بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

آموزش پایتون

f-string و قالب‌بندی متن در پایتون: اعشار، هزارگان و هم‌ترازی

۹ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. چرا به f-string نیاز داریم؟
  2. نوشتن اولین f-string
  3. عبارت‌ها داخل آکولاد: حساب، تابع و متد
  4. قالب‌بندی عدد: اعشار، هزارگان و درصد
  5. هم‌ترازی و فاصله: ساختن جدول مرتب
  6. روش‌های قدیمی‌تر: متد format و علامت %
  7. اشتباه‌های رایج در f-string
  8. خلاصه: کدهای قالب‌بندی در یک جدول
  9. سؤال‌های پرتکرار

f-string در پایتون ساده‌ترین روش ساختن متن از ترکیب نوشته‌ی ثابت و مقدار متغیرهاست: کافی است قبل از کوتیشن حرف f بگذارید و هر متغیر یا عبارتی را داخل آکولاد {} بنویسید، مثل f"Hello {name}". با f-string می‌شود عددها را هم قالب‌بندی کرد؛ مثلاً {price:.2f} عدد را با دو رقم اعشار و {n:,} آن را با جداکننده‌ی هزارگان نشان می‌دهد. f-string از پایتون ۳.۶ به زبان اضافه شد و امروز خواناترین روش قالب‌بندی متن است.

در این مقاله می‌بینید چرا f-string از چسباندن رشته‌ها با + بهتر است، چطور حساب و تابع را داخل آکولاد بنویسید، عدد را با اعشار و جداکننده و درصد نشان دهید و با هم‌ترازی، یک جدول مرتب در خروجی بسازید. دو روش قدیمی‌تر، یعنی format() و %، را هم کوتاه معرفی می‌کنیم و در آخر سراغ اشتباه‌های رایج می‌رویم. اگر هنوز با رشته‌ها آشنا نیستید، اول مقاله‌ی رشته در پایتون را بخوانید.

چرا به f-string نیاز داریم؟

فرض کنید می‌خواهید اسم و سن یک نفر را در یک جمله چاپ کنید. سه راه دارید و هر سه یک خروجی می‌دهند:

name = "Ali"
age = 12
print("My name is", name, "and I am", age, "years old.")
print("My name is " + name + " and I am " + str(age) + " years old.")
print(f"My name is {name} and I am {age} years old.")
My name is Ali and I am 12 years old.
My name is Ali and I am 12 years old.
My name is Ali and I am 12 years old.

راه اول با ویرگول‌های print کار می‌کند، اما print خودش بین تکه‌ها فاصله می‌گذارد و نتیجه را نمی‌شود در یک متغیر نگه داشت. راه دوم پر از + و کوتیشن است، باید حواستان به فاصله‌ها باشد و عدد را هم با str() به رشته تبدیل کنید؛ وگرنه خطا می‌گیرید. راه سوم، یعنی f-string، دقیقاً شبیه جمله‌ی نهایی است: هر جا مقداری لازم بود، اسم متغیر را داخل آکولاد می‌گذارید و پایتون خودش تبدیل به متن را انجام می‌دهد.

نوشتن اولین f-string

قانون‌ها ساده‌اند:

  • حرف f (یا F بزرگ) درست قبل از کوتیشن اول می‌آید، بدون فاصله.
  • می‌شود از تک‌کوتیشن، دابل‌کوتیشن یا سه کوتیشن استفاده کرد.
  • هر چیزی داخل {} اجرا می‌شود و نتیجه‌اش جای آن در متن قرار می‌گیرد.
  • نتیجه یک رشته‌ی معمولی است؛ می‌شود چاپش کرد یا در یک متغیر نگهش داشت.
city = "Shiraz"
greeting = f"Welcome to {city}!"
print(greeting)
print(F'{city} has {len(city)} letters.')
Welcome to Shiraz!
Shiraz has 6 letters.

