آموزش پایتون
کتابخانه random در پایتون و آموزش ماژولها با بازی تاس و حدس عدد
۱۰ دقیقه مطالعه · ۳۰ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
ماژول (module) در پایتون یک فایل کد آماده است که تابعها و ابزارهایی را در خود دارد و با دستور import وارد برنامهی شما میشود. random یکی از ماژولهای کتابخانهی استاندارد پایتون است که برای کارهای شانسی ساخته شده: random.randint(1, 6) مثل یک تاس عددی بین ۱ تا ۶ میدهد، random.choice یک عضو تصادفی از لیست انتخاب میکند و random.shuffle ترتیب لیست را بههم میریزد. با همین چند تابع میشود تاس، قرعهکشی و بازی حدس عدد ساخت.
در این مقاله اول میبینیم ماژول چیست و به چند روش میشود آن را import کرد. بعد با ماژول math برای حساب و ماژول random برای شانس کار میکنیم، یک ماژول کوچک از خودمان میسازیم و در آخر دو بازی کامل مینویسیم: تاسانداز و حدس عدد. اشتباههای رایج هم با راه رفعشان آمدهاند.
ماژول چیست و چرا به کار میآید؟
فرض کنید میخواهید جذر یک عدد را حساب کنید یا عددی تصادفی بسازید. میشود اینها را از صفر نوشت، اما کار سخت و پر از اشتباهی است. برنامهنویسهای پایتون این ابزارها را قبلاً نوشته، آزموده و در فایلهایی به اسم ماژول گذاشتهاند. شما فقط ماژول را وارد برنامه میکنید و از تابعهایش استفاده میکنید.
ماژولها سه دستهاند:
- ماژولهای کتابخانهی استاندارد: همراه خود پایتون نصب میشوند، مثل
math،random،turtle،datetimeوjson. فقطimportلازم دارند. - کتابخانههای بیرونی: دیگران ساختهاند و باید جدا نصب شوند، مثل NumPy و pandas. دربارهشان در مقالهی کتابخانههای پایتون نوشتهایم.
- ماژولهای خودتان: هر فایل
.pyکه شما بنویسید، میتواند ماژولی برای فایلهای دیگرتان باشد.
روشهای import کردن ماژول
سادهترین روش این است که کل ماژول را وارد کنید و قبل از اسم هر تابع، اسم ماژول و یک نقطه بنویسید:
import math
print(math.sqrt(81))
print(math.pi)
9.0
3.141592653589793
اگر فقط یکی دو ابزار از ماژول لازم دارید، میتوانید آنها را با from جدا وارد کنید. بعد دیگر لازم نیست اسم ماژول را جلویشان بنویسید:
from math import sqrt, pi
print(sqrt(16) + pi)
7.141592653589793
برای ماژولهایی که اسم بلندی دارند، میشود با as یک اسم کوتاهتر گذاشت:
import math as m
print(m.floor(7.8), m.ceil(7.2))
7 8
| روش | نوشتن | استفاده | نکته |
|---|---|---|---|
| کل ماژول | import math | math.sqrt(9) | روشنترین روش؛ معلوم است هر تابع از کجا آمده |
| چند ابزار خاص | from math import sqrt | sqrt(9) | کوتاهتر، برای چند تابع پرکاربرد |
| با اسم مستعار | import math as m | m.sqrt(9) | برای اسمهای بلند، مثل import numpy as np |
| همهچیز | from math import * | sqrt(9) | توصیه نمیشود؛ معلوم نیست کدام اسم از کجاست |
دستورهای import را معمولاً بالای برنامه مینویسند تا هر کسی کد را میخواند، اول ببیند برنامه از چه ابزارهایی استفاده میکند.
