بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 4: ضرب و تقسیم عددهای گویا Multiplying and Dividing Rational Numbers

برای ضرب دو عدد گویا، صورت‌ها را در هم و مخرج‌ها را در هم ضرب می‌کنیم و علامت را مثل عددهای صحیح پیدا می‌کنیم. معکوس یک عدد، عددی است که ضربشان ۱ شود؛ صفر معکوس ندارد. تقسیم بر یک عدد یعنی ضرب در معکوس آن.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

شبکه‌ی ضرب. مربع واحد به ۴ ستون و ۵ سطر بریده شده است. ⁦۳۴⁩ از ⁦۲۵⁩، یعنی ⁦۳۴ × ۲۵⁩، همان خانه‌هایی است که دو بار رنگ خورده‌اند: ۶ خانه از ۲۰ خانه، یعنی ⁦۶۲۰⁩. عددها را عوض کن: تعداد خانه‌های دو بار رنگ‌شده همیشه «صورت × صورت» است و تعداد همه‌ی خانه‌ها «مخرج × مخرج».

ضرب. صورت در صورت و مخرج در مخرج؛ علامت هم مثل عددهای صحیح: ⁦−۲۳ × ۹۱۰ = −۱۸۳۰ = −۳۵⁩. بهتر است قبل از ضرب ساده کنی: ۹ با ۳ و ۲ با ۱۰ ساده می‌شوند و همان ⁦−۳۵⁩ می‌ماند. دو منفی، مثبت می‌شوند: ⁦(−۴۷) × (−۷۸) = ۱۲⁩. عدد مخلوط را اول کسر کن: ⁦۱۱۲ × ۲۹ = ۳۲ × ۲۹ = ۱۳⁩.

معکوس. دو عدد که ضربشان ۱ شود، معکوس هم‌اند: ⁦۳۵⁩ و ⁦۵۳⁩، یا ⁦−۴⁩ و ⁦−۱۴⁩. معکوس هم‌علامت خود عدد است و با جابه‌جا کردن صورت و مخرج به دست می‌آید. یک تقسیم بر هر عدد هم معکوس آن است: ⁦۱ ÷ ۲۷ = ۷۲⁩. صفر معکوس ندارد: صفر ضرب در هر عددی صفر می‌شود، نه ۱؛ و ⁦۱۰⁩ معنی ندارد.

تقسیم یعنی ضرب در معکوس. ⁦۳۴ ÷ ۳۸ = ۳۴ × ۸۳ = ۲⁩؛ یعنی ⁦۳۸⁩ دو بار در ⁦۳۴⁩ جا می‌شود. ⁦(−۶) ÷ ۲۳ = (−۶) × ۳۲ = −۹⁩. با عدد مخلوط، اول کسر کن: ⁦۲۱۴ ÷ (−۱۱۲) = ۹۴ × (−۲۳) = −۳۲⁩.
اشتباه رایج: معکوس را با قرینه قاطی کردن. معکوس ⁦−۲۷⁩ عدد ⁦−۷۲⁩ است (ضربشان ۱ است) و قرینه‌اش ⁦۲۷⁩ (جمعشان ۰ است). در تقسیم هم فقط عدد دوم معکوس می‌شود، نه اولی.

کسر و اعشاری. صورت را بر مخرج تقسیم کن: ⁦۳۸ = ۰/۳۷۵⁩ و تقسیم تمام می‌شود. ولی ⁦۲۳ = ۰/۶۶۶…⁩ و رقم ۶ تا ابد تکرار می‌شود؛ پس تقریبی می‌نویسیم: ⁦۲۳ ≃ ۰/۶۷⁩. ⁦۵۱۱⁩ هم ⁦۰/۴۵۴۵…⁩ است و «۴۵» تکرار می‌شود. یک راز: اگر مخرجِ کسرِ ساده‌شده فقط از ۲ و ۵ ساخته شده باشد (مثل ۸ یا ۲۰)، تقسیم تمام می‌شود؛ وگرنه رقم‌ها تکرار می‌شوند.

با پایتون (اختیاری): تقسیم طولانی، رقم به رقم: هر بار باقی‌مانده را ده برابر کن و دوباره تقسیم کن. ببین رقم‌های ⁦۲۷⁩ چطور تکرار می‌شوند و با جواب / مقایسه کن.

top = 2
bottom = 7
print(top / bottom)
r = top
digits = ""
for i in range(18):
    r = r * 10
    digits = digits + str(r // bottom)
    r = r % bottom
print("0." + digits)

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. Simplify, Then Multiply (آسان)
  2. Reciprocal Pairs (آسان)
  3. Two Thirds of Four Fifths (متوسط)
  4. Divide by a Negative (متوسط)
  5. Mixed Numbers and a Decimal (سخت)
  6. Ends or Repeats? (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 3: جمع و تفریق عددهای گویا جلسه‌ی 5: یادآوری عددهای اول →