بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

بازی، هوش مصنوعی و امنیت

بازی‌سازی با پایتون و Pygame Zero

۱۰ دقیقه مطالعه · ۲۸ مهر ۱۴۰۵

فهرست مطالب
  1. Pygame Zero چیست و چرا برای شروع مناسب است؟
  2. حلقه‌ی بازی: draw و update
  3. بازیگرها (Actor): شخصیت‌های بازی
  4. صفحه‌کلید و حرکت دادن قهرمان
  5. برخورد با colliderect
  6. پروژه‌ی کوچک: ستاره‌ها را بگیر
  7. مراحل طراحی یک بازی، قبل از کد
  8. بازی‌سازی با پایتون در مرورگر با Battle Code
  9. بعد از Pygame Zero چه یاد بگیرم؟
  10. سؤال‌های پرتکرار

بازی‌سازی با پایتون یکی از شیرین‌ترین راه‌ها برای یاد گرفتن برنامه‌نویسی است، چون نتیجه‌ی هر خط کد را همان لحظه روی صفحه می‌بینی: شخصیتی که با کلید جهت حرکت می‌کند، ستاره‌ای که از بالا می‌افتد و امتیازی که بالا می‌رود. برای شروع بازی‌سازی با پایتون، بهترین ابزار برای نوجوانان Pygame Zero است؛ کتابخانه‌ای که کارهای سخت را پشت صحنه انجام می‌دهد تا تو فقط به منطق بازی فکر کنی.

در این مقاله می‌بینیم Pygame Zero چیست، بازی در آن چطور «نفس می‌کشد»، چطور یک بازی کوچک «ستاره‌ها را بگیر» بسازی و بعد از آن چه راهی پیش رویت است. اگر هنوز با خود پایتون آشنا نیستی، اول نگاهی به مقاله‌ی پایتون چیست؟ بینداز.

Pygame Zero چیست و چرا برای شروع مناسب است؟

پایتون برای ساختن بازی‌های دوبعدی کتابخانه‌ی معروفی به اسم Pygame دارد. Pygame قدرتمند است، اما برای یک بازی ساده هم باید چند کار تکراری بکنی: پنجره بسازی، حلقه‌ی اصلی بازی را بنویسی، رویدادها را یکی‌یکی بخوانی و صفحه را خودت به‌روز کنی. برای کسی که تازه شروع کرده، این بخش‌ها حواس را از خود بازی پرت می‌کند.

Pygame Zero روی Pygame ساخته شده و هدفش آموزش است. سازنده‌ی آن دنیل پوپ (Daniel Pope) است و آن را طوری طراحی کرده که معلم‌ها و دانش‌آموزها بدون کد اضافه، مستقیم سراغ بازی بروند. در Pygame Zero لازم نیست حلقه‌ی اصلی بازی را بنویسی؛ کافی است چند تابع با اسم‌های مشخص تعریف کنی و خود کتابخانه آن‌ها را در زمان مناسب صدا می‌زند.

چند ویژگی که Pygame Zero را برای نوجوانان مناسب می‌کند:

  • کد کم: یک بازی کامل کوچک در کمتر از سی خط جا می‌شود.
  • اسم‌های قابل‌فهم: Actor برای شخصیت‌ها، keyboard برای صفحه‌کلید، screen برای صفحه.
  • پایتون واقعی: هر چه یاد می‌گیری (متغیر، شرط، حلقه، تابع و لیست) همان پایتون استاندارد است و بعداً هم به کارت می‌آید.
  • پلی به Pygame: چون زیرش Pygame است، بعداً راحت‌تر به سراغ Pygame اصلی می‌روی.

حلقه‌ی بازی: draw و update

هر بازی ویدئویی در واقع یک حلقه است که در هر ثانیه ده‌ها بار تکرار می‌شود. در هر دور، دو کار اتفاق می‌افتد: وضعیت بازی عوض می‌شود (مثلاً شخصیت چند پیکسل جلو می‌رود) و بعد صفحه دوباره کشیده می‌شود. Pygame Zero این دو کار را به دو تابع سپرده است:

  • update(): منطق بازی؛ حرکت، بررسی برخورد، امتیاز. معمولاً حدود ۶۰ بار در ثانیه صدا زده می‌شود.
  • draw(): فقط کشیدن؛ پاک کردن صفحه و کشیدن همه‌چیز در جای فعلی‌شان.

