جلسهی 5: عددهای گویا Rational Numbers
عدد گویا عددی است که بشود آن را به شکل ab نوشت، با a و b صحیح و b ≠ ۰: ℚ = {ab | a, b ∈ ℤ , b ≠ ۰}. نمایش اعشاری هر عدد گویا یا تمام میشود یا تکرار میشود (اعشاری متناوب). هر اعشاری متناوب را هم میشود به کسر برگرداند و بین هر دو عدد گویا بیشمار عدد گویا هست.
در این جلسه یاد میگیری
- تشخیص میدهی نمایش اعشاری یک کسر تمام میشود یا متناوب است.
- اعشاری متناوب ساده را به کسر برمیگردانی.
- بین دو عدد گویا عدد گویا پیدا میکنی.
درس
کسر روی محور. نقطه را جابهجا کن و تعداد قسمتهای هر واحد را عوض کن. هر نقطهای که اینجا پیدا میکنی یک کسر است، یعنی یک عدد گویا. اگر واحد را به ۳ قسمت کنی، ۱۳ را پیدا کن؛ اعشاریاش چه میشود؟
تمامشونده یا متناوب. ۳۸ = ۰/۳۷۵ تمام میشود، ولی ۲۳ = ۰/۶۶۶… و ۵۱۱ = ۰/۴۵۴۵… تا ابد تکرار میشوند؛ رقمهای تکراری دورهی گردش هستند. قاعده: کسر را ساده کن؛ اگر مخرج غیر از ۲ و ۵ عامل اولی نداشته باشد، اعشاری تمام میشود. ۷۲۰: ۲۰ = ۲² × ۵ ⇒ تمامشونده (۰/۳۵). ۵۶: ۶ = ۲ × ۳ ⇒ متناوب (۰/۸۳۳…).
از متناوب به کسر. x = ۰/۴۴۴… . دو طرف را در ۱۰ ضرب کن: ۱۰x = ۴/۴۴۴… . حالا اولی را از دومی کم کن: ۹x = ۴، پس x = ۴۹. برای دورهی دورقمی در ۱۰۰ ضرب کن: x = ۰/۱۲۱۲… ⇒ ۱۰۰x − x = ۱۲ ⇒ x = ۱۲۹۹ = ۴۳۳.
بین دو عدد گویا. میانگین دو عدد همیشه بینشان است: بین ۱۴ و ۱۲ عدد ۳۸ هست، بین ۱۴ و ۳۸ عدد ۵۱۶ و همینطور تا بینهایت.
اشتباه رایج: نوشتن ۱۳ = ۰/۳۳. ۰/۳۳ = ۳۳۱۰۰ فقط تقریب است؛ ۱۳ = ۰/۳۳۳… دقیق است.
با پایتون (اختیاری): تقسیم دستی را برنامه انجام میدهد: هر بار باقیمانده را در ۱۰ ضرب میکند و رقم بعدی را مینویسد. ۲۰ رقم اول ۵۱۱ را ببین.
a, b = 5, 11
digits = ""
r = a % b
for k in range(20):
r = r * 10
digits += str(r // b)
r = r % b
print("0." + digits)مثالهای این جلسه
چالشها
- Ends or Repeats (آسان)
- Into Decimals (آسان)
- Back to a Fraction (متوسط)
- In the Middle (متوسط)
- The 25th Digit (سخت)
- Two Repeating Decimals (سخت)