بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 5: عددهای گویا Rational Numbers

عدد گویا عددی است که بشود آن را به شکل ⁦ab⁩ نوشت، با a و b صحیح و ⁦b ≠ ۰⁩: ⁦ℚ = {ab | a, b ∈ ℤ , b ≠ ۰}⁩. نمایش اعشاری هر عدد گویا یا تمام می‌شود یا تکرار می‌شود (اعشاری متناوب). هر اعشاری متناوب را هم می‌شود به کسر برگرداند و بین هر دو عدد گویا بی‌شمار عدد گویا هست.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

کسر روی محور. نقطه را جابه‌جا کن و تعداد قسمت‌های هر واحد را عوض کن. هر نقطه‌ای که این‌جا پیدا می‌کنی یک کسر است، یعنی یک عدد گویا. اگر واحد را به ۳ قسمت کنی، ⁦۱۳⁩ را پیدا کن؛ اعشاری‌اش چه می‌شود؟

تمام‌شونده یا متناوب. ⁦۳۸ = ۰/۳۷۵⁩ تمام می‌شود، ولی ⁦۲۳ = ۰/۶۶۶…⁩ و ⁦۵۱۱ = ۰/۴۵۴۵…⁩ تا ابد تکرار می‌شوند؛ رقم‌های تکراری دوره‌ی گردش هستند. قاعده: کسر را ساده کن؛ اگر مخرج غیر از ۲ و ۵ عامل اولی نداشته باشد، اعشاری تمام می‌شود. ⁦۷۲۰⁩: ⁦۲۰ = ۲² × ۵⁩ ⇒ تمام‌شونده ⁦(۰/۳۵)⁩. ⁦۵۶⁩: ⁦۶ = ۲ × ۳⁩ ⇒ متناوب ⁦(۰/۸۳۳…)⁩.

از متناوب به کسر. ⁦x = ۰/۴۴۴…⁩ . دو طرف را در ۱۰ ضرب کن: ⁦۱۰x = ۴/۴۴۴…⁩ . حالا اولی را از دومی کم کن: ⁦۹x = ۴⁩، پس ⁦x = ۴۹⁩. برای دوره‌ی دورقمی در ۱۰۰ ضرب کن: ⁦x = ۰/۱۲۱۲… ⇒ ۱۰۰x − x = ۱۲ ⇒ x = ۱۲۹۹ = ۴۳۳⁩.

بین دو عدد گویا. میانگین دو عدد همیشه بینشان است: بین ⁦۱۴⁩ و ⁦۱۲⁩ عدد ⁦۳۸⁩ هست، بین ⁦۱۴⁩ و ⁦۳۸⁩ عدد ⁦۵۱۶⁩ و همین‌طور تا بی‌نهایت.
اشتباه رایج: نوشتن ⁦۱۳ = ۰/۳۳⁩. ⁦۰/۳۳ = ۳۳۱۰۰⁩ فقط تقریب است؛ ⁦۱۳ = ۰/۳۳۳…⁩ دقیق است.

با پایتون (اختیاری): تقسیم دستی را برنامه انجام می‌دهد: هر بار باقی‌مانده را در ۱۰ ضرب می‌کند و رقم بعدی را می‌نویسد. ۲۰ رقم اول ⁦۵۱۱⁩ را ببین.

a, b = 5, 11
digits = ""
r = a % b
for k in range(20):
    r = r * 10
    digits += str(r // b)
    r = r % b
print("0." + digits)

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. Ends or Repeats (آسان)
  2. Into Decimals (آسان)
  3. Back to a Fraction (متوسط)
  4. In the Middle (متوسط)
  5. The 25th Digit (سخت)
  6. Two Repeating Decimals (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 4: مجموعه‌ها و احتمال جلسه‌ی 6: عددهای حقیقی →