جلسهی 16: زیرشبکه و CIDR Subnets and CIDR
هر IP دو بخش دارد: بخش شبکه (مثل اسم کوچه) و بخش دستگاه (مثل پلاک). یاد میگیری /24 یعنی چه، هر شبکه چند آدرس دارد و چرا مدافعها قانونها را برای کل شبکه مینویسند؛ با ماژول ipaddress میپرسی یک IP داخل شبکهی خانه است یا بیرون آن.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی CIDR مثل
192.168.1.0/24یعنی چه و کدام بخش IP ثابت است. - میدانی هر چه عدد بعد از
/بزرگتر باشد، شبکه کوچکتر است. - میتوانی با
ipaddress.ip_network،ip_addressوinبپرسی یک IP داخل شبکه هست یا نه. - میدانی چرا
startswithبرای این کار دام دارد.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط روی دستگاه خودت یا با اجازه. هر چه یاد میگیری را فقط روی دستگاه، حساب و شبکهی خودت امتحان کن، یا جایی که صاحبش (معلم یا والدین) اجازه داده. سرک کشیدن در دستگاه یا شبکهی دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی یا کنجکاوی، جرم است (قانون جرایم رایانهای) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. این دوره دربارهی دفاع است: یاد میگیریم شبکه چطور کار میکند تا از آن محافظت کنیم. چیز مشکوکی دیدی؟ به والدین یا معلمت بگو.
🔁 یادت هست؟ در جلسهی ۱۳ با while عمر بسته (TTL) را کم کردیم: حلقه تا وقتی شرطش درست است تکرار میشود. دقت کن شرط کجا غلط میشود؛ یک عدد فرق میتواند همهچیز را عوض کند.
ttl = 3
while ttl > 0:
ttl = ttl - 1
print("ttl", ttl)یک IP مثل آدرس پستی دو بخش دارد: بخش شبکه (اسم کوچه) و بخش دستگاه (پلاک خانه). 192.168.1.0/24 یعنی «۲۴ بیت اول ثابت است»؛ چون هر عدد IP ۸ بیت است، یعنی سه عدد اول ثابتاند و فقط عدد آخر عوض میشود. پس 192.168.1.7 و 192.168.1.250 همسایهاند، در یک شبکه، ولی 192.168.2.7 در کوچهی دیگری است. به این نوشتن CIDR میگویند.
اندازهها: /24 یعنی ۲۵۶ آدرس (۰ تا ۲۵۵؛ اولی اسم خود شبکه است و آخری برای «همهی دستگاهها»، پس ۲۵۴ دستگاه). /16 یعنی دو عدد اول ثابت: ۶۵٬۵۳۶ آدرس. /8 بیش از شانزده میلیون. /32 فقط یک آدرس. قاعده: هر چه عدد بعد از / بزرگتر، شبکه کوچکتر، چون بیتهای بیشتری ثابت شدهاند.
پایتون ماژولی دارد به اسم ipaddress که این حسابها را بلد است. با import میآوریمش. ip_network یک شبکه میسازد، ip_address یک آدرس، و in میپرسد «این آدرس داخل این شبکه هست؟». num_addresses تعداد آدرسهای شبکه را میگوید.
import ipaddress
net = ipaddress.ip_network("192.168.1.0/24")
ip = ipaddress.ip_address("192.168.1.42")
print(ip in net)
print(net.num_addresses)
print(ipaddress.ip_network("10.0.0.0/16").num_addresses)حالا یک فهرست IP را دستهبندی میکنیم: داخل شبکهی خانه یا بیرون آن. این همان کاری است که روتر برای هر بسته میکند: «این بسته برای همسایه است یا باید از در خانه بیرون برود؟»
import ipaddress
home = ipaddress.ip_network("192.168.1.0/24")
for text in ["192.168.1.7", "192.168.2.7", "203.0.113.9"]:
ip = ipaddress.ip_address(text)
if ip in home:
print(text, "home")
else:
print(text, "outside")چرا مدافعها به زیرشبکه اهمیت میدهند؟ قانونهای دیوارهی آتش برای کل شبکه نوشته میشوند: «فقط 192.168.1.0/24 به چاپگر دسترسی دارد، بقیه ممنوع». 0.0.0.0/0 یعنی همهی دنیا؛ قانونی که به 0.0.0.0/0 اجازه بدهد یعنی در را برای همه باز گذاشتهای. is_private هم میگوید آدرس خصوصی (داخل خانه) است یا نه.
import ipaddress
print(ipaddress.ip_address("192.168.1.7").is_private)
print(ipaddress.ip_address("203.0.113.9").is_private)
print(ipaddress.ip_network("0.0.0.0/0").num_addresses)دام startswith: در فاز صفر با startswith("192.168.") آدرس خصوصی را پیدا کردیم. ولی برای زیرشبکه دام دارد: "192.168.10.5".startswith("192.168.1") جوابش True است، در حالی که 192.168.10.5 در شبکهی 192.168.1.0/24 نیست! متنها را حرف به حرف مقایسه میکند، نه عدد به عدد. برای شبکه همیشه ipaddress بهتر است.
اشتباه رایج دیگر: ip_network("192.168.1.5/24") خطا میدهد، چون اسم شبکه باید با عدد اولش نوشته شود: 192.168.1.0/24.
مثالهای این جلسه
- مثال حلقه while (امنیت شبکه با پایتون): while ttl > 0: — زیرشبکه و CIDR
- مثال متغیر (امنیت شبکه با پایتون): net = ipaddress.ip_network("192.168.1.0/24")
- مثال حلقه for (امنیت شبکه با پایتون): for text in ["192.168.1.7", "192.168.2.7", …
- مثال print (امنیت شبکه با پایتون): print(ipaddress.ip_address("192.168.1.7").i…
چالشها
- Remember while (آسان)
- Same Street (آسان)
- Biggest to Smallest (متوسط)
- The startswith Trap (متوسط)
- Home or Outside? (سخت)
- Network Checker (سخت)
بیشتر بخوان
- حلقه while در پایتون: آموزش با مثال و بازی حدس عدد
- متغیر در پایتون: تعریف، نامگذاری و تغییر مقدار با مثال
- حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال
- دستور print در پایتون: آموزش کامل با مثال، sep و end
← جلسهی 15: ضبط ترافیک: HTTP چه چیزی را لو میدهد جلسهی 17: کارآگاه DNS →