جلسهی 23: طراحی شبکهی امن: شبکهی مهمان و بخشبندی Designing a Safe Network: Guest Network and Segments
اگر همهی دستگاههای خانه روی یک شبکه باشند، گوشی آلودهی یک مهمان به لپتاپ خانواده هم میرسد. یاد میگیری شبکه را بخشبندی کنی (خانواده، مهمان، دستگاههای هوشمند)، بین بخشها فقط کمترین دسترسی را بدهی، و با پایتون بخش هر دستگاه را از زیرشبکهاش پیدا کنی و با تاپلها جدول اجازه بسازی.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی چرا شبکهی خانه را به بخشهای خانواده، مهمان و دستگاههای هوشمند تقسیم میکنیم.
- میدانی «کمترین دسترسی» یعنی هر بخش فقط به جایی برسد که لازم دارد.
- میتوانی با
ipaddressبخش هر دستگاه را از IPاش پیدا کنی. - میتوانی جدول اجازه را با تاپلهای «از کجا، به کجا» بسازی و بپرسی یک جفت در آن هست یا نه.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط روی دستگاه خودت یا با اجازه. هر چه یاد میگیری را فقط روی دستگاه، حساب و شبکهی خودت امتحان کن، یا جایی که صاحبش (معلم یا والدین) اجازه داده. سرک کشیدن در دستگاه یا شبکهی دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی یا کنجکاوی، جرم است (قانون جرایم رایانهای) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. این دوره دربارهی دفاع است: یاد میگیریم شبکه چطور کار میکند تا از آن محافظت کنیم. چیز مشکوکی دیدی؟ به والدین یا معلمت بگو.
🔁 یادت هست؟ در جلسهی ۲۰ روتر یک جدول NAT داشت: پورت عمومی ← دستگاه داخل خانه. جوابی که روی پورتی از جدول برسد به همان دستگاه میرود، و در زدنی که پورتش در جدول نیست دور انداخته میشود (drop). همهی دستگاههای خانه پشت یک IP عمومیاند، ولی داخل خانه همه در یک اتاق بزرگ نشستهاند. امروز آن اتاق را بخشبندی میکنیم.
nat = {40001: "192.168.1.5:51000", 40002: "192.168.1.8:52000"}
print(nat.get(40001, "drop"))
print(nat.get(40777, "drop"))در خیلی از خانهها همهچیز روی یک وایفای است: لپتاپ بابا، گوشی تو، تلویزیون هوشمند، دوربین در، و گوشی هر مهمانی که رمز را گرفته. مثل خانهای که همهی درهای داخلش باز است: اگر گوشی یک مهمان بدافزار داشته باشد، به لپتاپ خانواده هم سر میزند. راه حل بخشبندی (segmentation) است، مثل مدرسه که کلاس، دفتر و سالن ملاقات جدا دارد:
- بخش خانواده (family): لپتاپ و گوشیهای خود خانواده.
- بخش مهمان (guest): گوشی دوستها و مهمانها.
- بخش هوشمند (smart): تلویزیون، دوربین، بلندگوی هوشمند، جاروی رباتی.
هر بخش یک زیرشبکهی جدا دارد (جلسهی ۱۶)، مثلاً 192.168.1.0/24 برای خانواده و 192.168.50.0/24 برای مهمان.
کمترین دسترسی (جلسهی ۱۹ را یادت هست؟) یعنی هر بخش فقط به جایی برسد که لازم دارد. جدول اجازهی یک خانهی امن:
- خانواده ← اینترنت: بله. خانواده ← خانواده: بله (چاپگر، لپتاپ).
- خانواده ← هوشمند: بله (با گوشی تلویزیون را روشن میکنی).
- مهمان ← اینترنت: بله، و فقط همین.
- هوشمند ← اینترنت: بله (برای بهروزرسانی)، ولی هوشمند ← خانواده: نه.
هر چه در جدول نیست ممنوع است؛ همان «پیشفرض ممنوع» دیوارهی آتش. بیشتر روترها گزینهای به اسم «شبکهی مهمان» (Guest Network) دارند. تنظیمات روتر را فقط با والدینت نگاه کن؛ خودت عوضش نکن.