ماژول math: ابزارهای حساب
ماژول math تابعها و عددهای ریاضی را در خود دارد. چند تا از پرکاربردترینها:
import math
print(math.sqrt(144))
print(math.floor(4.7))
print(math.ceil(4.2))
print(math.factorial(5))
print(math.gcd(12, 18))
print(round(math.pi, 2))
12.0
4
5
120
6
3.14
sqrt جذر میگیرد، floor عدد را به پایین گرد میکند و ceil به بالا. factorial(5) یعنی ۵ × ۴ × ۳ × ۲ × ۱ و gcd بزرگترین مقسومعلیه مشترک دو عدد را میدهد. round اما جزو این ماژول نیست؛ از تابعهای داخلی خود پایتون است که بدون import هم در دسترس است. با math.pi مساحت دایره را هم میشود حساب کرد:
import math
radius = 3
area = math.pi * radius ** 2
print(f"Area: {area:.2f}")
Area: 28.27
ماژول random: شانس در برنامه
بازی بدون شانس زود تکراری میشود. ماژول random به برنامهی شما شانس اضافه میکند. این جدول مهمترین تابعهایش را نشان میدهد:
| تابع | چه میدهد؟ | کاربرد نمونه |
|---|---|---|
randint(a, b) | عدد صحیح بین a و b، خود دو سر هم | تاس: randint(1, 6) |
randrange(a, b) | عدد صحیح از a تا قبل از b | randrange(0, 10, 2) یک عدد زوج |
random() | عدد اعشاری از ۰ تا کمتر از ۱ | شانس ۳۰ درصد |
uniform(a, b) | عدد اعشاری بین a و b | سرعت تصادفی یک دشمن |
choice(seq) | یک عضو تصادفی | سنگ، کاغذ، قیچی |
shuffle(list) | ترتیب خود لیست را بههم میریزد | بُر زدن کارتها |
sample(seq, k) | k عضو متفاوت | قرعهکشی |
seed(n) | نقطهی شروع ثابت برای عددهای تصادفی | تکرار دقیق یک نتیجه |
randint: تاس ریختن
import random
dice = random.randint(1, 6)
print("You rolled", dice)
هر بار که این برنامه را اجرا کنید، یکی از عددهای ۱ تا ۶ را میبینید؛ مثلاً یک بار You rolled 4 و بار بعد You rolled 1. برای همین خروجی دقیقش را نمیشود از قبل نوشت. یادتان باشد که در randint هر دو سر بازه، یعنی ۱ و ۶، ممکن است بیایند.
random: شانس درصدی
random.random() عددی اعشاری بین ۰ و ۱ میدهد. با آن راحت میشود اتفاقی را با شانس مشخص رخ داد. این کد با احتمال ۳۰ درصد یک جایزهی کمیاب میدهد:
import random
if random.random() < 0.3:
print("You found a rare gem!")
else:
print("Just a rock. Try again.")
از هر ده بار اجرا، بهطور میانگین حدود سه بار پیام جایزه را میبینید؛ اما مثل سکه انداختن، ممکن است چند بار پشت سر هم بیاید یا نیاید.
choice، shuffle و sample
import random
random.seed(42)
moves = ["rock", "paper", "scissors"]
print(random.choice(moves))
cards = ["A", "B", "C", "D", "E"]
random.shuffle(cards)
print(cards)
print(random.sample(range(1, 50), 6))
scissors
['D', 'B', 'C', 'E', 'A']
[16, 15, 9, 7, 44, 35]
choice یکی از حرکتها را انتخاب کرد، shuffle کارتها را بُر زد و sample شش عدد متفاوت بین ۱ تا ۴۹ بیرون کشید، مثل یک قرعهکشی. خط random.seed(42) را برای این گذاشتهایم که خروجی شما هم دقیقاً همین باشد؛ در ادامه میبینید چرا.
seed: تصادفی ولی تکرارپذیر
عددهای تصادفی کامپیوتر در واقع از یک فرمول ریاضی بیرون میآیند که از یک «نقطهی شروع» راه میافتد. اگر نقطهی شروع را با seed ثابت کنید، همان دنبالهی عددها دوباره تکرار میشود:
import random
random.seed(7)
print(random.randint(1, 6), random.randint(1, 6), random.randint(1, 6))
random.seed(7)
print(random.randint(1, 6), random.randint(1, 6), random.randint(1, 6))
3 2 4
3 2 4
این برای پیدا کردن خطا عالی است: اگر برنامه با عددهای خاصی اشتباه کار میکند، با seed میتوانید همان وضعیت را دوباره بسازید. در بازی واقعی اما seed را برمیدارید تا هر بار نتیجه فرق کند.
shuffleخود لیست را عوض میکند و چیزی برنمیگرداند. اگر بنویسیدcards = random.shuffle(cards)، لیست کارتهایتان گم میشود وcardsبرابرNoneمیشود.
ساختن ماژول خودتان
هر فایل پایتون میتواند ماژول باشد. فرض کنید چند تابع کاربردی نوشتهاید و میخواهید در چند برنامه از آنها استفاده کنید. آنها را در فایلی به اسم my_tools.py میگذارید:
# file: my_tools.py
def is_even(n):
return n % 2 == 0
def stars(count):
return "*" * count
GREETING = "Hello from my_tools"
if __name__ == "__main__":
print(stars(3), is_even(3))
بخش آخر، یعنی if __name__ == "__main__":، فقط وقتی اجرا میشود که خود این فایل را مستقیم اجرا کنید؛ جای خوبی برای امتحان کردن تابعهاست. اگر my_tools.py را اجرا کنید، این را میبینید:
*** False
حالا در فایل دیگری در همان پوشه، مثلاً main.py، ماژول را با اسم فایل (بدون .py) وارد میکنید:
# file: main.py
import my_tools
print(my_tools.is_even(10))
print(my_tools.stars(5))
print(my_tools.GREETING)
True
*****
Hello from my_tools
میبینید که خط امتحانی my_tools این بار اجرا نشد، چون فایل import شده بود، نه مستقیم اجرا. این همان راهی است که برنامههای بزرگ را به چند فایل مرتب تقسیم میکنند. اگر با def و return هنوز راحت نیستید، اول مقالهی تابع در پایتون را بخوانید.
