معماری
برنامهی بزرگ مثل ساختمان بزرگ نقشه میخواهد. با این کلمهها دربارهی شکل کلی یک سیستم حرف میزنند: چند تکه است و تکهها چطور به هم وصلاند.
micro-، mono-، inter-
این سه پیشوند را زیاد میبینی. micro- یعنی «خیلی کوچک»: microservice، microphone. mono- یعنی «یک، تک»: monolith، monorepo. inter- یعنی «بینِ دو چیز»: interface، internet (شبکهی بینِ شبکهها)، interact. اگر معنی پیشوند را بدانی، نصف معنی کلمهی تازه را از پیش داری.
هشت کلمهی این درس
architecture (آرکیتِکچِر): معماری؛ نقشهی کلیِ تکههای یک سیستم و ربطشان به هم
architecture یعنی معماری، همان کاری که معمار برای ساختمان میکند: پیش از آجر چیدن تصمیم میگیرد چند طبقه باشد، پله کجا باشد و لولهها از کجا رد شوند. معماری نرمافزار هم همین تصمیمهای بزرگ است: برنامه از چه تکههایی ساخته شود، هر تکه چه کاری بکند و تکهها چطور با هم حرف بزنند. این تصمیمها را بعداً سخت میشود عوض کرد، مثل جابهجا کردن ستون یک ساختمانِ ساختهشده؛ برای همین رویشان زیاد فکر میکنند.
This diagram shows the architecture of our system.
این نمودار معماری سیستم ما را نشان میدهد.
microservice (مایکروسِرویس): ریزسرویس؛ برنامهی کوچک و مستقل که فقط یک کار میکند
micro یعنی خیلی کوچک و service یعنی خدمت. در معماری microservice بهجای یک برنامهی بزرگ، چند برنامهی کوچک میسازی که هر کدام فقط یک کار را خوب انجام میدهد: یکی ورود کاربرها، یکی پرداخت، یکی فرستادن پیام. این برنامهها جدا از هم اجرا میشوند و از راه API با هم حرف میزنند. مثل یک بازارچهی غذا با چند غرفهی جدا: اگر غرفهی پیتزا تعطیل شود، غرفهی بستنی هنوز کار میکند، و هر غرفه را میشود جدا تعمیر یا بزرگ کرد. بهایش این است که هماهنگ کردن اینهمه تکه سختتر است.
The payment microservice has its own database.
ریزسرویس پرداخت پایگاه دادهی خودش را دارد.
monolith (مانولیت): یکپارچه؛ برنامهای که همهی بخشهایش یک تکه است
monolith از دو ریشهی یونانی میآید: mono یعنی «یک» و lith یعنی «سنگ»؛ یعنی تختهسنگ بزرگِ یکتکه. در برنامهنویسی، monolith برنامهای است که همهی بخشهایش (ورود، پرداخت، جستوجو) در یک پروژه است و با هم ساخته و مستقر میشود. مثل یک چاقوی چندکاره: همهچیز در یک دسته است. شروع کردن با آن ساده و سریع است و برای تیمهای کوچک خیلی هم خوب است. وقتی برنامه و تیم خیلی بزرگ میشوند، تغییر دادن یک گوشهاش بدون دست زدن به بقیه سخت میشود.
We started with a monolith and split it into services later.
با یک برنامهی یکپارچه شروع کردیم و بعدها آن را به چند سرویس تقسیم کردیم.
layer (لِیِر): لایه؛ یک طبقه از برنامه با کار مشخص
layer یعنی لایه، مثل لایههای کیک یا پیاز که روی هم چیده شدهاند. برنامههای بزرگ را هم لایهلایه میسازند: لایهی بالا چیزی است که کاربر میبیند، لایهی میانی قانونها و حسابوکتاب است، و لایهی پایین با پایگاه داده حرف میزند. هر لایه فقط با لایهی کناریاش کار دارد. خوبیاش این است که میتوانی یک لایه را عوض کنی (مثلاً ظاهر سایت را) بدون اینکه بقیه خراب شوند.
The data layer talks to the database.
