جلسهی 43: مرورگر از داخل ۲: کوکی و نشست The Browser from the Inside 2
میفهمی سایت چطور تو را «به یاد میآورد»: کوکی، نشست (session) و پرچمهایی که کوکی را امن میکنند.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میدانی کوکی چیست، کجا ذخیره میشود و با هر درخواست چطور فرستاده میشود.
- در پایان این جلسه میتوانی معنی
HttpOnly،Secure،SameSiteوMax-Ageرا توضیح بدهی. - در پایان این جلسه میتوانی یک خط
Set-Cookieرا تجزیه کنی و بگویی امن هست یا نه.
درس
⚠️ کوکیهای خودت را در تب Application مرورگرِ خودت ببین؛ این کاملاً مجاز است. ولی کوکیِ نشستِ کس دیگری را برداشتن یا استفاده کردن (حتی دوستت که حسابش را روی همین کامپیوتر باز گذاشته) همان «دسترسی غیرمجاز» است. قانون جرایم رایانهای ایران (۱۳۸۸) دسترسی غیرمجاز به سامانهها، شنود و تغییر دادههای دیگران را جرم میداند. در این درس فقط روی کدِ خودت، صفحهی پیشنمایشِ خودت و تمرینهای همین سایت کار میکنی. هیچوقت سایت، حساب یا دستگاه کس دیگری را بدون اجازهی کتبی آزمایش نکن. اگر جایی اشتباهی دیدی، فقط به صاحبش خبر بده (گزارش مسئولانه).
HTTP حافظه ندارد: هر درخواست مثل غریبهای است که تازه وارد شده. پس سایت چطور میفهمد تو همان کسی هستی که دقیقهی پیش وارد شد؟ با کوکی: سرور در پاسخ یک سرآیند Set-Cookie میفرستد، مرورگر آن را نگه میدارد و در هر درخواست بعدی به همان سایت، در سرآیند Cookie پس میفرستد.
Server -> browser: Set-Cookie: session=k7f2q9; HttpOnly; Secure; SameSite=Lax
Browser -> server: Cookie: session=k7f2q9 (on every request from now on)نشست (session): سرور یک شناسهی تصادفیِ بلند میسازد (k7f2q9...) و کنارش مینویسد «این شناسه = کاربر سارا». فقط همین شناسه در کوکی میرود، نه نام کاربری، نه رمز. هر کسی این شناسه را داشته باشد، سارا است! برای همین کوکی نشست باید مثل کلید خانه محافظت شود.
پرچمهای کوکی، قفلهای این کلید هستند:
- HttpOnly: جاوااسکریپتِ صفحه نمیتواند کوکی را بخواند (document.cookie آن را نشان نمیدهد). اگر کسی اسکریپت مخرب به صفحه تزریق کند، باز هم به کلید نمیرسد.
- Secure: فقط روی HTTPS فرستاده میشود؛ روی وایفای کافه کسی نمیتواند شنودش کند.
- SameSite=Lax یا Strict: وقتی سایت دیگری درخواستی به سایت تو میفرستد، کوکی همراهش نمیرود (جلسهی CSRF).
- Max-Age=3600: بعد از یک ساعت میمیرد.
Set-Cookie: session=k7f2q9; HttpOnly; Secure; SameSite=Lax; Max-Age=3600 <- good
Set-Cookie: user=sara; password=1234 <- never!در DevTools، تب Application (در فایرفاکس: Storage) بخش Cookies را دارد. هر ردیف یک کوکی است با ستونهای Name، Value، Domain، Expires، HttpOnly، Secure، SameSite. تمرین خوب: به سایت خودت نگاه کن و بپرس «اگر این مقدار را کسی بدزدد، چه میشود؟»
````
Name Value Domain HttpOnly Secure SameSite
session k7f2q9… practice.example.test ✓ ✓ Lax
theme dark practice.example.test - - -
در صفحهی پیشنمایش این سایت، کوکی واقعی وجود ندارد (پیشنمایش در یک جعبهی شنی بسته اجرا میشود). پس «کوکی» را با یک شیء جاوااسکریپت شبیهسازی میکنیم: jar همان کیسهی کوکیهای مرورگر است. همین کافی است تا رفتار پرچمها را ببینی.
const jar = {};
function setCookie(name, value, flags) {
jar[name] = { value: value, httpOnly: flags.includes("HttpOnly") };
}
function scriptCanRead(name) {
return jar[name] && !jar[name].httpOnly;
}مثالهای این جلسه
- مثال پایتون (امنیت سایبری با پایتون): Server -> browser: Set-Cookie: session=k7…
- مثال پایتون (امنیت سایبری با پایتون): Set-Cookie: session=k7f2q9; HttpOnly; Secur…
- مثال دیکشنری (امنیت سایبری با پایتون): jar[name] = { value: value, httpOnly: flags…
چالشها
- Cookie Parts (آسان)
- Is It HttpOnly? (آسان)
- Cookie Grader (متوسط)
- Session Store (متوسط)
- Cookie Jar (سخت)
- Expired Sessions (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 42: مرورگر از داخل ۱: درخواست و پاسخ جلسهی 44: پروژه: نقشهی یک سایت →