جلسهی 2: اولین مزه: معماهای بازیدار A First Taste: Playful Puzzles
چهار بازی که هر کدام یکی از ایدههای بزرگ المپیاد را نشان میدهد: کبوترها و لانهها، شمردن مسیرها، قلعهی راستگوها و دروغگوها، و سکهی تقلبی با ترازو.
در این جلسه یاد میگیری
- با بازی میفهمی چرا ۵ کبوتر در ۴ لانه حتماً جا به جا نمیشوند.
- میبینی چطور مسیرهای روی یک جدول را با جمع زدن بشماری.
- یک معمای راستگو و دروغگو را با امتحان کردن حالتها حل میکنی.
- با ترازو و چند بار وزن کردن، سکهی تقلبی را پیدا میکنی.
درس
سؤالهای المپیاد شبیه معما هستند. معمولاً فرمول خاصی لازم نیست؛ چیزی که لازم است فکر کردنِ دقیق است:
🔍 حالتهای کوچک را امتحان کن،
✏️ شکل بکش،
🧩 دنبال الگو بگرد،
😈 به بدترین حالت فکر کن.
امروز چهار بازی داریم. هر کدام یکی از ایدههای بزرگی است که در فازهای بعد کامل یاد میگیری.
بازی ۱: کبوترها و لانهها. ۵ کبوتر داریم و ۴ لانه. سعی کن کبوترها را طوری بنشانی که هیچ دو کبوتری در یک لانه نباشند. نمیشود! هر بار یک لانه دستکم دو کبوتر دارد. به این میگویند «اصل لانهی کبوتری»: اگر چیزها از جعبهها بیشتر باشند، یک جعبه حتماً بیش از یکی دارد. این اصلِ ساده، کلید خیلی از سؤالهای سخت است (فاز ۲).
بازی ۲: شمردن مسیرها. از گوشهی پایین چپ به گوشهی بالا راست میرویم و فقط به راست یا بالا حرکت میکنیم. چند مسیر هست؟ شمردنِ یکییکی خستهکننده است. ترفند: به هر نقطه فقط از چپ یا از پایین میرسیم، پس تعداد راههای رسیدن به آن = عدد نقطهی چپش + عدد نقطهی زیرش. «شمارش قدمبهقدم» را بزن و ببین (فاز ۱).
بازی ۳: قلعهی راستگوها و دروغگوها. در این قلعه هر کس یا همیشه راست میگوید یا همیشه دروغ. سه نفر حرف زدهاند. روی هر نفر بزن و حدس بزن راستگوست یا دروغگو. وقتی همه را تعیین کردی، هر کارت میگوید با حرفش جور است یا نه. راه حرفهای: یک فرض کن («فرض کنیم سارا راستگوست»)، ببین به کجا میرسی؛ اگر به تناقض رسیدی، فرضت غلط بوده (فاز ۲).
بازی ۴: سکهی تقلبی. از ۹ سکه یکی تقلبی و کمی سنگینتر است. یک ترازوی دوکفهای داری و فقط ۲ بار میتوانی وزن کنی. اگر ۴ سکه را در برابر ۴ سکه بگذاری، در بدترین حالت هنوز ۴ سکهی مشکوک میماند. ترفند: سکهها را به سه دستهی مساوی تقسیم کن! ترازو سه جواب دارد (چپ، راست، صاف)، پس هر بار وزن کردن میتواند مشکوکها را یکسوم کند (فاز ۳).
یک نکته دربارهی ترازوی این بازیها: ترازو «زرنگ» است! از اول تصمیم نگرفته کدام سکه تقلبی است و همیشه طوری جواب میدهد که بیشترین سکه مشکوک بماند. پس با شانس نمیشود برد؛ فقط با یک نقشهی درست که در بدترین حالت هم جواب بدهد. در المپیاد به این میگویند فکر کردن به «بدترین حالت».
چالشها
- Thirteen Classmates (آسان)
- Two at the Gate (آسان)
- Paths on a 3 by 3 Grid (متوسط)
- Six Coins, Two Weighings (متوسط)
- Nine Coins, Two Weighings (سخت)
- Socks in the Dark (سخت)
← جلسهی 1: المپیاد کامپیوتر چیست؟ جلسهی 3: نمرهی منفی و سؤالهای پیوسته →