در print دوم، داخل آکولاد تابع len را صدا زدیم. این یعنی داخل آکولاد فقط اسم متغیر نمی‌آید؛ هر عبارتی که مقداری برگرداند مجاز است.

f-string چندخطی

اگر متن چند خط دارد، مثل یک پیام یا رسید، f-string را با سه کوتیشن بنویسید. آکولادها در همه‌ی خط‌ها کار می‌کنند:

name = "Mina"
total = 45000
message = f"""Dear {name},
Your total is {total:,} Toman.
Thank you!"""
print(message)
Dear Mina,
Your total is 45,000 Toman.
Thank you!

کد :, در خط دوم پیام، بین رقم‌ها ویرگول گذاشته است. این یکی از کدهای قالب‌بندی است که کمی پایین‌تر کامل توضیحشان می‌دهیم.

عبارت‌ها داخل آکولاد: حساب، تابع و متد

داخل آکولاد می‌شود حساب کرد، تابع صدا زد یا متد رشته را به کار برد. پایتون اول عبارت را حساب می‌کند و بعد نتیجه را داخل متن می‌گذارد:

a = 7
b = 5
print(f"{a} + {b} = {a + b}")
print(f"{a} x {b} = {a * b}")
name = "sara"
print(f"Hello, {name.title()}!")
scores = [18, 15, 20]
print(f"Best score: {max(scores)}")
print(f"Average: {sum(scores) / len(scores)}")
7 + 5 = 12
7 x 5 = 35
Hello, Sara!
Best score: 20
Average: 17.666666666666668

میانگین در خط آخر رقم‌های اعشار زیادی دارد. کمی پایین‌تر یاد می‌گیرید چطور آن را به‌شکل 17.67 نشان دهید.

شرط داخل f-string

با عبارت شرطی یک‌خطی A if condition else B می‌شود متن را بر اساس یک شرط عوض کرد. دقت کنید که کوتیشن‌های داخل آکولاد با کوتیشن بیرونی فرق دارند:

score = 14
print(f"Result: {'pass' if score >= 12 else 'fail'}")
score = 9
print(f"Result: {'pass' if score >= 12 else 'fail'}")
Result: pass
Result: fail

ترفند اشکال‌زدایی با علامت مساوی

اگر بعد از عبارت داخل آکولاد علامت = بگذارید، f-string هم خود عبارت را چاپ می‌کند و هم مقدارش را. این ترفند از پایتون ۳.۸ آمده و برای پیدا کردن اشکال برنامه خیلی به کار می‌آید:

x = 10
y = 3
print(f"{x=}, {y=}, {x // y=}")
x=10, y=3, x // y=3

قالب‌بندی عدد: اعشار، هزارگان و درصد

قدرت اصلی f-string در قالب‌بندی عددهاست. بعد از عبارت داخل آکولاد یک دونقطه : می‌گذارید و بعد از آن «کد قالب» را می‌نویسید: {value:format}.

تعداد رقم اعشار با :.2f

کد .2f یعنی «عدد اعشاری با دو رقم بعد از ممیز». به‌جای ۲ هر عدد دیگری هم می‌شود گذاشت. پایتون عدد را برای نمایش گرد می‌کند:

price = 12.5
pi = 3.14159265
print(f"Price: {price:.2f}")
print(f"Pi: {pi:.2f}")
print(f"Pi: {pi:.4f}")
print(f"Rounded: {pi:.0f}")
Price: 12.50
Pi: 3.14
Pi: 3.1416
Rounded: 3

حالا می‌شود میانگین بخش قبل را مرتب نشان داد:

scores = [18, 15, 20]
average = sum(scores) / len(scores)
print(f"Average: {average:.2f}")
print(average)
Average: 17.67
17.666666666666668

خط دوم خروجی نشان می‌دهد که قالب‌بندی فقط روی نمایش اثر دارد و مقدار خود متغیر عوض نمی‌شود.

