جلسهی 13: لاگ و SIEM، خط زمانی و MITRE ATT&CK Logs and SIEM, Timelines and MITRE ATT&CK
لاگها از دیوارهی آتش، سرور وب، SSH و VPN میآیند و هر کدام شکل خودشان را دارند. SIEM آنها را جمع، یکسان و همبسته میکند: «چند ورود ناموفق و بعد یک ورود موفق از همان IP». با datetime زمانها را میخوانی و مقایسه میکنی، با re ساده فیلدها را بیرون میکشی، رویدادها را با sorted(key=...) در خط زمانی میچینی و هر قدم مهاجم را با یک تاکتیک و تکنیک MITRE ATT&CK نامگذاری میکنی.
در این جلسه یاد میگیری
- منبعهای رایج لاگ و کارهای SIEM (جمعآوری، یکسانسازی، همبستگی، هشدار) را میشناسی.
- با
datetime.fromisoformat،strptime،timedeltaوtotal_secondsزمانها را میخوانی و فاصلهشان را حساب میکنی. - با
splitو گروههایreلاگهای شکلهای مختلف را به یک شکل یکسان درمیآوری. - یک قانون همبستگی و یک خط زمانی میسازی و رویدادها را با تاکتیکها و تکنیکهای ATT&CK نام میبری.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط با اجازهی کتبی، و فقط در محدودهی همان اجازه. هر چه یاد میگیری را روی دستگاه، حساب و آزمایشگاه خودت امتحان کن، یا روی سیستمی که صاحبش اجازهی کتبی داده، و فقط در محدودهای (scope) که در همان اجازه نوشته شده: کدام IPها و دامنهها، کدام کارها، تا چه تاریخی. دسترسی بدون مجوز، شنود ترافیک دیگران یا از کار انداختن یک سرویس، حتی «فقط برای تست»، طبق قانون جرایم رایانهای جرم است و میتواند آیندهی شغلیات را پیش از شروع خراب کند. ضعفی پیدا کردی؟ فقط به صاحبش خبر بده، از راه افشای مسئولانه (responsible disclosure)، نه در شبکههای اجتماعی. این دوره دفاعی است: همهی بستهها، لاگها و تنظیمات آن ساختگیاند.
🔁 یادت هست؟ (جلسهی ۱۱ و آزمایشگاه جلسهی ۱۲) برای آستانه، زمان رویدادهای هر مبدأ را با setdefault در یک فهرست نگه میداشتیم و فقط آنهایی را میشمردیم که t - old < 60 بود. امروز همین فکر بزرگتر میشود: رویدادهای چند منبع مختلف را کنار هم میگذاریم.
times = {}
for t, src in [(0, "198.51.100.66"), (20, "198.51.100.66"), (90, "198.51.100.66")]:
times.setdefault(src, []).append(t)
recent = 0
for old in times[src]:
if t - old < 60:
recent += 1
print(t, recent)لاگ و SIEM. هر دستگاه دفترچهی خودش را دارد: دیوارهی آتش (DROP و ACCEPT)، سرور وب (هر درخواست با کد پاسخ)، SSH و ویندوز (ورود موفق و ناموفق؛ در ویندوز رویداد 4624 موفق و 4625 ناموفق)، VPN، DNS، proxy و EDR روی کامپیوترها. سه خط ساختگی از سه منبع:fw: 2026-10-21T08:14:55 DROP src=198.51.100.66 dst=192.168.10.20 dport=445sshd: Oct 21 08:15:02 web01 sshd[812]: Failed password for admin from 198.51.100.66 port 50122 ssh2web: 198.51.100.66 - - [21/Oct/2026:08:16:40 +0000] "GET /admin HTTP/1.1" 403 512
SIEM (مثل Splunk، Elastic، Wazuh، Microsoft Sentinel) لاگها را جمع میکند، به فیلدهای یکسان یکسانسازی (normalise) میکند، نگه میدارد، جستوجو میکند، رویدادها را همبسته (correlate) میکند و هشدار میدهد. تحلیلگرهای SOC (مرکز عملیات امنیت) هشدارها را بررسی میکنند. برای اینکه زمانها با هم جور باشند همهی دستگاهها با NTP (UDP 123) همساعت میشوند و زمانها به UTC و شکل ISO 8601 نوشته میشوند.
پایتون: datetime. from datetime import datetime, timedelta. datetime.fromisoformat("2026-10-21T08:14:55") زمان ISO را میخواند و datetime.strptime(متن، الگو) هر شکل دیگری را: در الگو %d روز، %b اسم کوتاه ماه، %Y سال، %H:%M:%S ساعت و دقیقه و ثانیه. تفریق دو زمان یک timedelta است؛ .total_seconds() آن را ثانیه میکند و میشود با timedelta(minutes=10) مقایسهاش کرد. strftime("%H:%M:%S") زمان را دوباره متن میکند.
