جلسهی 16: مرور بزرگ + پروژهی پایانی: یک SOC کوچک Big Review + Final Project: A Small SOC
مرور بزرگ فاز ۱: چهار بخش در یک نگاه (بستهها و زیرشبکهها؛ مسیریابی، DNS و TLS؛ دیوارهی آتش، Zero Trust و IDS؛ لاگ، فارنزیک و آزمایشگاه) و اشتباههای مهم کل فاز. بعد پروژهی پایانی: یک SOC کوچک که از لاگ وب، لاگ ورود و رکورد جریانها هشدار میسازد (IDS، حدس رمز موفق، beaconing، آپلود بزرگ)، آنها را در یک خط زمانی با ATT&CK میچیند و گزارش حادثه مینویسد. با حل همهی چالشها گواهی فاز ۱ را میگیری.
در این جلسه یاد میگیری
- ایدهها و پایتون هر چهار بخش فاز ۱ را مرور میکنی و اشتباههای مهمش را میشناسی.
- چند آشکارساز را روی چند منبع داده اجرا میکنی و هشدارها را در یک فهرست یکسان جمع میکنی.
- هشدارها را در خط زمانی میچینی و هر کدام را با یک تکنیک ATT&CK نام میبری.
- یک گزارش حادثه با IPهای بیرونی و درونی، تکنیکها، شدت و کارهای لازم مینویسی.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط با اجازهی کتبی، و فقط در محدودهی همان اجازه. هر چه یاد میگیری را روی دستگاه، حساب و آزمایشگاه خودت امتحان کن، یا روی سیستمی که صاحبش اجازهی کتبی داده، و فقط در محدودهای (scope) که در همان اجازه نوشته شده: کدام IPها و دامنهها، کدام کارها، تا چه تاریخی. دسترسی بدون مجوز، شنود ترافیک دیگران یا از کار انداختن یک سرویس، حتی «فقط برای تست»، طبق قانون جرایم رایانهای جرم است و میتواند آیندهی شغلیات را پیش از شروع خراب کند. ضعفی پیدا کردی؟ فقط به صاحبش خبر بده، از راه افشای مسئولانه (responsible disclosure)، نه در شبکههای اجتماعی. این دوره دفاعی است: همهی بستهها، لاگها و تنظیمات آن ساختگیاند.
📌 بخش ۱ در یک نگاه (جلسههای ۱ تا ۴): درون بسته. لایههای OSI و TCP/IP و کپسولهسازی؛ فیلدهای IPv4 (TTL در بایت 8، protocol در 9، آدرسها در 12 تا 19)، TCP (پورتها، seq، ack، پرچمها) و UDP. زیرشبکه: 2 ** (32 - p) - 2 میزبان، شبکه و broadcast، VLSM. TCP: دست دادن، ack = seq + طول، پنجره، حالتها، SYN flood و SYN cookie؛ ICMP و traceroute. پایتون: bytes.fromhex، برش، int.from_bytes، ipaddress، << و & و |، و دیکشنری با کلید tuple.
📌 بخش ۲ در یک نگاه (جلسههای ۵ تا ۸): راه بسته در اینترنت. مسیریابی با طولانیترین پیشوند و مسیر پیشفرض؛ NAT و PAT (و اینکه NAT دیوارهی آتش نیست)؛ ضد جعل. DNS: رکوردها، resolver و کش و TTL، مسموم کردن کش، DNSSEC در برابر DoH و DoT، SPF و DMARC. TLS 1.3، زنجیرهی گواهی، تاریخها، SAN و wildcard یکبرچسبی، HSTS. پایتون: prefixlen و best is None، دو دیکشنری NAT، کش با زمان انقضا، partition، datetime.date.
📌 بخش ۳ در یک نگاه (جلسههای ۹ تا ۱۲): دفاع در شبکه. دیوارهی آتش: زنجیرهها، اولین جور برنده، سیاست DROP، conntrack و قانون ESTABLISHED,RELATED، DMZ. بخشبندی و VLAN (برچسب 802.1Q)، ACL بین بخشها، Zero Trust (هویت، دستگاه، کمترین دسترسی)، VPN، IPsec و AllowedIPs در WireGuard. IDS و IPS، قانونهای Snort و Suricata، آستانه، precision و recall. پایتون: خواندن قانون دوتادوتا، set اتصالها، re.search، پنجرهی زمانی.
📌 بخش ۴ در یک نگاه (جلسههای ۱۳ تا ۱۵): دیدن و فهمیدن. لاگ از چند منبع، SIEM (جمعآوری، یکسانسازی، همبستگی)، UTC و NTP، خط زمانی و MITRE ATT&CK (تاکتیک چرا، تکنیک چطور). رکورد جریان، beaconing با ضریب تغییرات، آپلود بزرگ، نامهای DNS بلند و تصادفی؛ یک نشانه هنوز مدرک نیست. آزمایشگاه قانونی و جدا، Wireshark فقط روی ترافیک خودت، گواهیها و شغلها. پایتون: datetime و timedelta، گروههای re، sorted(key=...)، Counter، statistics، math.ceil.
