جلسهی 7: چندضلعیها و تقارن Polygons and Symmetry
چندضلعی یک خط شکستهی بسته است که ضلعهایش فقط در رأسها به هم میرسند. اگر همهی ضلعها و همهی زاویهها برابر باشند، چندضلعی منتظم است و nضلعی منتظم n خط تقارن دارد. اگر شکلی با دوران ۱۸۰ درجه حول یک نقطه روی خودش بیفتد، آن نقطه مرکز تقارن شکل است.
در این جلسه یاد میگیری
- چندضلعی را از شکلهای دیگر جدا میکنی و چندضلعی منتظم را میشناسی.
- خطهای تقارن چندضلعیهای منتظم را میشماری.
- با دوران ۱۸۰ درجه میفهمی یک نقطه مرکز تقارن شکل هست یا نه، و شکل را نسبت به مرکزش کامل میکنی.
درس
تقارن چندضلعیها. این یک پنجضلعی منتظم است. خطهای تقارنش را بشمار و ببین با نیمدور (دوران ۱۸۰ درجه) روی خودش میافتد یا نه. بعد تعداد ضلعها را از ۳ تا ۱۰ عوض کن: تعداد خطهای تقارن چه ربطی به تعداد ضلعها دارد؟ کدامها مرکز تقارن دارند؟
چندضلعی چیست؟ یک خط شکستهی بسته که ضلعهایش همدیگر را قطع نمیکنند و فقط در دو سرشان، یعنی رأسها، به هم میرسند. شکلی که بسته نیست یا ضلعهایش از روی هم رد شدهاند، چندضلعی نیست. چندضلعی را با نام رأسهایش، به ترتیب، میخوانیم: ABCDE.
چندضلعی منتظم همهی ضلعهایش برابر و همهی زاویههایش برابرند: مثلث متساویالاضلاع، مربع، ششضلعیهای کندوی عسل. لوزی ضلعهای برابر دارد ولی زاویههایش برابر نیستند، و مستطیل زاویههای برابر دارد ولی ضلعهایش نه؛ پس هیچکدام منتظم نیستند، مگر اینکه مربع باشند.
خط تقارن. اگر شکل را روی یک خط تا کنی و دو نیمه کاملاً روی هم بیفتند، آن خط، خط تقارن است. nضلعی منتظم n خط تقارن دارد. اگر n فرد باشد، هر خط از یک رأس و وسط ضلع روبهرو میگذرد. اگر n زوج باشد، نصف خطها از دو رأس روبهرو و نصف دیگر از وسط دو ضلع روبهرو میگذرند.
مرکز تقارن. شکل را حول نقطهی O نیمدور (۱۸۰ درجه) بچرخان. اگر دقیقاً روی خودش افتاد، O مرکز تقارن است. راه آزمایش: از هر نقطهی P شکل به O برو و همانقدر ادامه بده تا به P′ برسی؛ P′ هم باید روی شکل باشد. متوازیالاضلاع، دایره و چندضلعیهای منتظم با تعداد ضلع زوج مرکز تقارن دارند.
اشتباه رایج: «هر شکلی که خط تقارن دارد، مرکز تقارن هم دارد.» مثلث متساویالاضلاع سه خط تقارن دارد ولی با نیمدور وارونه میشود. برعکسش هم درست نیست: یک متوازیالاضلاعِ کج مرکز تقارن دارد ولی هیچ خط تقارنی ندارد.
با پایتون (اختیاری): نیمدور حول مبدأ، نقطهی (x, y) را به (−x, −y) میبرد. اگر شکلِ چرخیده همان نقطههای شکل اول را داشته باشد، مبدأ مرکز تقارن است. اولی یک متوازیالاضلاع است و دومی یک مثلث.
shape = [(2, 1), (-1, 3), (-2, -1), (1, -3)]
turned = [(-x, -y) for (x, y) in shape]
print(turned)
print(sorted(turned) == sorted(shape))
triangle = [(0, 2), (2, -1), (-2, -1)]
turned = [(-x, -y) for (x, y) in triangle]
print(sorted(turned) == sorted(triangle))مثالهای این جلسه
چالشها
- Polygon or Not (آسان)
- Regular or Not (آسان)
- Count the Mirror Lines (متوسط)
- Half a Turn (متوسط)
- Complete the Figure (سخت)
- Through Two Corners (سخت)