این جدا کردن عادت خوبی است: در draw() چیزی را جابه‌جا نکن و در update() چیزی نکش. اولین برنامه‌ی Pygame Zero می‌تواند این‌قدر کوتاه باشد:

WIDTH = 600
HEIGHT = 400

def draw():
    screen.fill("navy")
    screen.draw.text("Salam!", (250, 180), fontsize=50)

متغیرهای WIDTH و HEIGHT اندازه‌ی پنجره را تعیین می‌کنند. screen.fill کل صفحه را با یک رنگ پر می‌کند و screen.draw.text متنی را در مختصات داده‌شده می‌نویسد. دقت کن که در صفحه‌ی بازی، نقطه‌ی (0, 0) گوشه‌ی بالا و چپ است و هر چه y بیشتر شود، پایین‌تر می‌رویم.

اگر Pygame Zero را روی کامپیوتر خودت نصب کرده باشی، برنامه را با دستور pgzrun game.py اجرا می‌کنی، یا در آخر فایل import pgzrun و pgzrun.go() را می‌نویسی. در Battle Code هیچ‌کدام لازم نیست.

بازیگرها (Actor): شخصیت‌های بازی

هر چیزی که در بازی تصویر دارد و حرکت می‌کند، یک بازیگر (Actor) است: قهرمان، دشمن، سکه یا ستاره. بازیگر را با اسم تصویرش می‌سازی و جایش را تعیین می‌کنی:

alien = Actor("alien", (300, 200))

def draw():
    screen.fill("navy")
    alien.draw()

def update():
    alien.x += 2

این‌جا بازیگر alien بیرون از توابع ساخته می‌شود تا فقط یک بار ساخته شود. در draw() آن را می‌کشیم و در update() در هر فریم دو پیکسل به راست می‌بریم. نتیجه؟ فضایی آرام از صفحه بیرون می‌رود. بازیگر ویژگی‌های مفید زیادی دارد: x و y برای جا، left، right، top و bottom برای لبه‌ها و angle برای چرخاندن.

در Pygame Zero استاندارد، تصویرها باید در پوشه‌ای به اسم images کنار فایل بازی باشند و اسم فایل با حروف کوچک نوشته شود؛ مثلاً alien.png با Actor("alien") بارگذاری می‌شود.

صفحه‌کلید و حرکت دادن قهرمان

بازی بدون کنترل بازیکن، فقط یک انیمیشن است. شیء keyboard می‌گوید کدام کلید همین حالا پایین نگه داشته شده است. این بررسی را در update() انجام می‌دهیم تا تا وقتی کلید پایین است، حرکت ادامه داشته باشد:

def update():
    if keyboard.left:
        alien.x -= 5
    if keyboard.right:
        alien.x += 5
    if alien.left < 0:
        alien.left = 0
    if alien.right > WIDTH:
        alien.right = WIDTH

چهار خط آخر نمی‌گذارند فضایی از کناره‌های صفحه بیرون برود. برای کارهایی که باید یک بار با هر فشار کلید اتفاق بیفتند، مثل پرش یا شلیک، Pygame Zero تابع on_key_down(key) را دارد که فقط لحظه‌ی فشردن کلید صدا زده می‌شود. برای موس هم on_mouse_down(pos) هست که مختصات کلیک را می‌دهد.

برخورد با colliderect

قلب بیشتر بازی‌ها این سؤال است: «آیا این دو چیز به هم خوردند؟» قهرمان سکه را گرفت؟ گلوله به دشمن خورد؟ در Pygame Zero هر بازیگر یک مستطیل نامرئی دور خودش دارد و متد colliderect بررسی می‌کند که مستطیل دو بازیگر روی هم افتاده‌اند یا نه:

if alien.colliderect(star):
    score += 1

این روش ساده و سریع است. چون مستطیل‌ها کمی بزرگ‌تر از شکل واقعی تصویرند، گاهی برخورد کمی زودتر از چیزی که چشم می‌بیند ثبت می‌شود؛ برای بازی‌های آموزشی این مشکلی نیست. متد دیگری به اسم collidepoint هم هست که بررسی می‌کند یک نقطه، مثلاً جای کلیک موس، داخل بازیگر است یا نه.

