جلسهی 5: یادآوری عددهای اول Primes Revisited
عدد اول، عدد طبیعی بزرگتر از ۱ است که فقط دو شمارنده دارد: ۱ و خودش. عدد مرکب را میشود ضرب دو عدد طبیعی بزرگتر از ۱ نوشت و ۱ نه اول است نه مرکب. هر عدد مرکب را با نمودار درختی به ضرب عددهای اول تجزیه میکنیم؛ دو عددی که ب.م.م آنها ۱ است، نسبت به هم اولاند.
در این جلسه یاد میگیری
- عددهای اول، مرکب و ۱ را از هم جدا میکنی و دلیلش را با شمارندهها میگویی.
- عدد را با نمودار درختی تجزیه میکنی و آن را با توان مینویسی.
- ب.م.م و ک.م.م را از روی تجزیه پیدا میکنی و عددهای نسبت به هم اول را میشناسی.
درس
درخت شمارنده. روی ۵۴۰ بزن و یکی از ضربهایش را انتخاب کن، مثلاً ۲ × ۲۷۰. هر برگی را که اول نیست دوباره بشکن تا همهی برگها اول شوند. یک بار دیگر از راه دیگری شروع کن: آخرش همان عددهای اول، به همان تعداد، به دست میآیند؟
مستطیلهای مربعی. با ۱۲ مربع کوچک سه مستطیل مختلف میشود ساخت: ۱ × ۱۲، ۲ × ۶ و ۳ × ۴. ولی ۷ مربع فقط یک ردیف میشوند: ۱ × ۷. عددی مثل ۷ اول است: عدد طبیعی بزرگتر از ۱ که فقط دو شمارنده دارد، ۱ و خودش. عددی مثل ۱۲ که میشود آن را ضرب دو عدد طبیعی بزرگتر از ۱ نوشت، مرکب است.
سه دسته. عدد ۱ فقط یک شمارنده دارد؛ نه اول است نه مرکب. پس عددهای طبیعی سه دستهاند: ۱، عددهای اول و عددهای مرکب. هر مضرب یک عدد بزرگتر از ۱ (غیر از خودش) مرکب است: ۱۴، ۲۱، ۲۸، … همه ۷ × چیزیاند. برای همین ۲ تنها عدد اول زوج است.
اشتباه رایج: «۵۱ اول است، چون شبیه اولهاست!» ولی ۵۱ = ۳ × ۱۷. یا «۱ اول است»؛ نه، ۱ دو شمارنده ندارد.
تجزیه با درخت. ۱۲۶ را بشکن: ۲ × ۶۳، بعد ۶۳ = ۷ × ۹ و ۹ = ۳ × ۳. پس ۱۲۶ = ۲ × ۳ × ۳ × ۷ = ۲ × ۳² × ۷. عاملهای تکراری را با توان مینویسیم؛ مثلاً ۵۴۰ = ۲² × ۳³ × ۵. از هر راهی که شروع کنی، همین عددهای اول به دست میآیند.
نسبت به هم اول. ب.م.م ۱۲ و ۳۵ را (۱۲ , ۳۵) مینویسیم. ۱۲ = ۲² × ۳ و ۳۵ = ۵ × ۷ هیچ عامل اول مشترکی ندارند، پس (۱۲ , ۳۵) = ۱ و میگوییم ۱۲ و ۳۵ نسبت به هم اولاند؛ با اینکه هر دو مرکباند! دو عدد پشت سر هم (مثل ۲۰ و ۲۱) و دو عدد اول مختلف همیشه نسبت به هم اولاند. ک.م.م دو عدد نسبت به هم اول، ضرب خودشان است: ک.م.م ۸ و ۹ برابر ۷۲ است.
با پایتون (اختیاری): همهی مستطیلهای یک عدد: هر شمارنده با جفتش. بعد math.gcd ب.م.م را میدهد؛ اگر ۱ شد، دو عدد نسبت به هم اولاند.
import math
n = 36
for a in range(1, n + 1):
if n % a == 0 and a * a <= n:
print(a, "x", n // a)
print(math.gcd(12, 35))مثالهای این جلسه
چالشها
- Three Boxes (آسان)
- Rectangles of 24 (آسان)
- The Tree of 252 (متوسط)
- Coprime Pairs (متوسط)
- 42 and 70 (سخت)
- Two Primes Make 35 (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 4: ضرب و تقسیم عددهای گویا جلسهی 6: تعیین عددهای اول →