در پایتون بخشها یک دیکشنریاند: اسم بخش ← زیرشبکهاش. تابع zone_of روی اسم بخشها میچرخد و با ipaddress (جلسهی ۱۶) میپرسد IP داخل زیرشبکهی کدام است. اگر در هیچکدام نبود، دستگاه بیرون از خانه است: "internet". یادت باشد return همان لحظه از تابع بیرون میآید.
import ipaddress
zones = {
"family": "192.168.1.0/24",
"guest": "192.168.50.0/24",
"smart": "192.168.60.0/24",
}
def zone_of(ip):
for name in zones:
if ipaddress.ip_address(ip) in ipaddress.ip_network(zones[name]):
return name
return "internet"
print(zone_of("192.168.1.12"))
print(zone_of("192.168.60.3"))
print(zone_of("203.0.113.10"))یک چیز تازهی پایتون: تاپل (tuple). تاپل چند مقدار است داخل () با ویرگول، مثل ("guest", "family"). شبیه فهرست است و با pair[0] و pair[1] خوانده میشود، ولی عوض نمیشود و برای یک جفت «از کجا، به کجا» عالی است. جدول اجازه را فهرستی از تاپلها میکنیم و in میپرسد این جفت در جدول هست یا نه.
pair = ("guest", "family")
print(pair[0], "->", pair[1])
allowed = [("family", "internet"), ("family", "smart"), ("guest", "internet")]
print(("family", "smart") in allowed)
print(pair in allowed)حالا دو تکه را کنار هم میگذاریم. decide بخش فرستنده و بخش گیرنده را پیدا میکند، از آنها یک تاپل میسازد و اگر در جدول بود allow برمیگرداند، وگرنه deny. کد را اجرا کن و IPها را عوض کن: گوشی مهمان (192.168.50.7) به لپتاپ خانواده (192.168.1.12) میرسد؟
import ipaddress
zones = {
"family": "192.168.1.0/24",
"guest": "192.168.50.0/24",
"smart": "192.168.60.0/24",
}
allowed = [
("family", "family"),
("family", "smart"),
("family", "internet"),
("guest", "internet"),
("smart", "internet"),
]
def zone_of(ip):
for name in zones:
if ipaddress.ip_address(ip) in ipaddress.ip_network(zones[name]):
return name
return "internet"
def decide(from_ip, to_ip):
pair = (zone_of(from_ip), zone_of(to_ip))
if pair in allowed:
return "allow"
return "deny"
print(decide("192.168.50.7", "192.168.1.12"))
print(decide("192.168.1.12", "192.168.60.3"))
print(decide("192.168.60.3", "203.0.113.10"))اشتباه رایج: جهت را فراموش کردن. ("family", "smart") با ("smart", "family") فرق دارد! اولی یعنی «گوشی خانواده تلویزیون را روشن کند» (اجازه)، دومی یعنی «تلویزیون خودش سراغ لپتاپ برود» (ممنوع). جواب تلویزیون به گوشی تو مشکلی ندارد، چون گفتوگو را خودت شروع کردهای (همان stateful جلسهی ۱۹). اشتباه دیگر: بخشبندی را «کار اضافه» دانستن؛ همین یک کار نمیگذارد یک دستگاه آلوده به همهجا برسد.
مثالهای این جلسه
- مثال دیکشنری (امنیت شبکه با پایتون): nat = {40001: "192.168.1.5:51000", 40002: "…
- مثال تابع (امنیت شبکه با پایتون): def zone_of(ip):
- مثال تاپل و مجموعه (امنیت شبکه با پایتون): pair = ("guest", "family")
- مثال تابع (امنیت شبکه با پایتون): def zone_of(ip): — طراحی شبکهی امن: شبکهی مهمان و بخشبندی
چالشها
- Remember the NAT Table (آسان)
- Which Zone? (آسان)
- Least Privilege for Guests (متوسط)
- Which Way? (متوسط)
- Finish zone_of (سخت)
- Allow or Deny Between Zones (سخت)
بیشتر بخوان
- دیکشنری در پایتون: آموزش کامل کلید و مقدار با مثال
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
- تاپل و مجموعه (tuple و set) در پایتون: آموزش با مثال
← جلسهی 22: مرور بزرگ فاز ۱ + پروژه: مرکز امنیت کلاس جلسهی 24: وایفای از نزدیک: وایفای تقلبی همنام، WPA3 و هاتاسپات گوشی →