جداکننده‌ی هزارگان با :,

عددهای بزرگ بدون جداکننده سخت خوانده می‌شوند. کد , بین هر سه رقم یک ویرگول می‌گذارد و کد _ یک زیرخط. جداکننده و تعداد رقم اعشار را هم می‌شود با هم ترکیب کرد:

population = 8500000
print(f"{population:,}")
print(f"{population:_}")
print(f"{1234567.891:,.2f}")
8,500,000
8_500_000
1,234,567.89

درصد با :%

کد % عدد را در ۱۰۰ ضرب می‌کند و علامت درصد می‌گذارد. عدد قبل از آن، تعداد رقم اعشار را تعیین می‌کند:

correct = 17
total = 20
print(f"Score: {correct / total:.0%}")
print(f"Score: {correct / total:.1%}")
Score: 85%
Score: 85.0%

صفر در جلوی عدد با :03d

کد 03d یعنی «عدد صحیح، با حداقل سه رقم، و جاهای خالی را با صفر پر کن». این برای شماره‌ی بلیت، کد کالا یا ساعت و دقیقه کاربرد دارد:

for n in [7, 42, 105]:
    print(f"Ticket {n:03d}")
hour = 9
minute = 5
print(f"Time: {hour:02d}:{minute:02d}")
Ticket 007
Ticket 042
Ticket 105
Time: 09:05

هم‌ترازی و فاصله: ساختن جدول مرتب

با یک عدد بعد از دونقطه، می‌شود برای مقدار یک «پهنا» تعیین کرد؛ یعنی حداقل چند کاراکتر جا بگیرد. علامت < مقدار را چپ‌چین، > راست‌چین و ^ وسط‌چین می‌کند. اگر قبل از این علامت یک کاراکتر بنویسید، جاهای خالی با آن پر می‌شود:

print(f"[{'left':<10}]")
print(f"[{'right':>10}]")
print(f"[{'center':^10}]")
print(f"[{'hi':*^10}]")
[left      ]
[     right]
[  center  ]
[****hi****]

کروشه‌ها را فقط گذاشتیم تا ببینید فاصله‌ها کجا اضافه شده‌اند. پیش‌فرض پایتون این است که متن را چپ‌چین و عدد را راست‌چین کند؛ پس اگر فقط پهنا بدهید، مثل {x:10}، همین رفتار را می‌بینید. اگر مقدار از پهنای تعیین‌شده بلندتر باشد، بریده نمی‌شود و کامل چاپ می‌شود:

print(f"[{'elephant':<5}]")
print(f"[{42:6}]")
[elephant]
[    42]

حالا با همین ابزار یک فاکتور کوچک با ستون‌های مرتب می‌سازیم:

items = [("Pencil", 2, 0.5), ("Notebook", 3, 2.25), ("Bag", 1, 18)]
print(f"{'Item':<10}{'Qty':>5}{'Price':>8}")
print("-" * 23)
for name, qty, price in items:
    print(f"{name:<10}{qty:>5}{price:>8.2f}")
Item        Qty   Price
-----------------------
Pencil        2    0.50
Notebook      3    2.25
Bag           1   18.00

اسم کالاها چپ‌چین هستند و عددها راست‌چین، و قیمت‌ها همه دو رقم اعشار دارند؛ پس ستون‌ها دقیقاً زیر هم قرار گرفته‌اند. در حلقه‌ی for هم هر تاپل را مستقیم به سه متغیر باز کردیم که در مقاله‌ی تاپل و مجموعه در پایتون توضیحش آمده است.

قالب‌بندی در f-string فقط روی شکل نمایش اثر دارد. اگر عدد را برای حساب بعدی گرد می‌خواهید، از round(x, 2) استفاده کنید؛ اما برای چاپ، {x:.2f} بهتر است، چون صفرهای آخر را هم نشان می‌دهد.

