مفاهیم برنامهنویسی
این کلمههای بلند در کتابها و مصاحبههای کاری زیاد میآیند و اولش ترسناکاند. ولی پشت هر کدام یک ایدهی ساده است که شاید تا حالا بیآنکه اسمش را بدانی از آن استفاده کردهای.
پسوند -able و پیشوند im-
پسوند -able یعنی «شدنی»: mutable (تغییرپذیر)، readable (خوانا)، reusable (قابل استفادهی دوباره)، scalable. برای منفی کردن یک پیشوند به اول کلمه میچسبد: im- پیش از m و p (immutable، impossible)، و un- یا in- در جاهای دیگر (unreadable، invalid). پس immutable را اینطور باز کن: im + mut + able، یعنی «نا + تغییر + پذیر».
هشت کلمهی این درس
inheritance (اینهِریتِنس): وراثت؛ گرفتن ویژگیها و متدها از یک کلاس دیگر
inherit یعنی «به ارث بردن»: بچه رنگ چشم را از پدر و مادر به ارث میبرد. inheritance یعنی وراثت. در برنامهنویسی شیءگرا یعنی یک کلاس تازه بسازی که همهی ویژگیها و متدهای یک کلاس دیگر را خودبهخود دارد، و فقط چیزهای تازه یا متفاوت را به آن اضافه کنی. به کلاس اصلی parent یا base class میگویند و به کلاس تازه child. مثلاً کلاس Animal اسم و متد eat دارد؛ Dog از آن ارث میبرد و فقط bark را اضافه میکند. اینطوری کد مشترک را فقط یک بار مینویسی.
With inheritance, Dog gets all the methods of Animal.
با وراثت، Dog همهی متدهای Animal را میگیرد.
encapsulation (اینکَپسولِیشِن): کپسولهسازی؛ نگه داشتن داده و کارهایش در یک بستهی دربسته
وسط این کلمه capsule را میبینی: همان کپسول دارو که پودر را درون یک پوستهی بسته نگه میدارد. encapsulation یعنی دادهها و متدهایی که روی آنها کار میکنند را با هم در یک کلاس بگذاری و نگذاری کسی از بیرون مستقیم به دادهها دست بزند؛ فقط از راه متدهایی که خودت گذاشتهای. مثل دستگاه خودپرداز: پول داخلش است، ولی تو فقط با دکمهها کار داری و نمیتوانی دست در صندوقش کنی. اینطوری هیچ کدی از بیرون نمیتواند داده را به حالت غلطی ببرد، مثلاً موجودی را منفی کند.
Encapsulation keeps the balance safe inside the Account class.
کپسولهسازی موجودی را درون کلاس Account امن نگه میدارد.
polymorphism (پالیمورفیزِم): چندریختی؛ یک دستور، رفتار جدا در هر نوع شیء
این کلمه از یونانی آمده: poly یعنی «چند» و morph یعنی «شکل»؛ روی هم «چندشکلی». در برنامهنویسی یعنی یک اسمِ متد در کلاسهای مختلف کارهای مختلف بکند، و تو بتوانی بدون دانستن نوع دقیق شیء آن را صدا بزنی. به هر حیوانی بگویی «صدا کن»، سگ پارس میکند و گربه میو: دستور یکی است، رفتار فرق دارد. خوبیاش این است که کدت پر از if نمیشود (اگر سگ بود این، اگر گربه بود آن) و اضافه کردن یک حیوان تازه، کد قبلی را عوض نمیکند.
Thanks to polymorphism, the same loop works for every shape.
به لطف چندریختی، همان حلقه برای هر شکلی کار میکند.
design pattern (دیزاین پَتِرن): الگوی طراحی؛ راهحل آزموده برای یک مسئلهی تکراری
design یعنی طراحی و pattern یعنی الگو: چیزی که بارها تکرار میشود، مثل الگوی خیاطی که از رویش بارها لباس میبُرند. design pattern یک راهحل شناختهشده و اسمدار است برای مسئلهای که برنامهنویسها بارها به آن برخوردهاند. کد آماده نیست که کپی کنی؛ یک نقشهی کلی است که هر بار به شکل برنامهی خودت پیادهاش میکنی. مثل گشایشهای شطرنج. چند اسم معروف: Singleton (فقط یک نمونه از این کلاس)، Observer (هر وقت این عوض شد به آنها خبر بده)، Factory. اسمها کمک میکنند تیم با یک کلمه منظورش را برساند.
The observer is a common design pattern for handling events.
