بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 29: لاگ و خط زمانی حادثه Logs and an Incident Timeline

شنبه صبح اکانت رضا در سرور بازی باشگاه مدرسه دست کس دیگری افتاد. روتر، سرور و برنامه هر کدام لاگ خودشان را دارند و هر کدام فقط یک تکه از داستان را می‌گوید. یاد می‌گیری زمان HH:MM:SS را به ثانیه تبدیل کنی، سه لاگ را یکی کنی و به ترتیب زمان بچینی، اولین رویداد مشکوک را پیدا کنی و بگویی هر چیز چقدر بعد از شروع اتفاق افتاد.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط روی دستگاه خودت یا با اجازه. هر چه یاد می‌گیری را فقط روی دستگاه، حساب و شبکه‌ی خودت امتحان کن، یا جایی که صاحبش (معلم یا والدین) اجازه داده. سرک کشیدن در دستگاه یا شبکه‌ی دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی یا کنجکاوی، جرم است (قانون جرایم رایانه‌ای) و به تو و خانواده‌ات آسیب می‌زند. این دوره درباره‌ی دفاع است: یاد می‌گیریم شبکه چطور کار می‌کند تا از آن محافظت کنیم. چیز مشکوکی دیدی؟ به والدین یا معلمت بگو.

🔁 یادت هست؟ در جلسه‌ی ۲۷ درخواست‌های هر IP را در هر ثانیه شمردیم: تاپل (ثانیه، IP) کلید دیکشنری بود و for sec, ip in requests: تاپل را باز می‌کرد. امروز هم تاپل‌ها را باز می‌کنیم، این بار برای زمان و متن هر رویداد.

requests = [(1, "203.0.113.5"), (1, "203.0.113.5"), (2, "203.0.113.5")]
count = {}
for sec, ip in requests:
    count[(sec, ip)] = count.get((sec, ip), 0) + 1
print(count)

یک حادثه، سه لاگ. شنبه صبح کسی وارد اکانت رضا در سرور بازی باشگاه مدرسه شد و ۳۰۰ جم او را بخشید. مسئول باشگاه (با اجازه‌ی مدرسه) سه لاگ دارد:
- لاگ روتر: چه دستگاهی کی به وای‌فای وصل شد یا رفت.
- لاگ سرور: ورودها، رمزهای اشتباه، کارهای مدیر.
- لاگ برنامه: در خود بازی چه چیزی عوض شد (ایمیل، جم، عکس).
هیچ‌کدام به‌تنهایی کل داستان را نمی‌گوید. اگر همه را یکی کنیم و به ترتیب زمان بچینیم، یک خط زمانی (timeline) داریم: اول چه شد، بعد چه، و کی تمام شد. مدافع‌ها همیشه همین کار را می‌کنند. ⚠️ لاگ‌ها اطلاعات خصوصی دارند؛ فقط صاحب شبکه یا کسی که او اجازه داده می‌خواندشان.

زمان در لاگ متنی مثل "09:58:31" است. برای مقایسه و حساب کردن، آن را به ثانیه از نیمه‌شب تبدیل می‌کنیم. t.split(":") سه تکه می‌دهد و یک چیز تازه: h, m, s = ... سه تکه را یک‌جا در سه متغیر می‌گذارد (مثل باز کردن تاپل در جلسه‌ی ۲۷). بعد: ساعت × ۳۶۰۰ + دقیقه × ۶۰ + ثانیه. با ثانیه‌ها فاصله‌ی دو رویداد هم یک تفریق ساده است.

def seconds(t):
    h, m, s = t.split(":")
    return int(h) * 3600 + int(m) * 60 + int(s)

print(seconds("00:01:30"))
print(seconds("09:58:31"))
print(seconds("09:58:31") - seconds("09:57:50"))

یکی کردن و چیدن: هر رویداد را یک تاپل می‌کنیم: (ثانیه، زمان متنی، منبع، متن) و همه را در یک فهرست timeline می‌ریزیم. sorted تاپل‌ها را عضو به عضو از چپ مقایسه می‌کند (مثل فهرست نسخه‌ها در جلسه‌ی ۲۵)، پس چون عضو اول ثانیه است، فهرست به ترتیب زمان مرتب می‌شود. e[1] زمان متنی، e[2] منبع و e[3] متن است.

