جلسهی 21: تشخیص نفوذ (IDS) Intrusion Detection (IDS)
دیوارهی آتش در را میبندد؛ سیستم تشخیص نفوذ (IDS) مثل دوربین و دزدگیر است: نگاه میکند و به آدم خبر میدهد. با دو روش «امضا» و «رفتار غیرعادی» آشنا میشوی و با پایتون و مجموعه (set) کسی را پیدا میکنی که به پورتهای زیادی سر زده یا رمز را پشت هم حدس زده.
در این جلسه یاد میگیری
- فرق دیوارهی آتش، IDS و IPS را میدانی.
- دو روش تشخیص (امضا و رفتار غیرعادی) را میشناسی و برای هر کدام مثال میزنی.
- میتوانی با
setپورتهای متفاوت هر IP را بشماری و اسکن را پیدا کنی. - میدانی آستانهی هشدار چیست، هشدار اشتباه یعنی چه و با هشدار چه کار کنی.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط روی دستگاه خودت یا با اجازه. هر چه یاد میگیری را فقط روی دستگاه، حساب و شبکهی خودت امتحان کن، یا جایی که صاحبش (معلم یا والدین) اجازه داده. سرک کشیدن در دستگاه یا شبکهی دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی یا کنجکاوی، جرم است (قانون جرایم رایانهای) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. این دوره دربارهی دفاع است: یاد میگیریم شبکه چطور کار میکند تا از آن محافظت کنیم. چیز مشکوکی دیدی؟ به والدین یا معلمت بگو.
🔁 یادت هست؟ در جلسهی ۱۹ دیوارهی آتش قانونها را از بالا میخواند و اولین قانون جور تصمیم میگرفت. "any" یعنی هر پورتی، و اگر هیچ قانونی جور نمیشد، deny.
rules = [{"port": 23, "action": "deny"}, {"port": "any", "action": "allow"}]
def decide(port):
for r in rules:
if r["port"] == "any" or r["port"] == port:
return r["action"]
return "deny"
print(decide(23), decide(443))دیوارهی آتش نگهبان در است: راه میدهد یا نمیدهد. IDS (سیستم تشخیص نفوذ) دوربین و دزدگیر است: جلوی کسی را نمیگیرد، ولی رفتارهای مشکوک را میبیند و به یک آدم هشدار میدهد. IPS نوعی IDS است که خودش هم جلوی بستهی مشکوک را میگیرد. شبکهی خوب هر دو را دارد: در قفلدار و دزدگیر.
IDS دو راه دارد:
- امضا (signature): دنبال نشانههای شناختهشده میگردد، مثل دامنهای که میدانیم مال بدافزار است یا یک تکه کد ویروس شناختهشده. مثل عکس دزد معروف روی دیوار.
- رفتار غیرعادی (anomaly): چیزی که با حالت عادی نمیخواند، مثل لپتاپی که هر روز ۱ مگابایت میفرستد و امشب ساعت ۳ صبح ۵ گیگابایت فرستاده.
اسکن پورت: کسی که به پورتهای زیادی از یک دستگاه سر میزند (۲۲، ۲۳، ۸۰، ۳۳۸۹، ...) دارد دنبال در باز میگردد. برای شمردن پورتهای متفاوت، مجموعه (set) عالی است: هر چیز را فقط یک بار نگه میدارد. set() مجموعهی خالی است و add چیزی اضافه میکند؛ اضافه کردن دوبارهی همان چیز اثری ندارد.
seen = set()
for port in ["22", "80", "22", "443", "80"]:
seen.add(port)
print(len(seen))
lines = ["203.0.113.9 22", "203.0.113.9 23", "198.51.100.4 443", "203.0.113.9 80"]
ports = {}
for line in lines:
parts = line.split()
if parts[0] not in ports:
ports[parts[0]] = set()
ports[parts[0]].add(parts[1])
for ip in ports:
print(ip, len(ports[ip]), "ports")حدس زدن رمز را از جلسهی ۹ یادت هست: ورودهای ناموفق پشت سر هم از یک IP. IDS هر دو را با هم نگاه میکند. اینجا هر خط لاگ یا یک پورت است یا کلمهی fail؛ isdigit() فرقشان را میگوید.
fails = {}
for line in ["198.51.100.4 fail", "198.51.100.4 fail", "203.0.113.9 22", "198.51.100.4 fail"]:
parts = line.split()
if not parts[1].isdigit():
fails[parts[0]] = fails.get(parts[0], 0) + 1
print(fails)آستانه (threshold) عددی است که از آن به بعد هشدار میدهیم. اگر خیلی پایین باشد (هشدار با یک رمز اشتباه)، هر کسی که رمزش یادش رفته دزدگیر را روشن میکند؛ این هشدار اشتباه است و آدمها کمکم به هشدارها بیتوجه میشوند. اگر خیلی بالا باشد، حملهی واقعی دیده نمیشود. مدافعها آستانه را با نگاه به حالت عادی شبکه تنظیم میکنند.
با هشدار چه کنیم؟ هشدار را بخوان، لاگ را نگاه کن تا مطمئن شوی، به صاحب شبکه (معلم یا مسئول) خبر بده، و او با اجازه یک قانون دیوارهی آتش اضافه میکند. ⚠️ هرگز «حملهی متقابل» نکن و دستگاه مهاجم را اسکن نکن؛ این هم جرم است.
اشتباههای رایج: شمردن یک پورت دو بار (با فهرست به جای set)؛ و > به جای >= که درست روی آستانه هشدار نمیدهد.
مثالهای این جلسه
- مثال تابع (امنیت شبکه با پایتون): def decide(port):
- مثال حلقه for (امنیت شبکه با پایتون): for port in ["22", "80", "22", "443", "80"]:
- مثال دیکشنری (امنیت شبکه با پایتون): fails[parts[0]] = fails.get(parts[0], 0) + 1
چالشها
- Remember the First Match (آسان)
- Signature or Anomaly? (آسان)
- A Set Keeps One (متوسط)
- Too Many Alarms (متوسط)
- Catch the Scan (سخت)
- The Little IDS (سخت)
بیشتر بخوان
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
- حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال
- دیکشنری در پایتون: آموزش کامل کلید و مقدار با مثال
← جلسهی 20: NAT، VPN و پروکسی جلسهی 22: مرور بزرگ فاز ۱ + پروژه: مرکز امنیت کلاس →