جلسهی 1: اسکریپت چیست؟ What Is a Script?
۵۰۰ عکس اردو را میخواهی تغییر نام بدهی: ۵۰۰ بار راستکلیک، یا یک فایل متنی با چند دستور که کامپیوتر در یک ثانیه اجرایش میکند. آن فایل «اسکریپت» است. کجا نوشته میشود، با چه چیزی اجرا میشود، و اولین اسکریپتت که قدمهایش را گزارش میدهد.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی اسکریپت چیست و با یک برنامهی بزرگ و با کلیک کردن چه فرقی دارد.
- میدانی اسکریپت کجا نوشته میشود (ویرایشگر) و با چه چیزی اجرا میشود (مفسر، در ترمینال).
- میتوانی اسکریپتی بنویسی که قدمهایش را با
printگزارش میدهد. - تنظیمات اسکریپت را در متغیرهای بالای فایل میگذاری، نه وسط کد.
درس
🛡️ قانون این دوره: اسکریپت فقط نشان میدهد یا میسازد. اسکریپتهای ما فایل میخوانند، لیست میکنند، میسازند و کپی میکنند؛ هیچوقت چیزی را بیخبر پاک نمیکنند. همهچیز در یک پوشهی تمرینی خالی اجرا میشود که هر بار از نو ساخته میشود، پس هر چه میخواهی امتحان کن: چیزی خراب نمیشود. روی کامپیوتر خودت هم همیشه اول یک پوشهی practice بساز و فقط داخل آن کار کن.
📸 داستان: از اردو ۵۰۰ عکس داری: IMG_0001.jpg تا IMG_0500.jpg. میخواهی اسمشان بشود ordu_0001.jpg تا ordu_0500.jpg. با ماوس: ۵۰۰ بار راستکلیک، Rename، تایپ، Enter. حدود یک ساعت، و وسطش حتماً یکی را اشتباه میزنی. راه دوم: به کامپیوتر یک بار بگویی «هر فایلی که با IMG_ شروع میشود، اولش را بکن ordu_» و خودش ۵۰۰ تا را در یک ثانیه انجام بدهد. این «گفتن» همان اسکریپت است.
اسکریپت یک فایل متنی ساده است که داخلش چند دستور نوشته شده و کامپیوتر آنها را خط به خط اجرا میکند. همان چیزی است که در درس پایتون مینوشتی، فقط حالا یک هدف دارد: یک کار تکراری را بهجای تو انجام بدهد. فرقش با برنامههای بزرگ (مثل بازی یا مرورگر): اسکریپت نصب نمیشود، پنجره ندارد، کوتاه است، و هر وقت لازم شد همان لحظه مینویسی و اجرا میکنی. پسوندهای رایج: .py (پایتون)، .sh (Bash در لینوکس و مک)، .ps1 (PowerShell در ویندوز).
اسکریپت را در یک ویرایشگر متن مینویسی (Notepad، VS Code، یا همین ادیتور سایت) و با یک مفسر اجرا میکنی: برنامهای که فایل تو را میخواند و دستورهایش را انجام میدهد. مفسر پایتون اسمش python است. آن را از ترمینال صدا میزنی: پنجرهای که بهجای کلیک، با تایپ دستور با کامپیوتر حرف میزنی. در ویندوز اسمش PowerShell است، در لینوکس و مک Terminal. دستور اجرا: python rename.py. اینجا در سایت، دکمهی اجرا همین کار را میکند. «خودت امتحان کن» را بزن.
print("rename.py started")
print("Looking for files that start with IMG_")
print("Done.")یک اسکریپت خوب میگوید دارد چه میکند. چون معمولاً نگاهش نمیکنی (شبها خودش اجرا میشود)، هر قدم مهم را با print گزارش میدهد: شروع کرد، چند تا پیدا کرد، تمام شد. برای گذاشتن عدد و متن وسط جمله از f-string استفاده کن: f"Found {count} files". بعداً همین خطها را در یک فایل لاگ ذخیره میکنیم تا صبح بخوانی چه شده.
count = 500
folder = "camp"
print(f"Step 1: looking in {folder}")
print(f"Step 2: found {count} files")
print("Step 3: renaming...")
print(f"Done: {count} files renamed")چیزهایی که ممکن است عوض شوند (اسم پوشه، پیشوند قدیم و جدید) را بالای اسکریپت در متغیر بگذار، نه وسط کد. اینطوری ماه بعد که عکسهای اردوی جدید را داری، فقط یک خط بالای فایل را عوض میکنی و بقیه دستنخورده میماند. به اینها «تنظیمات» اسکریپت میگوییم.
# settings
folder = "camp2026"
old = "IMG_"
new = "ordu_"
print(f"Folder: {folder}")
print(f"Rule: {old} -> {new}")اشتباههای رایج: (۱) فایل را بهجای rename.py با اسم rename.py.txt ذخیره کردهای؛ ویندوز پسوند را پنهان میکند، پس در تنظیمات پوشه «نمایش پسوند فایلها» را روشن کن. (۲) روی فایل دوبار کلیک میکنی، یک پنجرهی سیاه باز و فوراً بسته میشود: اسکریپت اجرا شده و تمام شده! از ترمینال اجرایش کن تا خروجی بماند. (۳) print را با حرف بزرگ نوشتهای (Print): پایتون آن را نمیشناسد.
مثالهای این جلسه
- مثال print (اسکریپتنویسی با پایتون): print("rename.py started")
- مثال f-string (اسکریپتنویسی با پایتون): print(f"Step 1: looking in {folder}")
- مثال f-string (اسکریپتنویسی با پایتون): print(f"Folder: {folder}")
چالشها
- Script Job or Human Job? (آسان)
- How Do You Run It? (آسان)
- Report Your Steps (متوسط)
- Settings at the Top (متوسط)
- (Harder) What Does It Print? (سخت)
- (Harder) The Script's Banner (سخت)