لایهی داده با پایگاه داده حرف میزند.
service (سِرویس): سرویس؛ برنامهای که همیشه روشن است و به بقیه خدمت میدهد
service از serve میآید که یعنی «خدمت دادن»؛ server هم از همین ریشه است. service برنامهای است که پشت صحنه همیشه روشن میماند و منتظر است تا برنامههای دیگر از آن کاری بخواهند: سرویس فرستادن ایمیل، سرویس پرداخت، سرویس نقشه. خودش معمولاً صفحه و دکمه ندارد. مثل آشپزخانهی رستوران: مشتری آن را نمیبیند، ولی هر سفارشی به آنجا میرود. در ویندوز و لینوکس هم به برنامههایی که بیصدا در پسزمینه اجرا میشوند service میگویند.
The email service is down, so no messages are going out.
سرویس ایمیل از کار افتاده، برای همین هیچ پیامی بیرون نمیرود.
middleware (میدِلوِر): میانافزار؛ کدی که بین درخواست و جواب مینشیند
middle یعنی «وسط» و -ware همان تکهای است که در software و hardware هم هست؛ پس middleware یعنی «نرمافزارِ وسط». در برنامههای وب، کدی است که هر درخواست پیش از رسیدن به کد اصلی تو از آن رد میشود و میتواند رویش کاری بکند: ببیند کاربر وارد شده یا نه، درخواست را در log بنویسد، یا جلوی درخواست بد را بگیرد. مثل نگهبانی و بازرسی ورودی یک ساختمان: همه پیش از رسیدن به دفتر اصلی از آن رد میشوند.
This middleware checks the token before every request.
این میانافزار پیش از هر درخواست توکن را بررسی میکند.
interface (اینتِرفِیس): رابط؛ جایی که دو چیز به هم میرسند و با هم کار میکنند
inter یعنی «بینِ» و face یعنی «چهره، رو»؛ interface جایی است که دو چیز رو در روی هم قرار میگیرند. پریز برق یک interface است: لازم نیست بدانی برق از کجا میآید، فقط شکل دوشاخه باید به پریز بخورد. در برنامهنویسی سه جا آن را میبینی: UI رابط بین آدم و برنامه است؛ API رابط بین دو برنامه؛ و در زبانهایی مثل Java و TypeScript، interface یک قرارداد است که میگوید «هر کلاسی که این اسم را دارد باید این متدها را داشته باشد»، بدون اینکه بگوید چطور.
Both classes implement the same interface.
هر دو کلاس یک رابط یکسان را پیاده میکنند.
abstraction (اَبستِرَکشِن): انتزاع؛ پنهان کردن جزئیات پشت یک شکل ساده
abstract در انگلیسی یعنی چیزی که به جزئیات کاری ندارد و فقط کلیِ ماجرا را میگوید. abstraction یعنی جزئیات سخت را پشت یک چیز ساده پنهان کنی تا استفاده از آن راحت شود. راننده فقط با فرمان و پدال کار دارد و لازم نیست بداند در موتور چه میگذرد؛ فرمان و پدال یک abstraction روی موتورند. در کد هم وقتی مینویسی print("hi")، خبر نداری حروف چطور روی صفحه روشن میشوند و لازم هم نیست بدانی. هر تابع، کلاس یا کتابخانهی خوب یک abstraction است.
A function is a simple abstraction: you use it without reading its code.
تابع یک انتزاع ساده است: بدون خواندن کدش از آن استفاده میکنی.
گفتوگوی دو برنامهنویس
Sara: Our app is one big monolith. Every small change needs a full deploy.
Ali: Should we move to a microservice architecture?
Sara: Not everything. Let us start with payments. It can be a separate service with a clear interface.
Ali: And login?
Sara: Login stays. But we can add a middleware that checks the token before each request.
Ali: Good. I will also clean the data layer, so the rest of the code does not talk to the database directly.
Sara: Yes, a simple abstraction there will help a lot.
سارا: اپ ما یک برنامهی یکپارچهی بزرگ است. هر تغییر کوچک یک استقرار کامل میخواهد.
علی: برویم سراغ معماری ریزسرویس؟
سارا: نه همهچیز. بیا از پرداخت شروع کنیم. میتواند یک سرویس جدا با یک رابط روشن باشد.
علی: و ورود؟
سارا: ورود میماند. ولی میتوانیم یک میانافزار اضافه کنیم که پیش از هر درخواست توکن را بررسی کند.
علی: خوب است. من هم لایهی داده را مرتب میکنم تا بقیهی کد مستقیم با پایگاه داده حرف نزند.
سارا: بله، یک انتزاع ساده آنجا خیلی کمک میکند.