from datetime import datetime, timedelta
a = datetime.fromisoformat("2026-10-21T08:14:55")
b = datetime.strptime("21/Oct/2026:08:16:40", "%d/%b/%Y:%H:%M:%S")
print(b - a, (b - a).total_seconds())
print(b - a < timedelta(minutes=10), a.strftime("%H:%M:%S"))یکسانسازی. هر شکل لاگ یک تابع خواندن دارد که آن را به یک دیکشنری با فیلدهای یکسان تبدیل میکند: time، source، ip، user، event. برای خطهای ساده split() کافی است و برای src=... حلقهای با startswith. برای متن آزاد، re.search با گروه: هر تکهی داخل ( ) جدا گرفته میشود و m.group(1)، m.group(2) و ... آن را میدهند. (\S+) یعنی «چند نویسهی غیرفاصله» و ([\d.]+) یعنی «رقمها و نقطهها»، مثل یک IP. (Failed|Accepted) یعنی یکی از این دو.
import re
line = "2026-10-21T08:15:02 sshd Failed password for admin from 198.51.100.66"
m = re.search(r"(Failed|Accepted) password for (\S+) from ([\d.]+)", line)
print(m.group(1), m.group(2), m.group(3))
event = {"time": line.split()[0], "source": "sshd", "ip": m.group(3), "user": m.group(2),
"event": "login-failure" if m.group(1) == "Failed" else "login-success"}
print(event)همبستگی (correlation): یک رویداد تنها معمولاً چیزی نیست؛ ترکیب رویدادها هست. چند نمونه قانون:
- چند ورود ناموفق و بعد یک ورود موفق از همان IP در ۱۰ دقیقه: احتمالاً حدس رمز جواب داده.
- ورود VPN یک کاربر از دو کشور در یک ساعت (impossible travel).
- کامپیوتری که چند دقیقه بعد از باز شدن یک پیوست ایمیل، به IP ناشناسی وصل میشود.
در پایتون: رویدادها را به ترتیب زمان برو؛ زمان شکستهای هر IP را جمع کن و با رسیدن یک موفقیت، شکستهای ۱۰ دقیقهی اخیر همان IP را بشمار.
خط زمانی و MITRE ATT&CK. sorted(events, key=by_time) فهرست را با کلیدی که تابع by_time برای هر عضو برمیگرداند مرتب میکند (def by_time(e): return e["time"]؛ کوتاهترش key=lambda e: e["time"]). MITRE ATT&CK زبان مشترک مدافعهاست: تاکتیک «چرا» (هدف آن قدم) و تکنیک «چطور»، هر کدام با شماره: Reconnaissance (T1595 Active Scanning)، Initial Access (T1190 Exploit Public-Facing Application، T1566 Phishing)، Credential Access (T1110 Brute Force)، Lateral Movement (T1021 Remote Services)، Command and Control (T1071 Application Layer Protocol)، Exfiltration (T1048)، Impact. با این نامها گزارشها خوانا میشوند و میشود سنجید قانونهای تشخیص ما کدام تکنیکها را میپوشانند.
events = [
{"time": "08:16:40", "what": "GET /admin 403", "tactic": "Reconnaissance"},
{"time": "08:14:55", "what": "fw DROP to 445", "tactic": "Reconnaissance"},
{"time": "08:15:40", "what": "ssh login success", "tactic": "Credential Access"},
]
def by_time(e):
return e["time"]
for e in sorted(events, key=by_time):
print(e["time"], e["what"], "|", e["tactic"])اشتباههای رایج:
- قاطی کردن منطقههای زمانی: 08:00+03:30 (تهران) یعنی 04:30 به UTC. همه چیز را پیش از مقایسه UTC کن.
- ساعتهای ناهماهنگ؛ بدون NTP خط زمانی دروغ میگوید.
- مرتب کردن تاریخهایی که ISO نیستند به شکل متن: "Oct 3" بعد از "Oct 21" میآید. اول به datetime تبدیل کن.
- لاگ دادهی شخصی دارد: دسترسی محدود، مدت نگهداری مشخص، و فقط برای کار امنیتی.
- لاگی که فقط روی همان سرور است را مهاجم پاک میکند؛ زود به SIEM بفرست. «لاگ نداریم» یعنی مدرک نداریم.
مثالهای این جلسه
- مثال حلقه for در پایتون: for t, src in [(0, "198.51.100.66"), (20, "…
- مثال متغیر در پایتون: a = datetime.fromisoformat("2026-10-21T08:1…
- مثال دیکشنری در پایتون: event = {"time": line.split()[0], "source":…
- مثال تابع در پایتون: def by_time(e):
چالشها
- Inside the Window (آسان)
- Whose Log Line? (آسان)
- How Far Apart? (متوسط)
- Name the Tactic (متوسط)
- A Log Normaliser (سخت)
- Correlate and Build the Timeline (سخت)
بیشتر بخوان
- حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال
- متغیر در پایتون: تعریف، نامگذاری و تغییر مقدار با مثال
- دیکشنری در پایتون: آموزش کامل کلید و مقدار با مثال
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
← جلسهی 12: مرور + آزمایشگاه: دیوارهی آتش + IDS جلسهی 14: فارنزیک شبکه: پیدا کردن تماسهای منظم بدافزار →