بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 33: زاویه‌های مرکزی Central Angles

رأس زاویه‌ی مرکزی در مرکز دایره است و ضلع‌هایش دو شعاع‌اند. اندازه‌ی کمانِ روبه‌روی آن، بر حسب درجه، با خود زاویه برابر است. در یک دایره کمان‌های برابر وترهای برابر دارند و برعکس؛ برای همین با تقسیم ۳۶۰° به n قسمت برابر، یک n ضلعی منتظم ساخته می‌شود.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

زاویه‌ی مرکزی. دو نقطه‌ی A و B روی دایره‌اند و کمان بینشان ۸۰° است. نقطه‌ها را جابه‌جا کن: زاویه‌ی مرکزی AOB و کمان AB با هم عوض می‌شوند و همیشه یک عدد دارند. کمان را ۹۰° کن: چه کسری از دایره است؟ ۱۸۰° چطور؟

کمان و زاویه‌ی مرکزی. دو نقطه‌ی A و B دایره را به دو کمان تقسیم می‌کنند؛ کمان کوچک‌تر را کمان AB می‌نامیم. زاویه‌ای که رأسش مرکز O است و ضلع‌هایش از A و B می‌گذرند زاویه‌ی مرکزی است و اندازه‌ی کمان AB با آن برابر است. اگر زاویه‌ی AOB برابر ۱۱۰° باشد، کمان کوچک ۱۱۰° و کمان بزرگ ⁦۳۶۰° − ۱۱۰° = ۲۵۰°⁩ است.

اندازه یا طول؟ عقربه‌ی دقیقه‌شمار در ۱۵ دقیقه ۹۰° می‌چرخد؛ نوک یک عقربه‌ی بلندتر کمان درازتری می‌پیماید، ولی اندازه‌ی هر دو کمان ۹۰° است. طول کمان تکه‌ای از محیط دایره است: طول کمان = (اندازه‌ی کمان ÷ ۳۶۰°) × محیط، و محیط = ⁦۲ × π × r⁩ (π حدود ⁦۳/۱۴⁩). مثلاً در دایره‌ای به شعاع ۱۰، کمان ۷۲° برابر ⁦۱۵⁩ دایره است: حدود ⁦۶۲/۸ ÷ ۵ = ۱۲/۵۶⁩.

کمان‌های برابر، وترهای برابر. اگر زاویه‌های مرکزی AOB و COD برابر باشند، در مثلث‌های AOB و COD: ⁦OA = OC⁩ و ⁦OB = OD⁩ (همه شعاع‌اند) و زاویه‌ی بین آن‌ها برابر است؛ پس ⁦ΔAOB ≅ ΔCOD⁩ (ض ز ض) و ⁦AB = CD⁩. برعکسش هم درست است: وترهای برابر، با سه ضلع برابر (ض ض ض)، زاویه‌های مرکزی برابر و کمان‌های برابر می‌دهند. پس در یک دایره، کمان‌های برابر یعنی وترهای برابر، و برعکس.

چندضلعی منتظم. دایره را به n کمان برابر تقسیم کن: هر زاویه‌ی مرکزی ⁦۳۶۰° ÷ n⁩ است. نقطه‌ها را به هم وصل کن؛ وترها برابرند، پس یک n ضلعی منتظم داری. در شش‌ضلعی، زاویه‌ی مرکزی ۶۰° است و هر مثلثِ کنار مرکز متساوی‌الاضلاع می‌شود؛ پس ضلع شش‌ضلعی با شعاع برابر است و با پرگاری به دهانه‌ی شعاع، شش قدم دور دایره می‌زنی.
اشتباه رایج: زاویه‌ی مرکزی را با زاویه‌ی داخلی یکی گرفتن. در دوازده‌ضلعی منتظم زاویه‌ی مرکزی ⁦۳۶۰° ÷ ۱۲ = ۳۰°⁩ است، ولی هر زاویه‌ی داخلی ⁦(۱۲ − ۲) × ۱۸۰° ÷ ۱۲ = ۱۵۰°⁩.

با پایتون (اختیاری): math.pi همان π است. برنامه طول کمانِ چند زاویه‌ی مرکزی را در دایره‌ای به شعاع ۱۰ حساب می‌کند؛ کمان ۳۶۰° همان محیط است.

import math
r = 10
for angle in [30, 45, 72, 90, 180, 360]:
    length = angle / 360 * 2 * math.pi * r
    print(angle, round(length, 2))

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. Small Arc, Big Arc (آسان)
  2. Ten Equal Arcs (آسان)
  3. Three Arcs (متوسط)
  4. Why Equal Chords? (متوسط)
  5. A Third of the Track (سخت)
  6. A Square in the Circle (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 32: خط و دایره جلسه‌ی 34: زاویه‌های محاطی →