جلسهی 9: هش: اثر انگشت داده Hashes: A Fingerprint for Data
هش یک اثر انگشت کوتاه و یکطرفه برای هر داده است. با hashlib هش میسازی و میفهمی چرا سایتها هش رمز را نگه میدارند، نه خود رمز.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی هش چیست و سه ویژگی آن را میشناسی: کوتاه، یکطرفه، حساس به کوچکترین تغییر.
- میتوانی با
hashlib.sha256هش یک متن را حساب کنی. - میدانی چرا سایت درست رمزت را ذخیره نمیکند و فقط هش را نگه میدارد.
- میتوانی با هش بفهمی فایلی تغییر کرده یا نه.
درس
هش (hash) یک تابع است که هر دادهای (یک کلمه، یک کتاب، یک فیلم) را به یک رشتهی کوتاه و ثابت تبدیل میکند؛ مثل اثر انگشت. پایتون آن را در کتابخانهی hashlib دارد. SHA-256 معروفترین هش امروز است و همیشه ۶۴ کاراکتر میدهد.
import hashlib
text = "hello"
h = hashlib.sha256(text.encode()).hexdigest()
print(h)
print(len(h)).encode() متن را به بایت تبدیل میکند (هش روی بایت کار میکند) و .hexdigest() نتیجه را به رشتهی خواندنی. سه ویژگی جادویی هش: ۱) همان ورودی همیشه همان هش را میدهد. ۲) کوچکترین تغییر، هش را کامل عوض میکند. ۳) یکطرفه است: از هش نمیتوان متن را برگرداند.
import hashlib
for word in ["hello", "Hello", "hello!"]:
print(word, "->", hashlib.sha256(word.encode()).hexdigest()[:16], "...")حالا مهمترین کاربرد: سایتها نباید رمز تو را ذخیره کنند. سایت درست فقط هشِ رمز را نگه میدارد. وقتی وارد میشوی، هش چیزی که تایپ کردی را حساب و با هش ذخیرهشده مقایسه میکند. اگر پایگاه داده لو برود، دزد فقط هش دارد و نمیتواند رمز را برگرداند.
import hashlib
stored = hashlib.sha256("purple-giraffe-7".encode()).hexdigest()
typed = input()
if hashlib.sha256(typed.encode()).hexdigest() == stored:
print("welcome!")
else:
print("wrong password")ولی یک نکته: هش 123456 همیشه همان است، و دزدها جدول هش رمزهای رایج را دارند. برای همین سایتها قبل از هش، یک متن تصادفی به رمز میچسبانند که نمک (salt) نام دارد. و برای همین رمز بلند و نادر مهم است: هش رمزی که در هیچ جدولی نیست، به هیچ دردی نمیخورد.
کاربرد دوم: بررسی درستی فایل. وقتی برنامهای را دانلود میکنی، سایت هش فایل را مینویسد. هش فایل دانلودشده را حساب کن؛ اگر یکی بود، فایل دست نخورده است. این همان هدف «درستی» (Integrity) جلسهی ۱ است.
⚠️ اگر سایتی رمزت را به تو ایمیل میکند یا پشتیبانش میتواند رمزت را «بخواند»، یعنی رمز را خام ذخیره کرده: سایت ناامنی است و رمزی که آنجا دادی را هیچ جای دیگری استفاده نکن. و یادآوری: هش را برای بررسی رمزهای خودت به کار ببر؛ تلاش برای برگرداندن هش رمز دیگران، جرم است.
⚠️ قانونهای این دوره: ۱) هر چه یاد میگیری فقط روی حسابها و دستگاههای خودت امتحان کن. ۲) ورود به حساب یا دستگاه دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی، جرم است (قانون جرایم رایانهای ایران) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. ۳) اگر پیام مشکوک، تهدید یا چیز عجیبی دیدی، به والدین یا معلمت بگو.
مثالهای این جلسه
- مثال متغیر (امنیت سایبری با پایتون): text = "hello"
- مثال حلقه for (امنیت سایبری با پایتون): for word in ["hello", "Hello", "hello!"]:
- مثال شرط if (امنیت سایبری با پایتون): if hashlib.sha256(typed.encode()).hexdigest…
چالشها
- First Hash (آسان)
- Tiny Change, New Fingerprint (آسان)
- Login Without Storing the Password (متوسط)
- Did the File Change? (متوسط)
- Salt It (سخت)
- Why Common Passwords Fail (سخت)