جلسهی 34: زاویههای محاطی Inscribed Angles
رأس زاویهی محاطی روی دایره است و دو ضلعش دو وتر دایرهاند. اندازهی آن نصف کمانِ روبهرویش است، یعنی نصف زاویهی مرکزیِ همان کمان. پس همهی زاویههای محاطیِ روبهروی یک کمان برابرند، زاویهی روبهروی قطر ۹۰° است و در چهارضلعیای که چهار رأسش روی دایره است، زاویههای روبهروی هم روی هم ۱۸۰° میشوند.
در این جلسه یاد میگیری
- زاویهی محاطی را از زاویههای دیگر جدا میکنی.
- زاویهی محاطی را از کمانش و کمان را از زاویه پیدا میکنی.
- با «زاویهی روبهروی قطر ۹۰° است» و فیثاغورس، طول پیدا میکنی.
- زاویههای یک چهارضلعیِ روی دایره را با دلیل پیدا میکنی.
درس
زاویهی محاطی. A و B کمانی ۱۰۰° را جدا کردهاند. نقطهی سوم C را روی کمان بزرگ جابهجا کن: زاویهی ACB همیشه ۵۰° میماند، نصف کمان، و زاویهی مرکزی AOB دو برابر آن است. حالا A و B را دو سر یک قطر کن (کمان ۱۸۰°) و ببین زاویهی C چند میشود.
زاویهی محاطی. زاویهای که رأسش روی دایره است و هر دو ضلعش دایره را قطع میکنند (دو وتر)، محاطی است. اگر رأس در مرکز باشد زاویه مرکزی است؛ اگر داخل دایره (جز مرکز) یا بیرون آن باشد، نه محاطی است نه مرکزی. قاعده: زاویهی محاطی = نصف کمانِ روبهرویش. کمان ۱۲۰°؟ زاویهی محاطی ۶۰°. زاویهی محاطی ۲۵°؟ کمان ۵۰°.
چرا نصف؟ حالتی را ببین که ضلع CA از مرکز میگذرد. OB و OC هر دو شعاعاند، پس مثلث OBC متساویالساقین است و زاویههایش در B و C برابرند؛ هر کدام را x بگیر. زاویهی مرکزی AOB زاویهی خارجی این مثلث است، پس با جمع دو زاویهی دور از خودش برابر است: x + x = ۲x. یعنی زاویهی مرکزی دو برابر زاویهی محاطی است. حالتهای دیگر هم با جمع و تفریق همین حالت درست میشوند.
روبهروی یک کمان، یک اندازه. همهی زاویههای محاطیِ روبهروی یک کمان برابرند، هر جای کمانِ دیگر که رأسشان باشد. زاویهی روبهروی قطر، نصف ۱۸۰°، یعنی ۹۰° است. مثال: AB قطر است و C روی دایره، AC = ۶ و BC = ۸. زاویهی C قائمه است، پس AB² = ۳۶ + ۶۴ = ۱۰۰، AB = ۱۰ و شعاع ۵.
چهارضلعی روی دایره. اگر چهار رأس ABCD روی دایره باشند، زاویهی A نصف کمان BCD است و زاویهی C نصف کمان BAD. این دو کمان روی هم کل دایرهاند (۳۶۰°)، پس زاویهی A + زاویهی C = ۱۸۰°. اگر زاویهی A برابر ۱۰۵° باشد، زاویهی C برابر ۷۵° است.
اشتباه رایج: زاویهی محاطی را با کمانش برابر گرفتن، یا به جای نصف کردن دو برابر کردن. کمان ۸۰° زاویهی محاطی ۴۰° میدهد، نه ۸۰° و نه ۱۶۰°؛ این زاویهی مرکزیِ همان کمان است که ۸۰° است.
با پایتون (اختیاری): A و B روی دایرهای به شعاع ۱ کمانی ۱۰۰° میسازند. برنامه C را روی کمان بزرگ جابهجا میکند و زاویهی ACB را با math.atan2 حساب میکند: همیشه ۵۰.
import math
def point(deg):
return math.cos(math.radians(deg)), math.sin(math.radians(deg))
def angle_at(c, a, b):
to_a = math.atan2(a[1] - c[1], a[0] - c[0])
to_b = math.atan2(b[1] - c[1], b[0] - c[0])
d = abs(math.degrees(to_a - to_b)) % 360
return min(d, 360 - d)
A = point(0)
B = point(100)
for deg in [140, 180, 220, 260, 300, 340]:
print(deg, round(angle_at(point(deg), A, B), 4))مثالهای این جلسه
چالشها
- Half the Arc (آسان)
- Inscribed or Not? (آسان)
- Same Arc, Same Angle (متوسط)
- Facing the Diameter (متوسط)
- Opposite Corners (سخت)
- Right Angles on the Grid (سخت)