جلسهی 27: خواص ضرب و تقسیم رادیکالها Multiplying and Dividing Radicals
برای عددهای مثبت، رادیکال حاصلضرب با حاصلضرب رادیکالها برابر است: √(a × b) = √a × √b؛ و رادیکال خارجقسمت هم با خارجقسمت رادیکالها. با این دو قاعده رادیکالها را ساده میکنیم: √۵۰ = ۵√۲. ولی جمع چنین قاعدهای ندارد: √(a + b) با √a + √b برابر نیست.
در این جلسه یاد میگیری
- رادیکالها را در هم ضرب و بر هم تقسیم میکنی: √۳ × √۱۲ = √۳۶ = ۶.
- رادیکال یک کسر را حساب میکنی: √۱۶۸۱ = ۴۹.
- مربع کامل را از زیر رادیکال بیرون میآوری و رادیکال را ساده میکنی.
- با یک مثال نقض نشان میدهی که √(a + b) = √a + √b درست نیست.
درس
ضرب رادیکالها. لغزندههای a و b را تکان بده و دو طرف را مقایسه کن: √a × √b و √(a × b) همیشه یک عدد میشوند. با a = ۳ و b = ۱۲، دو رادیکالِ «ناجور» در هم ضرب میشوند و ۶ میدهند! بعد ببین چطور یک مربع کامل از زیر رادیکال بیرون میآید و جلوی آن مینشیند.
رادیکال حاصلضرب. برای عددهای مثبت a و b: √(a × b) = √a × √b. امتحان کن: √۴ × √۲۵ = ۲ × ۵ = ۱۰ و √(۴ × ۲۵) = √۱۰۰ = ۱۰. از آن طرف هم کار میکند: √۲ × √۱۸ = √۳۶ = ۶. و یک رادیکال ضرب در خودش، عدد زیرش را میدهد: √۷ × √۷ = √۴۹ = ۷، یعنی (√۷)² = ۷.
رادیکال خارجقسمت. برای a و b مثبت: √(a ÷ b) = √a ÷ √b. مثلاً √۱۶۸۱ = ۴۹، چون جذر صورت ۴ و جذر مخرج ۹ است؛ امتحانش: ۴۹ × ۴۹ = ۱۶۸۱. یا √۲۰۰ ÷ √۲ = √۱۰۰ = ۱۰.
ولی جمع نه! آیا √(a + b) = √a + √b؟ یک مثال کافی است تا نشان دهد نه: √۳۶ + √۶۴ = ۶ + ۸ = ۱۴، ولی √(۳۶ + ۶۴) = √۱۰۰ = ۱۰. برای رد کردن یک «قاعده»، یک مثال نقض بس است. تفریق هم همینطور است: √۲۵ − √۹ = ۲ با √۱۶ = ۴ برابر نیست.
ساده کردن رادیکال. بزرگترین مربع کاملی را پیدا کن که عدد زیر رادیکال بر آن بخشپذیر است و بیرونش بیاور: √۵۰ = √(۲۵ × ۲) = √۲۵ × √۲ = ۵√۲. همینطور √۱۲ = √(۴ × ۳) = ۲√۳. برعکسش هم کار میکند: ۳√۶ = √(۹ × ۶) = √۵۴.
اشتباه رایج: √۱۸ = ۹√۲ نوشتن. از زیر رادیکال جذرِ مربع کامل بیرون میآید، نه خودش: √۱۸ = √(۹ × ۲) = ۳√۲. و √۳۲ = ۲√۸ هنوز تمام نیست، چون ۸ هم مربع ۴ را در خودش دارد؛ با بزرگترین مربع، ۱۶: √۳۲ = ۴√۲.
با پایتون (اختیاری): این جدول برای چند جفت a و b، √a × √b و √(a × b) را کنار هم چاپ میکند و بعد √a + √b و √(a + b) را. دو ستون اول برابرند، دو ستون آخر نه.
import math
for a, b in [(4, 9), (2, 8), (3, 12), (5, 20)]:
product = math.sqrt(a) * math.sqrt(b)
together = math.sqrt(a * b)
added = math.sqrt(a) + math.sqrt(b)
under = math.sqrt(a + b)
print(a, b, round(product, 3), round(together, 3), round(added, 3), round(under, 3))مثالهای این جلسه
چالشها
- Multiply, Divide (آسان)
- Which One Is True? (آسان)
- Take the Square Out (متوسط)
- Simplest Already? (متوسط)
- Two Root Eleven (سخت)
- All Equal to 4√3 (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 26: نمایش اعداد رادیکالی روی محور اعداد جلسهی 28: دستهبندی دادهها →