جلسهی 4: ضرب و تقسیم عددهای گویا Multiplying and Dividing Rational Numbers
برای ضرب دو عدد گویا، صورتها را در هم و مخرجها را در هم ضرب میکنیم و علامت را مثل عددهای صحیح پیدا میکنیم. معکوس یک عدد، عددی است که ضربشان ۱ شود؛ صفر معکوس ندارد. تقسیم بر یک عدد یعنی ضرب در معکوس آن.
در این جلسه یاد میگیری
- عددهای گویا (کسر، مخلوط و اعشاری) را در هم ضرب میکنی و قبل از ضرب ساده میکنی.
- معکوس هر عدد گویای مخالف صفر را پیدا میکنی و میدانی چرا صفر معکوس ندارد.
- تقسیم را به ضرب در معکوس تبدیل میکنی.
- کسر را به عدد اعشاری تبدیل میکنی و اعشاریهای تمامشونده و تکرارشونده را میشناسی.
درس
شبکهی ضرب. مربع واحد به ۴ ستون و ۵ سطر بریده شده است. ۳۴ از ۲۵، یعنی ۳۴ × ۲۵، همان خانههایی است که دو بار رنگ خوردهاند: ۶ خانه از ۲۰ خانه، یعنی ۶۲۰. عددها را عوض کن: تعداد خانههای دو بار رنگشده همیشه «صورت × صورت» است و تعداد همهی خانهها «مخرج × مخرج».
ضرب. صورت در صورت و مخرج در مخرج؛ علامت هم مثل عددهای صحیح: −۲۳ × ۹۱۰ = −۱۸۳۰ = −۳۵. بهتر است قبل از ضرب ساده کنی: ۹ با ۳ و ۲ با ۱۰ ساده میشوند و همان −۳۵ میماند. دو منفی، مثبت میشوند: (−۴۷) × (−۷۸) = ۱۲. عدد مخلوط را اول کسر کن: ۱۱۲ × ۲۹ = ۳۲ × ۲۹ = ۱۳.
معکوس. دو عدد که ضربشان ۱ شود، معکوس هماند: ۳۵ و ۵۳، یا −۴ و −۱۴. معکوس همعلامت خود عدد است و با جابهجا کردن صورت و مخرج به دست میآید. یک تقسیم بر هر عدد هم معکوس آن است: ۱ ÷ ۲۷ = ۷۲. صفر معکوس ندارد: صفر ضرب در هر عددی صفر میشود، نه ۱؛ و ۱۰ معنی ندارد.
تقسیم یعنی ضرب در معکوس. ۳۴ ÷ ۳۸ = ۳۴ × ۸۳ = ۲؛ یعنی ۳۸ دو بار در ۳۴ جا میشود. (−۶) ÷ ۲۳ = (−۶) × ۳۲ = −۹. با عدد مخلوط، اول کسر کن: ۲۱۴ ÷ (−۱۱۲) = ۹۴ × (−۲۳) = −۳۲.
اشتباه رایج: معکوس را با قرینه قاطی کردن. معکوس −۲۷ عدد −۷۲ است (ضربشان ۱ است) و قرینهاش ۲۷ (جمعشان ۰ است). در تقسیم هم فقط عدد دوم معکوس میشود، نه اولی.
کسر و اعشاری. صورت را بر مخرج تقسیم کن: ۳۸ = ۰/۳۷۵ و تقسیم تمام میشود. ولی ۲۳ = ۰/۶۶۶… و رقم ۶ تا ابد تکرار میشود؛ پس تقریبی مینویسیم: ۲۳ ≃ ۰/۶۷. ۵۱۱ هم ۰/۴۵۴۵… است و «۴۵» تکرار میشود. یک راز: اگر مخرجِ کسرِ سادهشده فقط از ۲ و ۵ ساخته شده باشد (مثل ۸ یا ۲۰)، تقسیم تمام میشود؛ وگرنه رقمها تکرار میشوند.
با پایتون (اختیاری): تقسیم طولانی، رقم به رقم: هر بار باقیمانده را ده برابر کن و دوباره تقسیم کن. ببین رقمهای ۲۷ چطور تکرار میشوند و با جواب / مقایسه کن.
top = 2
bottom = 7
print(top / bottom)
r = top
digits = ""
for i in range(18):
r = r * 10
digits = digits + str(r // bottom)
r = r % bottom
print("0." + digits)مثالهای این جلسه
چالشها
- Simplify, Then Multiply (آسان)
- Reciprocal Pairs (آسان)
- Two Thirds of Four Fifths (متوسط)
- Divide by a Negative (متوسط)
- Mixed Numbers and a Decimal (سخت)
- Ends or Repeats? (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 3: جمع و تفریق عددهای گویا جلسهی 5: یادآوری عددهای اول →