⚠️ اشتباههای مهم کل فاز:
- برشهایی که یکی کم دارند ([12:15]) و "little" به جای "big"؛ شروع TCP از بایت ۲۰ به جای IHL * 4.
- فراموش کردن «منهای ۲» و اشتباه گرفتن «اولین جور» (دیوارهی آتش) با «بلندترین پیشوند» (مسیریابی).
- «NAT، VLAN یا VPN یعنی امنیت».
- DoH را DNSSEC دانستن، و wildcardی که دو برچسب را بپوشاند.
- قانون IDS روی ترافیک رمزشده، آستانهی بیپنجره، و اجرای قانون تازه مستقیم در حالت drop.
- منطقههای زمانی قاطی و مرتب کردن تاریخهای غیر ISO به شکل متن.
- یک نشانه را مدرک دانستن، و هر آزمایشی بیرون از آزمایشگاه خودت بدون اجازهی کتبی.
🧪 پروژهی پایانی: یک SOC کوچک. شرکتی ساختگی؛ سرور وبش 192.168.10.23 است (WEB_SERVER) و سه منبع داده داری: WEB (درخواستها به سرور وب)، AUTH (ورودهای SSH به همان سرور) و FLOWS (رکورد جریانها: زمان، مبدأ، مقصد، بایتهای رفته). همهی زمانها HH:MM:SS به UTC و در یک روزند. هر هشدار یک دیکشنری یکسان است: time، src، dst، user (یا "")، what و technique، و همه در فهرست alerts جمع میشوند. در سه قدم:
1. دو آشکارساز: قانونهای IDS روی WEB، و «دستکم ۳ شکست از همان IP در ۱۰ دقیقه و بعد یک ورود موفق» روی AUTH (T1110)؛ بعد چاپ هشدارها به ترتیب زمان.
2. دو آشکارساز روی FLOWS: آپلود بزرگ (T1048) و beaconing (T1071).
3. گزارش حادثه زیر خط زمانی.
با حل همهی چالشهای این فاز، گواهی فاز ۱ را میگیری.
نکتههای پروژه. تابعهای آماده: to_time (متن ساعت به datetime)، ids_match (مثل جلسهی ۱۲) و by_time (کلید مرتب کردن هشدارها). هر آشکارساز فقط alerts.append({...}) میکند و چاپ همیشه آخر کار است، پس آشکارساز تازه را پیش از حلقهی چاپ اضافه کن. برای جریانها، مثل جلسهی ۱۴، اول به ازای جفت (مبدأ، مقصد) گروه کن: pairs.setdefault((src, dst), []).append((clock, sent)). فاصلهی دو زمان به ثانیه: (to_time(b) - to_time(a)).total_seconds(). تابع is_private جلسهی ۸ را برای جدا کردن IPهای درونی و بیرونی دوباره بنویس (فهرست PRIVATE آماده است).
from datetime import datetime
def to_time(text):
return datetime.strptime(text, "%H:%M:%S")
print((to_time("08:08:00") - to_time("08:07:00")).total_seconds())
pairs = {}
for clock, src, dst, sent in [("08:07:00", "192.168.10.23", "198.51.100.200", 310), ("08:08:00", "192.168.10.23", "198.51.100.200", 305)]:
pairs.setdefault((src, dst), []).append((clock, sent))
print(pairs)📝 گزارش حادثه. پاسخ به حادثه (به سبک NIST) چهار مرحله دارد: آمادگی؛ تشخیص و تحلیل؛ مهار، پاکسازی و بازیابی؛ و درسهای بعد از حادثه. گزارش خوب کوتاه و دقیق است: خلاصه، خط زمانی به UTC، IPهای بیرونی (مهاجم یا سرور فرمان) و میزبانهای درونی آسیبدیده، تکنیکهای ATT&CK، شدت، و کارهای لازم (مسدود کردن IPهای بیرونی، جدا کردن میزبان آلوده از شبکه، عوض کردن رمز حسابهای لورفته). واقعیت را از حدس جدا بنویس («IP الف ۴ بار رمز اشتباه زد و بعد وارد شد» واقعیت است؛ «مهاجم از کشور ب است» حدس). گزارش برای مدیران و تیم فنی است؛ ساده بنویس.
مثالهای این جلسه
چالشها
- Header Meets Subnet (آسان)
- One True Sentence (آسان)
- Who Catches It First? (متوسط)
- Step 1: Two Detectors and a Timeline (متوسط)
- Step 2: Watch the Flows (سخت)
- Step 3: The Incident Report (سخت)