) دقت کن: نقشی که در فهرست نیست، مجموعهی خالی میگیرد، یعنی هیچ اجازهای. این «پیشفرضِ انکار» (default deny) است: تا چیزی صریحاً اجازه داده نشده، ممنوع است. برعکسش، «پیشفرضِ اجازه»، همان جایی است که اکثر نشتیها از آن رد میشوند.
اصلِ دوم: دفاعِ لایهلایه (defence in depth). هیچ قفلی کامل نیست، پس چند قفلِ مستقل پشتِ هم میگذاریم: رمزِ قوی + تأییدِ دومرحلهای + قفلِ حساب بعد از چند تلاشِ غلط. مهاجم باید همه را رد کند، و هر لایه فرصتی برای دیدنِ او به ما میدهد. در کد، یعنی هر بررسی مستقل است و رد شدن از یکی بقیه را خاموش نمیکند.
def login(password, code, attempts):
if attempts >= 3:
return "locked"
if password != "correct horse":
return "bad password"
if code != "492113":
return "bad code"
return "welcome"
print(login("correct horse", "492113", 0))
print(login("correct horse", "000000", 0))
print(login("correct horse", "492113", 3))اصلِ سوم: شکستِ ایمن (fail safe). وقتی برنامه خطا میخورد، فایل پیدا نمیشود یا ورودی عجیب است، باید به حالتِ «بسته» برود، نه «باز». درِ آسانسور وقتی برق میرود قفل میماند، نه اینکه باز شود. در پایتون این یعنی مقدارِ پیشفرضِ False و try/except که در صورتِ خطا دسترسی را رد میکند.
def can_open(age_text):
try:
age = int(age_text)
except ValueError:
return False
return age >= 18
print(can_open("20"))
print(can_open("abc"))اشتباه رایج: برنامهای که با allowed = True شروع میشود و بعد سعی میکند با چند if آن را False کند. اگر یکی از ifها جا بماند، یا خطایی قبل از آنها رخ دهد، نتیجه «باز» است. همیشه با allowed = False شروع کن و فقط در شرطِ درست آن را True کن.
این سه اصل را در هر پروژهی باقیِ دوره خواهی دید: دفترچهی حادثه، بازبینِ مجوزها و پروژهی آزاد. هر بار بپرس: کمترین دسترسی؟ چند لایه؟ در خطا بسته میشود؟
مثالهای این جلسه
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def allowed(role, action):
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def login(password, code, attempts):
- مثال مدیریت خطا با try (امنیت سایبری با پایتون): try: — طراحی امن
چالشها
- Name the Principle (آسان)
- Default Deny (آسان)
- Fail Safe Age Check (متوسط)
- Which Code Fails Open? (متوسط)
- Layered Login (سخت)
- Least Privilege Audit (سخت)
- Permission Table (متوسط)
- Fail-Safe Request Parser (متوسط)