بازی ۱: تاسانداز
مسابقهی دو تاس
دو بازیکن هر کدام دو تاس میریزند و کسی که جمع بیشتری بیاورد برنده است. تاس ریختن را در یک تابع گذاشتهایم:
import random
def roll_two():
return random.randint(1, 6) + random.randint(1, 6)
random.seed(4) # remove this line for a new game every time
sara = roll_two()
reza = roll_two()
print("Sara:", sara)
print("Reza:", reza)
if sara > reza:
print("Sara wins!")
elif reza > sara:
print("Reza wins!")
else:
print("It's a tie!")
Sara: 5
Reza: 7
Reza wins!
با برداشتن خط seed، هر اجرا مسابقهی تازهای است. میتوانید بازی را سهدورهای کنید، امتیاز هر دور را نگه دارید یا بازیکن سوم اضافه کنید.
۶۰۰ بار تاس در یک چشم بههم زدن
کامپیوتر میتواند در کسری از ثانیه صدها بار تاس بریزد. این برنامه ۶۰۰ بار تاس میریزد، تعداد هر عدد را در یک دیکشنری میشمارد و یک نمودار ستارهای ساده میکشد:
import random
random.seed(3)
counts = {1: 0, 2: 0, 3: 0, 4: 0, 5: 0, 6: 0}
for i in range(600):
roll = random.randint(1, 6)
counts[roll] += 1
for face, n in counts.items():
print(face, "*" * (n // 10), n)
1 ********** 101
2 ******** 89
3 ********** 100
4 ********* 98
5 *********** 117
6 ********* 95
هر عدد نزدیک ۱۰۰ بار آمده، چون شانس هر وجه تاس یکششم است و ۶۰۰ تقسیم بر ۶ میشود ۱۰۰. دقیقاً ۱۰۰ نیست، چون پای شانس در میان است؛ هر چه تعداد پرتابها را بیشتر کنید، سهم عددها به هم نزدیکتر میشود. به این کار شبیهسازی میگویند: بهجای ریختن واقعی ۶۰۰ تاس، از کامپیوتر میخواهیم این کار را برایمان انجام دهد. دربارهی دیکشنری و شمردن با آن، مقالهی دیکشنری در پایتون را ببینید.
بازی ۲: حدس عدد
بازی حدس عدد معروفترین پروژهی شروع پایتون است. کامپیوتر عددی بین ۱ تا ۲۰ در نظر میگیرد و شما حدس میزنید. بعد از هر حدس، کامپیوتر میگوید عددش بزرگتر است یا کوچکتر:
import random
secret = random.randint(1, 20)
tries = 0
print("I'm thinking of a number between 1 and 20.")
while True:
guess = int(input("Your guess: "))
tries += 1
if guess < secret:
print("Too low!")
elif guess > secret:
print("Too high!")
else:
print(f"Correct! You found it in {tries} tries.")
break
یک اجرای نمونه، وقتی عدد مخفی ۹ بوده است (عدد مخفی در هر اجرا فرق میکند):
I'm thinking of a number between 1 and 20.
Your guess: 10
Too high!
Your guess: 5
Too low!
Your guess: 8
Too low!
Your guess: 9
Correct! You found it in 4 tries.
حلقهی while True تا وقتی break اجرا نشود ادامه دارد؛ اگر با آن آشنا نیستید، مقالهی حلقه while در پایتون را بخوانید. چند ایده برای بهتر کردن بازی:
- تعداد حدسها را محدود کنید؛ مثلاً اگر بعد از ۵ حدس پیدا نشد، عدد را لو بدهید و بازی تمام شود.
- اول بازی سطح سختی بپرسید: آسان (۱ تا ۱۰)، متوسط (۱ تا ۵۰) یا سخت (۱ تا ۱۰۰).
- اگر کاربر بهجای عدد چیز دیگری تایپ کرد، برنامه با
ValueErrorمتوقف میشود. باtryوexceptاین را مدیریت کنید؛ روشش در مقالهی try و except در پایتون آمده است. - در آخر بپرسید «دوباره بازی میکنی؟» و اگر جواب مثبت بود، بازی از نو شروع شود.