Observer یک الگوی طراحی رایج برای رسیدگی به رویدادهاست.
immutable (ایمیوتِبِل): تغییرناپذیر؛ بعد از ساخته شدن دیگر عوض نمیشود
mutable یعنی «تغییرپذیر» و im- همان پیشوند «نا» است (مثل possible و impossible)؛ پس immutable یعنی «تغییرناپذیر». چیزی که immutable است، بعد از ساخته شدن دیگر عوض نمیشود؛ اگر شکل دیگری از آن بخواهی، باید یکی تازه بسازی. در پایتون رشته، عدد و tuple اینطورند. مثل نوشتهای که با خودکار نوشتهای: پاک نمیشود و برای تغییرش باید روی کاغذ تازه بنویسی. خوبیاش امنیت خاطر است: مطمئنی هیچ جای دیگرِ برنامه آن را زیر دستت عوض نمیکند.
Strings in Python are immutable; you cannot change one in place.
رشتهها در پایتون تغییرناپذیرند؛ نمیتوانی یکی را سر جایش عوض کنی.
mutable (میوتِبِل): تغییرپذیر؛ بعد از ساخته شدن هم میشود عوضش کرد
mutable از ریشهی لاتینی «تغییر کردن» میآید؛ mutant (جهشیافته) در فیلمها هم از همین ریشه است. پسوند -able یعنی «شدنی»؛ پس mutable یعنی «تغییرپذیر». چیزی که mutable است را میتوانی بعد از ساختن، سر جایش عوض کنی. در پایتون list و dict اینطورند. مثل تختهی وایتبرد: پاک میکنی و دوباره مینویسی و تخته همان تخته است. یک تلهی معروف دارد: اگر دو متغیر به یک list اشاره کنند و یکی را عوض کنی، دیگری هم عوض میشود، چون هر دو یک چیزند.
Lists are mutable, so you can add items after creating them.
لیستها تغییرپذیرند، پس میتوانی بعد از ساختنشان آیتم اضافه کنی.
concurrency (کانکارِنسی): همروندی؛ پیش بردن چند کار با هم، نوبتی
concurrent یعنی «همزمان در جریان بودن»؛ از con- (با هم) و ریشهای به معنی «دویدن». concurrency یعنی برنامه چند کار را با هم پیش ببرد، حتی اگر در هر لحظه فقط روی یکی کار کند: کمی از این، کمی از آن. مثل یک آشپز که سه غذا روی اجاق دارد: تا برنج دم میکشد، سالاد را خرد میکند و منتظرِ بیکار نمیماند. در برنامهها بیشترِ وقت به انتظار میگذرد (جواب شبکه، خواندن فایل) و concurrency از همین زمانهای انتظار استفاده میکند. سختیاش وقتی است که دو کار همزمان به یک داده دست بزنند.
The server uses concurrency to handle many requests at once.
سرور برای رسیدگی همزمان به درخواستهای زیاد از همروندی استفاده میکند.
parallel (پَرالِل): موازی؛ چند کار که واقعاً در یک لحظه با هم اجرا میشوند
parallel همان «موازی» در هندسه است: دو خط کنار هم که با هم جلو میروند و به هم نمیرسند. در برنامهنویسی یعنی چند کار واقعاً در یک لحظه با هم اجرا شوند، هر کدام روی یک هستهی CPU یا یک کامپیوتر جدا. فرقش با concurrency در همان مثال آشپزخانه است: concurrency یک آشپز است که بین سه غذا جابهجا میشود؛ parallel سه آشپز است که هر کدام همزمان یک غذا میپزند. برای کارهای سنگینِ حسابی، مثل پردازش هزار عکس، کار را بین هستهها تقسیم میکنی تا زودتر تمام شود.
The tests run in parallel on four CPU cores.
تستها به شکل موازی روی چهار هستهی CPU اجرا میشوند.
یک سؤال مصاحبه و جواب داوطلب
Interview question: "Explain three ideas of object-oriented programming."
Answer: "Inheritance lets a class reuse the code of a parent class. Encapsulation keeps data safe inside an object. Polymorphism means one method name can behave differently in each class. I also try to use a design pattern when the problem is a common one. And I prefer immutable data when I can, because a mutable list that is shared between threads is a classic bug in concurrency. For heavy math, I split the work and run it in parallel."
سؤال مصاحبه: «سه ایدهی برنامهنویسی شیءگرا را توضیح بده.»
جواب: «وراثت میگذارد یک کلاس از کد کلاس پدر دوباره استفاده کند. کپسولهسازی داده را درون شیء امن نگه میدارد. چندریختی یعنی یک اسمِ متد میتواند در هر کلاس رفتار جدایی داشته باشد. وقتی مسئله رایج است، سعی میکنم از یک الگوی طراحی هم استفاده کنم. تا جایی که بشود دادهی تغییرناپذیر را ترجیح میدهم، چون یک لیست تغییرپذیر که بین چند thread مشترک است، باگ همیشگیِ همروندی است. برای حسابهای سنگین، کار را تقسیم میکنم و موازی اجرا میکنم.»