روش‌های قدیمی‌تر: متد format و علامت %

قبل از f-string، پایتون دو روش دیگر برای قالب‌بندی داشت که هنوز در کدهای قدیمی‌تر و آموزش‌های اینترنت زیاد دیده می‌شوند. کدهای قالب در هر سه روش تقریباً یکی است:

name = "Reza"
score = 18.456
print("Name: {}, Score: {:.1f}".format(name, score))
print("Name: %s, Score: %.1f" % (name, score))
print(f"Name: {name}, Score: {score:.1f}")
Name: Reza, Score: 18.5
Name: Reza, Score: 18.5
Name: Reza, Score: 18.5

در متد format() جای هر مقدار با {} خالی مشخص می‌شود و مقدارها به ترتیب داخل پرانتز format می‌آیند. روش % قدیمی‌ترین روش است و از زبان C آمده؛ %s جای متن و %.1f جای عدد اعشاری است. هنوز یک جا هست که format() به کار می‌آید: وقتی قالب متن را از قبل دارید و مقدارها بعداً معلوم می‌شوند:

template = "Dear {}, your score is {}."
print(template.format("Mina", 19))
print(template.format("Arash", 16))
Dear Mina, your score is 19.
Dear Arash, your score is 16.
روشنمونهکی به کار ببریم؟
f-stringf"Hi {name}"تقریباً همیشه؛ خواناتر و کوتاه‌تر
format()"Hi {}".format(name)وقتی قالب از قبل آماده است و مقدار بعداً می‌آید
علامت %"Hi %s" % nameفقط برای خواندن کدهای قدیمی

اشتباه‌های رایج در f-string

فراموش کردن حرف f

اگر f را ننویسید، پایتون هیچ خطایی نمی‌دهد؛ فقط آکولادها و اسم متغیر را عیناً چاپ می‌کند. این خطا چون پیام خطا ندارد، گاهی دیر پیدا می‌شود:

name = "Ali"
print("Hello {name}")
print(f"Hello {name}")
Hello {name}
Hello Ali

انتظار به‌روز شدن خودکار

f-string همان لحظه‌ای که خطش اجرا می‌شود ساخته می‌شود. اگر بعداً مقدار متغیر را عوض کنید، رشته‌ای که قبلاً ساخته شده تغییر نمی‌کند:

count = 1
label = f"Count: {count}"
count = 5
print(label)
Count: 1

اگر متن باید مقدار جدید را نشان دهد، f-string را بعد از تغییر متغیر بسازید؛ مثلاً داخل حلقه، درست قبل از print.

چاپ خود آکولاد

اگر بخواهید خود علامت آکولاد در متن چاپ شود، آن را دو بار بنویسید: {{ و }}.

n = 5
print(f"{{n}} is {n}")
{n} is 5

کوتیشن یکسان داخل و بیرون

در نسخه‌های قدیمی‌تر از پایتون ۳.۱۲، اگر داخل آکولاد از همان کوتیشنی استفاده کنید که f-string با آن شروع شده، خطای نحوی می‌گیرید. در نسخه‌های جدیدتر این کار مجاز است، اما ساده‌ترین عادت این است که داخل و بیرون از دو نوع کوتیشن استفاده کنید:

student = {"name": "Nima", "grade": 8}
print(f"{student['name']} is in grade {student['grade']}.")
Nima is in grade 8.

قالب عددی روی متن

input() همیشه متن برمی‌گرداند. اگر عددی را که از کاربر گرفته‌اید بدون تبدیل با .2f قالب‌بندی کنید، خطا می‌گیرید، چون f فقط برای عدد معنی دارد:

price = "12.5"
print(f"{price:.2f}")

خط آخر پیام خطا:

ValueError: Unknown format code 'f' for object of type 'str'

راه درست این است که اول متن را با float() به عدد تبدیل کنید: f"{float(price):.2f}". درباره‌ی تبدیل ورودی به عدد، مقاله‌ی input در پایتون را ببینید.

وقتی خطایی می‌بینید که نمی‌فهمید، از کجا شروع کنید؟ در ویرایشگر بتل کد هر خطا به فارسی توضیح داده می‌شود: کدام خط، چه چیزی اشتباه بود و پیشنهادی برای درست کردنش.

