جلسهی 8: توازی و تعامد Parallel and Perpendicular Lines
وقتی یک خط مورب دو خط موازی را قطع میکند، زاویههای متناظر برابرند و بقیهی زاویهها با زاویههای متقابل به رأس و مکمل پیدا میشوند؛ برعکسش هم درست است. خطی که بر یکی از دو خط موازی عمود باشد بر دیگری هم عمود است، و دو خط عمود بر یک خط با هم موازیاند.
در این جلسه یاد میگیری
- نمادهای a ∥ b و l₁ ⊥ l₂ را میخوانی و به کار میبری.
- در دو خط موازی و یک مورب، از روی یک زاویه، هر هشت زاویه را با دلیل پیدا میکنی.
- از رابطهی زاویهها یک معادله مینویسی و x را پیدا میکنی.
- با موازی بودن ضلعها، رأس چهارم یک متوازیالاضلاع را پیدا میکنی.
درس
دو خط موازی و یک مورب. دو خط موازی را خط سومی قطع کرده است. مورب را بچرخان و هشت زاویه را ببین: زاویههای همرنگ همیشه با هم برابرند. حالا یک زاویه از یک رنگ و یک زاویه از رنگ دیگر را با هم جمع کن: همیشه چند میشود؟
نمادها. a ∥ b یعنی خط a با خط b موازی است: هر چه ادامهشان بدهی، به هم نمیرسند. l₁ ⊥ l₂ یعنی دو خط بر هم عمودند و زاویهی قائمه (۹۰°) میسازند. خطی که دو خط دیگر را قطع میکند خط مورب است. زاویههای دور A و B را شماره میگذاریم: Â₁، Â₂، Â₃، Â₄ و B̂₁، B̂₂، B̂₃، B̂₄.
زاویههای متناظر. اگر a ∥ b و d مورب باشد، زاویههایی که در یک جای دو تقاطعاند برابرند: Â₁ = B̂₁، Â₂ = B̂₂ و همینطور بقیه. باقی کار را دو قاعدهی سال قبل میکنند: زاویههای متقابل به رأس برابرند (Â₁ = Â₃)، و دو زاویهی کنار هم روی یک خط مکملاند، یعنی جمعشان ۱۸۰° است. پس اگر Â₁ = ۷۰° باشد، چهار زاویه ۷۰° و چهار زاویه ۱۱۰° هستند.
اشتباه رایج: «هر هشت زاویه با هم برابرند.» نه: زاویهها دو اندازه دارند، x و ۱۸۰° − x. فقط وقتی مورب عمود باشد، همه ۹۰° میشوند.
زنجیرهی دلیل. هر قدم را با دلیلش بنویس: Â₁ = ۷۰° ⇒ B̂₁ = ۷۰° (متناظر) ⇒ B̂₃ = ۷۰° (متقابل به رأس) ⇒ B̂₂ = ۱۱۰° (مکملِ B̂₁). از زاویهها معادله هم ساخته میشود: اگر دو زاویهی متناظر (۳x + ۱۰)° و (۵x − ۳۰)° باشند، ۳x + ۱۰ = ۵x − ۳۰، پس ۴۰ = ۲x و x = ۲۰؛ و هر دو زاویه ۷۰° است.
عمود و موازی. برعکسِ کارت ۳ هم درست است: اگر زاویههای متناظر برابر باشند، دو خط موازیاند. برای همین دو خطی که هر دو بر یک خط عمودند با هم موازیاند، مثل پلههای نردبان؛ و خطی که بر یکی از دو خط موازی عمود است، بر دیگری هم عمود است. متوازیالاضلاع چهارضلعیای است که ضلعهای روبهرویش دوبهدو موازیاند. روی کاغذ شطرنجی، اگر از A تا B «۴ خانه به راست» باشد، از D تا C هم «۴ خانه به راست» است.
با پایتون (اختیاری): از یک زاویه، هشت زاویه را میسازیم؛ بعد معادلهی کارت ۴ را با امتحان کردن x ها حل میکنیم.
a = 70
print("A:", a, 180 - a, a, 180 - a)
print("B:", a, 180 - a, a, 180 - a)
for x in range(0, 181):
if 3 * x + 10 == 5 * x - 30:
print("x =", x, "angle =", 3 * x + 10)مثالهای این جلسه
چالشها
- From One Angle (آسان)
- Around the House (آسان)
- Find x (متوسط)
- All Eight the Same (متوسط)
- A Supplementary Equation (سخت)
- The Fourth Corner (سخت)