در دورهی پایتون بتل کد، جلسهی تاس بریز! با همین ماژول random کار میکند و چند جلسه بعد، پروژهی بازی حدس عدد قدمبهقدم ساخته میشود. جلسهی شبیهسازی با شانس هم شبیهسازیهایی مثل ۶۰۰ تاس را جدیتر دنبال میکند.
اشتباههای رایج با ماژولها
| اشتباه | پیام یا نتیجه | راه رفع |
|---|---|---|
جا انداختن import | NameError: name 'random' is not defined | import random را بالای برنامه بنویسید |
import random و بعد نوشتن randint(1, 6) | NameError: name 'randint' is not defined | random.randint(1, 6) یا from random import randint |
اسم فایل خودتان random.py باشد | AttributeError: partially initialized module 'random'... | اسم فایل را عوض کنید، مثلاً dice_game.py |
cards = random.shuffle(cards) | cards برابر None میشود | فقط random.shuffle(cards) |
انتظار ۶ از randrange(1, 6) | ۶ هیچوقت نمیآید | randint(1, 6) یا randrange(1, 7) |
| کتابخانهی بیرونی نصب نشده | ModuleNotFoundError: No module named 'numpy' | اول کتابخانه را نصب کنید |
اشتباه سوم جدول خیلی پیش میآید و گیجکننده است: اگر فایل خودتان را random.py یا turtle.py بنامید، پایتون بهجای ماژول اصلی، فایل شما را وارد میکند و تابعهای مورد انتظار را پیدا نمیکند. هیچوقت فایلهایتان را هماسم ماژولهای پایتون نگذارید.
برای خطای آخر، در بتل کد لازم نیست چیزی روی کامپیوتر نصب کنید: در صفحهی کتابخانههای پایتون میشود ۵۰ کتابخانه مثل NumPy و pandas را در خود مرورگر نصب کرد؛ هر کدام یک بار دانلود میشود و بعد بدون اینترنت هم کار میکند. نوجوانهای بزرگتر هم در جلسهی ماژولها و سازماندهی کد از دورهی پایتون حرفهای، ساختن ماژول و بسته را عمیقتر یاد میگیرند. همهی مثالهای این مقاله را میتوانید در ویرایشگر آنلاین پایتون اجرا کنید.
سؤالهای پرتکرار
ماژول در پایتون چیست؟
ماژول یک فایل پایتون است که تابعها، متغیرها و ابزارهای آماده در خود دارد و با import وارد برنامه میشود. بعضی ماژولها مثل math و random همراه پایتون نصب میشوند و هر فایل .py که خودتان بنویسید هم میتواند ماژول باشد.
فرق import و from import چیست؟
با import random کل ماژول وارد میشود و تابعها را با پیشوند مینویسید: random.randint(1, 6). با from random import randint فقط همان تابع وارد میشود و بدون پیشوند صدایش میزنید: randint(1, 6). روش اول روشنتر است، چون معلوم است هر تابع از کدام ماژول آمده.
چطور در پایتون عدد تصادفی بسازم؟
ماژول را با import random وارد کنید و برای عدد صحیح از random.randint(a, b) استفاده کنید که خود a و b را هم شامل میشود. برای عدد اعشاری بین ۰ و ۱ از random.random() و برای انتخاب تصادفی از یک لیست از random.choice استفاده کنید.
random.seed چه کار میکند؟
seed نقطهی شروع تولید عددهای تصادفی را ثابت میکند تا با هر اجرا همان دنبالهی عددها تکرار شود. این برای امتحان کردن برنامه و پیدا کردن خطا مفید است. در بازی واقعی آن را نمینویسید تا هر بار نتیجه فرق کند.
فرق randint و randrange چیست؟
randint(1, 6) هر عددی از ۱ تا ۶، خود ۶ هم، میدهد. randrange(1, 6) مثل range کار میکند و عدد آخر را شامل نمیشود، یعنی فقط ۱ تا ۵. randrange گام هم میگیرد؛ مثلاً randrange(0, 10, 2) یک عدد زوج از ۰ تا ۸ میدهد.
چرا وقتی اسم فایلم را random.py گذاشتم برنامه خطا داد؟
چون پایتون موقع import random اول در پوشهی برنامهی شما میگردد و فایل خودتان را بهجای ماژول اصلی وارد میکند. فایل را به اسم دیگری، مثل dice_game.py، تغییر دهید تا پایتون دوباره ماژول اصلی را پیدا کند. همین قانون برای turtle.py، math.py و اسم بقیهی ماژولها هم برقرار است.