جلسهی 33: زاویههای مرکزی Central Angles
رأس زاویهی مرکزی در مرکز دایره است و ضلعهایش دو شعاعاند. اندازهی کمانِ روبهروی آن، بر حسب درجه، با خود زاویه برابر است. در یک دایره کمانهای برابر وترهای برابر دارند و برعکس؛ برای همین با تقسیم ۳۶۰° به n قسمت برابر، یک n ضلعی منتظم ساخته میشود.
در این جلسه یاد میگیری
- اندازهی کمان را از زاویهی مرکزی و زاویه را از کمان پیدا میکنی.
- فرق اندازهی کمان (درجه) و طول کمان (سانتیمتر) را میدانی و طول کمان را حساب میکنی.
- با دلیل میگویی چرا کمانهای برابر وترهای برابر دارند.
- زاویهی مرکزیِ n ضلعی منتظم را حساب میکنی و آن را میکشی.
درس
زاویهی مرکزی. دو نقطهی A و B روی دایرهاند و کمان بینشان ۸۰° است. نقطهها را جابهجا کن: زاویهی مرکزی AOB و کمان AB با هم عوض میشوند و همیشه یک عدد دارند. کمان را ۹۰° کن: چه کسری از دایره است؟ ۱۸۰° چطور؟
کمان و زاویهی مرکزی. دو نقطهی A و B دایره را به دو کمان تقسیم میکنند؛ کمان کوچکتر را کمان AB مینامیم. زاویهای که رأسش مرکز O است و ضلعهایش از A و B میگذرند زاویهی مرکزی است و اندازهی کمان AB با آن برابر است. اگر زاویهی AOB برابر ۱۱۰° باشد، کمان کوچک ۱۱۰° و کمان بزرگ ۳۶۰° − ۱۱۰° = ۲۵۰° است.
اندازه یا طول؟ عقربهی دقیقهشمار در ۱۵ دقیقه ۹۰° میچرخد؛ نوک یک عقربهی بلندتر کمان درازتری میپیماید، ولی اندازهی هر دو کمان ۹۰° است. طول کمان تکهای از محیط دایره است: طول کمان = (اندازهی کمان ÷ ۳۶۰°) × محیط، و محیط = ۲ × π × r (π حدود ۳/۱۴). مثلاً در دایرهای به شعاع ۱۰، کمان ۷۲° برابر ۱۵ دایره است: حدود ۶۲/۸ ÷ ۵ = ۱۲/۵۶.
کمانهای برابر، وترهای برابر. اگر زاویههای مرکزی AOB و COD برابر باشند، در مثلثهای AOB و COD: OA = OC و OB = OD (همه شعاعاند) و زاویهی بین آنها برابر است؛ پس ΔAOB ≅ ΔCOD (ض ز ض) و AB = CD. برعکسش هم درست است: وترهای برابر، با سه ضلع برابر (ض ض ض)، زاویههای مرکزی برابر و کمانهای برابر میدهند. پس در یک دایره، کمانهای برابر یعنی وترهای برابر، و برعکس.
چندضلعی منتظم. دایره را به n کمان برابر تقسیم کن: هر زاویهی مرکزی ۳۶۰° ÷ n است. نقطهها را به هم وصل کن؛ وترها برابرند، پس یک n ضلعی منتظم داری. در ششضلعی، زاویهی مرکزی ۶۰° است و هر مثلثِ کنار مرکز متساویالاضلاع میشود؛ پس ضلع ششضلعی با شعاع برابر است و با پرگاری به دهانهی شعاع، شش قدم دور دایره میزنی.
اشتباه رایج: زاویهی مرکزی را با زاویهی داخلی یکی گرفتن. در دوازدهضلعی منتظم زاویهی مرکزی ۳۶۰° ÷ ۱۲ = ۳۰° است، ولی هر زاویهی داخلی (۱۲ − ۲) × ۱۸۰° ÷ ۱۲ = ۱۵۰°.
با پایتون (اختیاری): math.pi همان π است. برنامه طول کمانِ چند زاویهی مرکزی را در دایرهای به شعاع ۱۰ حساب میکند؛ کمان ۳۶۰° همان محیط است.
import math
r = 10
for angle in [30, 45, 72, 90, 180, 360]:
length = angle / 360 * 2 * math.pi * r
print(angle, round(length, 2))مثالهای این جلسه
چالشها
- Small Arc, Big Arc (آسان)
- Ten Equal Arcs (آسان)
- Three Arcs (متوسط)
- Why Equal Chords? (متوسط)
- A Third of the Track (سخت)
- A Square in the Circle (سخت)