پروژه‌ی کوچک: ستاره‌ها را بگیر

حالا همه‌ی تکه‌ها را کنار هم می‌گذاریم. در این بازی، ستاره‌ای از بالای صفحه می‌افتد و تو باید با فضایی آن را بگیری. اول آماده‌سازی:

import random

WIDTH = 600
HEIGHT = 400

alien = Actor("alien", (300, 350))
star = Actor("star", (300, 0))
score = 0

def reset_star():
    star.x = random.randint(20, WIDTH - 20)
    star.y = 0

تابع reset_star ستاره را به بالای صفحه و یک جای تصادفی برمی‌گرداند. حالا کشیدن صفحه:

def draw():
    screen.fill("navy")
    alien.draw()
    star.draw()
    screen.draw.text("Score: " + str(score), (10, 10), fontsize=30)

و در آخر، منطق بازی:

def update():
    global score
    if keyboard.left:
        alien.x -= 5
    if keyboard.right:
        alien.x += 5
    star.y += 4
    if alien.colliderect(star):
        score += 1
        reset_star()
    elif star.top > HEIGHT:
        reset_star()

کلمه‌ی global لازم است، چون می‌خواهیم مقدار متغیر score را که بیرون از تابع تعریف شده، داخل تابع عوض کنیم. هر بار که ستاره گرفته شود امتیاز یکی بالا می‌رود و ستاره از نو می‌افتد؛ اگر از پایین صفحه بیرون برود، فقط از نو می‌افتد.

چند ایده برای بهتر کردن این بازی که خودت امتحان کنی:

  • با هر ۵ امتیاز، سرعت افتادن ستاره را کمی بیشتر کن.
  • یک بازیگر «سنگ» اضافه کن که اگر بگیری‌اش، بازی تمام شود.
  • با یک لیست، به جای یک ستاره، چند ستاره هم‌زمان داشته باش.
  • با clock.schedule یک شمارنده‌ی زمان ۳۰ ثانیه‌ای بساز.

مراحل طراحی یک بازی، قبل از کد

بازی‌سازهای حرفه‌ای هم مستقیم سراغ کد نمی‌روند. اگر این مراحل را رعایت کنی، بازی‌ات کمتر نیمه‌کاره می‌ماند:

  1. ایده را در یک جمله بنویس. مثلاً: «یک گربه باید ماهی‌ها را بگیرد و از سگ‌ها فرار کند.»
  2. قانون‌ها را مشخص کن. امتیاز چطور زیاد می‌شود؟ کِی می‌بازی؟ کِی می‌بری؟
  3. کوچک شروع کن. اول فقط یک شخصیت که حرکت کند، بعد یک چیز برای گرفتن، بعد امتیاز. به این نسخه‌ی کوچک ولی بازی‌شدنی، نمونه‌ی اولیه (prototype) می‌گویند.
  4. بعد از هر تغییر اجرا کن. اگر بیست خط بنویسی و بعد اجرا کنی، پیدا کردن خطا سخت می‌شود.
  5. به یک نفر بده بازی کند. نگاه کردن به بازی کردن دیگران بهترین راه برای پیدا کردن جاهای سخت یا خسته‌کننده است.
  6. صدا و جلوه را آخر اضافه کن. اول بازی باید سرگرم‌کننده باشد، بعد زیبا.

این روش، همان چیزی است که به آن تفکر الگوریتمی می‌گویند: شکستن یک مسئله‌ی بزرگ به قدم‌های کوچک. اگر این مهارت برایت تازه است، دوره‌ی قدم اول آن را بدون تایپ و با فلوچارت آموزش می‌دهد.

بازی‌سازی با پایتون در مرورگر با Battle Code

یکی از دردسرهای شروع بازی‌سازی، نصب کردن است: نصب پایتون، نصب کتابخانه، تنظیم پوشه‌ها. در Battle Code، Pygame Zero مستقیم در مرورگر اجرا می‌شود؛ یعنی روی کامپیوتر مدرسه، لپ‌تاپ خانه یا حتی کامپیوتری که اجازه‌ی نصب نرم‌افزار ندارد، می‌توانی بازی بسازی. تصویرهای آماده‌ای مثل فضایی و ستاره هم در دسترس است و لازم نیست اول دنبال عکس بگردی.

