بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 71: پروژه: دفترچه‌ی حادثه Project: Incident Playbook

قدم به قدم یک «دفترچه‌ی حادثه» می‌سازی: برنامه‌ای که برای هر نوعِ حادثه (حسابِ هک‌شده، گوشیِ گم‌شده، فایل‌های قفل‌شده) چک‌لیستِ مراحل را نشان می‌دهد، پیشرفت را دنبال می‌کند و در پایان یک گزارش می‌نویسد.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

⚠️ هشدار قانونی و اخلاقی: همه‌ی تمرین‌های این جلسه فقط روی دستگاه‌ها، حساب‌ها و داده‌های خودت انجام می‌شود، یا روی داده‌ی ساختگیِ داخل کد. دست زدن به دستگاه، حساب یا شبکه‌ی دیگران بدون اجازه‌ی کتبی، حتی «برای امتحان»، در قانون جرایم رایانه‌ای ایران (دسترسی غیرمجاز، ماده‌ی ۱ به بعد) جرم است و مجازات دارد. اگر جایی ضعفی دیدی، آن را فقط به صاحبش یا به مسئولِ مربوط گزارش می‌کنی، نه به دیگران. تیم آبی یعنی دفاع از داراییِ خودت و کمک به دیگران برای دفاع از داراییِ خودشان.

دفترچه‌ی حادثه (playbook) یعنی: برای هر نوعِ حادثه، فهرستِ کارها به ترتیب، نوشته‌شده قبل از این‌که حادثه رخ دهد. وقتی هول شده‌ای، فقط فهرست را دنبال می‌کنی. امروز این دفترچه را به شکلِ برنامه می‌سازی؛ ساختارِ داده‌اش یک دیکشنری است: کلید نوعِ حادثه، مقدار لیستِ قدم‌ها، و هر قدم یک تاپلِ (مرحله، کار).

PLAYBOOK = {
    "hacked account": [
        ("contain", "change the password from a clean device"),
        ("contain", "sign out all devices"),
        ("recover", "turn on 2FA"),
        ("recover", "tell friends to ignore messages from you"),
        ("learn", "write what happened and when"),
    ],
}
for stage, action in PLAYBOOK["hacked account"]:
    print(stage.upper(), "-", action)

سه حادثه‌ی رایجِ یک نوجوان: حسابِ هک‌شده، گوشیِ گم‌شده یا دزدیده‌شده، و فایل‌های قفل‌شده (باج‌افزار). برای گوشیِ گم‌شده، مهار یعنی قفل و پاکِ از راهِ دور از حسابِ خودت (Find My / Find My Device)، خبر به اپراتور برای مسدود کردنِ سیم‌کارت، و عوض کردنِ رمزِ حساب‌هایی که روی گوشی باز بودند. برای باج‌افزار: قطعِ شبکه، پرداخت نکردن، بازگرداندن از نسخه‌ی پشتیبان، و گزارش.

پیشرفت را با یک مجموعه‌ی done دنبال می‌کنیم: شماره‌ی قدم‌هایی که انجام شده‌اند. چاپِ چک‌لیست یعنی برای هر قدم [x] یا [ ] بگذاریم. این همان ایده‌ی «وضعیت» است که در هر برنامه‌ی واقعی هم هست.

steps = PLAYBOOK["hacked account"]
done = {1, 2}
for i, (stage, action) in enumerate(steps, 1):
    mark = "[x]" if i in done else "[ ]"
    print(mark, i, action)

هر دفترچه یک قدمِ «گزارش» دارد: به کی و چه چیزی. برای همه‌ی حادثه‌ها: خانواده یا یک بزرگ‌ترِ مطمئن، پشتیبانیِ سرویس، و در صورتِ کلاهبرداری یا تهدید، پلیسِ فتا (گزارش از طریقِ سایتِ رسمی). گزارش شواهد را نگه می‌دارد و دیگران را هم نجات می‌دهد. دفترچه هیچ قدمی مثلِ «پیدا کردنِ هکر» یا «تلافی» ندارد.

اشتباه رایج: دفترچه‌ای که فقط در ذهنِ یک نفر است. دفترچه باید نوشته و تمرین شده باشد، و خانواده بدانند کجاست. قدمِ آخرِ همیشگی: بعد از حادثه، دفترچه را به‌روز کن؛ قدمی که جا مانده بود را اضافه کن.

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. Step 1: The Playbook Table (آسان)
  2. Step 2: Print One Playbook (آسان)
  3. Step 3: Checklist with Progress (متوسط)
  4. Step 4: Next Action (متوسط)
  5. Step 5: Who to Report To (سخت)
  6. Step 6: The Full Report (سخت)
  7. Checklist Progress (متوسط)
  8. Report Router (متوسط)
  9. Stage Order (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 70: پاسخ به حادثه ۲ جلسه‌ی 72: پروژه: ردپای دیجیتالِ من →