def seconds(t):
    h, m, s = t.split(":")
    return int(h) * 3600 + int(m) * 60 + int(s)

router = [("09:57:50", "new device PC-77 joined guest Wi-Fi")]
server = [("09:58:31", "login fail user=reza"), ("09:40:00", "server started")]
timeline = []
for t, text in router:
    timeline.append((seconds(t), t, "router", text))
for t, text in server:
    timeline.append((seconds(t), t, "server", text))
for e in sorted(timeline):
    print(e[1], e[2], e[3])

اولین رویداد مشکوک: روی خط زمانی مرتب جلو می‌رویم و دنبال کلمه‌های مشکوک می‌گردیم (fail، new device، changed). متغیر first اول None است (جلسه‌ی ۱۳) و فقط اولین بار پر می‌شود: and first is None. بدون این شرط، آخرین رویداد مشکوک جای اولی را می‌گیرد.

def seconds(t):
    h, m, s = t.split(":")
    return int(h) * 3600 + int(m) * 60 + int(s)

router = [
    ("09:57:50", "new device PC-77 joined guest Wi-Fi"),
    ("10:06:30", "PC-77 left guest Wi-Fi"),
]
server = [
    ("09:58:31", "login fail user=reza from PC-77"),
    ("09:58:40", "login fail user=reza from PC-77"),
    ("09:59:02", "login ok user=reza from PC-77 (new device)"),
    ("10:05:00", "admin locked user=reza"),
]
app = [
    ("9:59:30", "reza changed email"),
    ("10:01:12", "reza gave away 300 gems"),
]

timeline = []
for t, text in router:
    timeline.append((seconds(t), t, "router", text))
for t, text in server:
    timeline.append((seconds(t), t, "server", text))
for t, text in app:
    timeline.append((seconds(t), t, "app", text))

words = ["fail", "new device", "changed"]
first = None
for e in sorted(timeline):
    for w in words:
        if w in e[3] and first is None:
            first = e
print("first suspicious:", first[1], first[2], first[3])

چقدر طول کشید؟ فاصله‌ی دو رویداد به ثانیه = ثانیه‌ی دومی منهای اولی. برای نوشتنش به دقیقه و ثانیه: gap // 60 دقیقه‌های کامل است و gap % 60 ثانیه‌های باقی‌مانده (// و % را از فاز صفر یادت هست). مثلاً از اولین رمز اشتباه تا قفل شدن اکانت توسط مدیر:

def seconds(t):
    h, m, s = t.split(":")
    return int(h) * 3600 + int(m) * 60 + int(s)

gap = seconds("10:05:00") - seconds("09:58:31")
print(gap)
print(gap // 60, "min", gap % 60, "s")

اشتباه‌های رایج:
- چیدن متن به جای ثانیه: برنامه‌ی بازی ساعت را 9:59:30 نوشته، نه 09:59:30. متن‌ها حرف به حرف مقایسه می‌شوند و "9" از "1" بزرگ‌تر است، پس 9:59:30 بعد از 10:01:12 می‌افتد! با ثانیه این مشکل نیست.
- ساعت‌های ناهماهنگ: اگر ساعت روتر دو دقیقه عقب باشد، خط زمانی دروغ می‌گوید. مدافع‌ها ساعت همه‌ی دستگاه‌ها را با اینترنت هماهنگ می‌کنند.
- first = e بدون first is None که آخرین را نگه می‌دارد.
- پاک کردن لاگ‌ها وسط حادثه: لاگ مدرک است؛ هرگز پاکش نکن.

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. Remember the Tuple Keys (آسان)
  2. Which Log Shows It? (آسان)
  3. Into Seconds (متوسط)
  4. Put the Story in Order (متوسط)
  5. Build the Timeline (سخت)
  6. Search the Timeline (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 28: دزدیده شدن اکانت بازی و اینستاگرام جلسه‌ی 30: مرور ۴ + پروژه: گزارش حادثه →