مسیر پیشنهادی:

بعد از Pygame Zero چه یاد بگیرم؟

وقتی چند بازی کوچک با Pygame Zero ساختی و با لیست‌ها، تابع‌ها و برخورد راحت شدی، چند راه پیش رویت است:

Pygame

قدم طبیعی بعدی همان Pygame است. این‌جا خودت حلقه‌ی بازی را می‌نویسی و کنترل بیشتری روی همه‌چیز داری. چون با مفهوم‌ها آشنا هستی، فقط باید چیزهایی را یاد بگیری که Pygame Zero پنهان کرده بود. همچنین وقت خوبی است که با کلاس‌ها (class) در پایتون آشنا شوی، چون بازی‌های بزرگ‌تر با آن‌ها مرتب‌تر می‌شوند؛ دوره‌ی پایتون حرفه‌ای این مبحث را دارد.

Godot

Godot یک موتور بازی‌سازی رایگان و متن‌باز است که برای بازی‌های دوبعدی و سه‌بعدی به کار می‌رود. زبان اصلی آن GDScript است که ظاهرش خیلی شبیه پایتون است؛ برای همین برای کسی که از پایتون می‌آید، انتخاب راحتی است. Godot ویرایشگر گرافیکی دارد و صحنه‌ها را با کشیدن و رها کردن می‌سازی.

Unity

Unity یکی از پرکاربردترین موتورهای بازی در دنیاست و بسیاری از بازی‌های موبایل با آن ساخته شده‌اند. زبان برنامه‌نویسی آن C# است. اگر به این مسیر علاقه داری، مقاله‌ی سی‌شارپ چیست؟ را بخوان. Battle Code سی‌شارپ را آموزش نمی‌دهد، اما مفهوم‌هایی که در پایتون و Pygame Zero یاد می‌گیری، مستقیم به Unity منتقل می‌شوند.

مهم‌ترین نکته این است که ابزار عوض می‌شود، اما فکر بازی‌ساز ثابت می‌ماند: حلقه‌ی بازی، وضعیت، ورودی بازیکن، برخورد و قانون‌ها در همه‌ی موتورها همین‌هاست.

سؤال‌های پرتکرار

برای بازی‌سازی با پایتون از چند سالگی می‌شود شروع کرد؟

بیشتر نوجوانانی که خواندن و نوشتن انگلیسی ساده را بلدند و چند جلسه پایتون پایه دیده‌اند، از حدود ده یازده سالگی می‌توانند با Pygame Zero بازی بسازند. بچه‌های کوچک‌تر بهتر است اول با نقاشی‌های Turtle و مفهوم‌های پایه شروع کنند.

آیا با پایتون می‌شود بازی حرفه‌ای ساخت؟

پایتون برای بازی‌های دوبعدی، نمونه‌سازی و یادگیری عالی است، اما بیشتر بازی‌های بزرگ تجاری با موتورهایی مثل Unity یا Unreal و زبان‌هایی مثل سی‌شارپ و سی‌پلاس‌پلاس ساخته می‌شوند. با این حال، مهارت‌هایی که در پایتون به دست می‌آوری پایه‌ی محکمی برای رفتن به آن موتورهاست.

فرق Pygame با Pygame Zero چیست؟

Pygame Zero روی Pygame ساخته شده و کارهای تکراری مثل ساختن پنجره و نوشتن حلقه‌ی اصلی بازی را خودش انجام می‌دهد. در Pygame این کارها را خودت می‌نویسی و در عوض کنترل بیشتری داری. برای شروع Pygame Zero ساده‌تر است و برای پروژه‌های بزرگ‌تر Pygame.

برای ساختن بازی به کامپیوتر قوی نیاز دارم؟

نه. بازی‌های دوبعدی با Pygame Zero روی کامپیوترهای معمولی و قدیمی هم به‌خوبی اجرا می‌شوند. اگر از یک محیط آنلاین در مرورگر استفاده کنی، حتی به نصب چیزی هم نیاز نداری.

چرا بازی من خیلی سریع یا خیلی کند حرکت می‌کند؟

چون تابع update در هر ثانیه حدود شصت بار صدا زده می‌شود، هر عددی که به مختصات اضافه می‌کنی شصت برابر می‌شود. اگر حرکت خیلی سریع است، عدد را کوچک‌تر کن؛ مثلاً به جای ده پیکسل در هر فریم، دو یا سه پیکسل.

همین حالا روی Battle Code تمرین کن

مقاله‌های دیگر

همه‌ی مقاله‌ها