جلسهی 69: پاسخ به حادثه ۱ Incident Response 1
چهار مرحلهی پاسخ به حادثه را یاد میگیری: کشف، مهار، بازیابی، درس گرفتن؛ با یک تمرینِ دورِ میز (tabletop) دربارهی حسابِ هکشدهی یک دوست، و شمارندهی رخدادها در پایتون.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم چهار مرحلهی پاسخ به حادثه را به ترتیب بگویم و برای هر یک یک کارِ مشخص نام ببرم.
- در پایان این جلسه میتوانم در یک تمرینِ دورِ میز، تصمیمِ درستِ هر مرحله را انتخاب کنم.
- در پایان این جلسه میتوانم رخدادهای یک گزارشِ ساختگی را در پایتون بشمارم و مشکوکها را پیدا کنم.
درس
⚠️ هشدار قانونی و اخلاقی: همهی تمرینهای این جلسه فقط روی دستگاهها، حسابها و دادههای خودت انجام میشود، یا روی دادهی ساختگیِ داخل کد. دست زدن به دستگاه، حساب یا شبکهی دیگران بدون اجازهی کتبی، حتی «برای امتحان»، در قانون جرایم رایانهای ایران (دسترسی غیرمجاز، مادهی ۱ به بعد) جرم است و مجازات دارد. اگر جایی ضعفی دیدی، آن را فقط به صاحبش یا به مسئولِ مربوط گزارش میکنی، نه به دیگران. تیم آبی یعنی دفاع از داراییِ خودت و کمک به دیگران برای دفاع از داراییِ خودشان.
حادثه (incident) یعنی چیزی که نباید اتفاق میافتاد، افتاده: ورودِ غریبه به حساب، پیامِ عجیب از طرفِ تو به دوستانت، فایلهایی که قفل شدهاند. تیمِ آبی برای این لحظه از قبل برنامه دارد، چون در لحظهی حادثه آدمها هول میشوند و بدترین تصمیمها را میگیرند.
چهار مرحله، به ترتیب: ۱) کشف (Detect): فهمیدن اینکه چیزی غلط است؛ از هشدارِ «ورود از دستگاهِ تازه»، از دوستی که میگوید «این پیام از تو بود؟»، یا از یک گزارش. ۲) مهار (Contain): جلوگیری از بدتر شدن؛ عوض کردنِ رمز، خارج کردنِ همهی دستگاهها از حساب، قطعِ وایفایِ دستگاهِ آلوده. مهار قبل از تحقیقِ کامل انجام میشود.
۳) بازیابی (Recover): برگرداندنِ کارها به حالتِ سالم؛ بازگرداندنِ فایلها از نسخهی پشتیبان، روشن کردنِ تأییدِ دومرحلهای، خبر دادن به دوستانی که پیامِ جعلی گرفتهاند. ۴) درس گرفتن (Learn): نوشتنِ اینکه چه شد، چرا شد و کدام کنترل جا مانده بود؛ بعد بهروز کردنِ مدلِ تهدید. حادثهای که از آن درس گرفته نشود، دوباره رخ میدهد.
تمرینِ دورِ میز (tabletop) یعنی حادثه را روی کاغذ بازی میکنیم: معلم یک صحنه میگوید («حسابِ اینستاگرامِ سارا به دوستانش لینکِ عجیب فرستاده»)، و گروه در هر مرحله میگوید دقیقاً چه میکند، چه چیزی را لمس نمیکند و به کی خبر میدهد. هیچ دستگاهِ واقعی دست نمیخورد؛ تمرینِ تصمیم است، نه تمرینِ ابزار.
در پایتون، کشف با شمردن شروع میشود. یک گزارشِ ورود (login log) ساختگی به شکلِ لیستی از دیکشنریهاست؛ هر رخداد کاربر، نتیجه (ok یا fail) و دستگاه دارد. شمردنِ شکستها برای هر کاربر، اولین هشدارِ ساده است.
events = [
{"user": "sara", "result": "fail", "device": "unknown-pc"},
{"user": "sara", "result": "fail", "device": "unknown-pc"},
{"user": "ali", "result": "ok", "device": "ali-phone"},
{"user": "sara", "result": "ok", "device": "unknown-pc"},
]
fails = {}
for e in events:
if e["result"] == "fail":
fails[e["user"]] = fails.get(e["user"], 0) + 1
print(fails)اشتباه رایج: در مرحلهی مهار، «پس گرفتنِ حساب از هکر» با وارد شدن به حساب یا دستگاهِ او. این حتی اگر ممکن باشد، خودش جرم است و شواهد را هم خراب میکند. مهار یعنی قفل کردنِ درهای خودت؛ پیگردِ مهاجم کارِ پلیسِ فتا است و با گزارشِ تو شروع میشود.
مثالهای این جلسه
چالشها
- Four Stages (آسان)
- Which Stage? (آسان)
- Tabletop: Sara's Account (متوسط)
- Count Failures (متوسط)
- Tabletop: What Not to Do (سخت)
- Suspicious Logins (سخت)
- Incident Classifier (متوسط)
- Two Cities, One User (متوسط)
بیشتر بخوان
← جلسهی 68: پروژه: نگهبانِ شبکهی خانه جلسهی 70: پاسخ به حادثه ۲ →