خلاصه: کدهای قالب‌بندی در یک جدول

کد قالبمعنیمثالخروجی
.2fدو رقم اعشارf"{3.14159:.2f}"3.14
,جداکننده‌ی هزارگانf"{1500000:,}"1,500,000
,.2fجداکننده و دو رقم اعشارf"{1234.5:,.2f}"1,234.50
.0%درصد بدون اعشارf"{0.25:.0%}"25%
03dعدد صحیح سه‌رقمی با صفرf"{7:03d}"007
<8چپ‌چین در هشت کاراکترf"[{'ab':<8}]"[ab ]
>8راست‌چین در هشت کاراکترf"[{'ab':>8}]"[ ab]
^8وسط‌چین در هشت کاراکترf"[{'ab':^8}]"[ ab ]
*^8وسط‌چین و پر کردن با ستارهf"{'ab':*^8}"***ab***
=نمایش عبارت و مقدارشf"{2 + 3=}"2 + 3=5

برای تمرین، برنامه‌ای بنویسید که قیمت چند کالا را بگیرد و یک فاکتور با ستون‌های مرتب، جمع کل و ۱۰ درصد مالیات چاپ کند. در دوره‌ی پایتون حرفه‌ای، پروژه‌ی ماشین‌حساب فاکتور قدم‌به‌قدم همین کار را با تخفیف و مالیات انجام می‌دهد و جلسه‌ی رشته‌ها به‌طور عمیق قالب‌بندی را کامل‌تر تمرین می‌دهد. اگر کم‌سن‌تر هستید، از جلسه‌ی سلام پایتون! و تمرین‌های چاپ و متن شروع کنید. کدهای این مقاله را هم می‌توانید در ویرایشگر آنلاین پایتون اجرا کنید و عددها را عوض کنید تا ببینید خروجی چطور تغییر می‌کند.

سؤال‌های پرتکرار

f-string از کدام نسخه‌ی پایتون آمده است؟

از پایتون ۳.۶، که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد. همه‌ی نسخه‌های امروزی پایتون از آن پشتیبانی می‌کنند. ترفند {x=} برای اشکال‌زدایی کمی بعدتر، در پایتون ۳.۸، اضافه شد.

تفاوت f-string با متد format چیست؟

هر دو از کدهای قالب یکسانی استفاده می‌کنند. در f-string مقدار مستقیم داخل آکولاد نوشته می‌شود و کد خواناتر است؛ در format() جای مقدار با {} خالی مشخص می‌شود و مقدارها جداگانه داده می‌شوند. وقتی قالب متن را از قبل دارید، format() به کار می‌آید.

چطور در پایتون عدد را با دو رقم اعشار چاپ کنم؟

از کد قالب .2f استفاده کنید: print(f"{x:.2f}"). این کار عدد را برای نمایش گرد می‌کند و اگر لازم باشد صفر اضافه می‌کند؛ مثلاً 12.5 به‌شکل 12.50 چاپ می‌شود. مقدار خود متغیر تغییری نمی‌کند.

چطور داخل f-string آکولاد چاپ کنم؟

آکولاد را دو بار بنویسید: {{ برای آکولاد باز و }} برای آکولاد بسته. مثلاً f"{{x}}" متن {x} را چاپ می‌کند.

آیا قالب‌بندی f-string عدد اصلی را تغییر می‌دهد؟

نه. f-string فقط یک رشته‌ی تازه برای نمایش می‌سازد و متغیر همان مقدار قبلی را نگه می‌دارد. اگر خود عدد را گرد شده می‌خواهید، از round() استفاده کنید و نتیجه را در متغیر بریزید.

آیا f-string با متن فارسی کار می‌کند؟

بله. f-string با هر متنی کار می‌کند و می‌توانید متن فارسی و مقدار متغیرها را با هم ترکیب کنید. فقط در هم‌ترازی ستون‌ها، پهنا بر اساس تعداد کاراکترها حساب می‌شود و ممکن است نمایش راست‌به‌چپ فارسی در بعضی خروجی‌ها کمی نامرتب به نظر برسد.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها