جلسهی 74: رمزنگاری کاربردی Applied Cryptography
رمزنگاری را از دیدِ یک مدافعِ کاربردی میبینی: هش با hashlib، امضای پیام با hmac، نمک، مدیریتِ کلید، و چرا هیچوقت رمزنگاریِ خودت را نمیسازی.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم با
hashlibهشِ SHA-256 یک متن را بگیرم و بدانم هش چه ویژگیهایی دارد. - در پایان این جلسه میتوانم با
hmacیک پیام را امضا و امضا را باcompare_digestبررسی کنم. - در پایان این جلسه میدانم کلید را کجا نگه میدارند، کجا نه، و چرا «رمزنگاریِ خودساخته» ممنوع است.
درس
⚠️ هشدار قانونی و اخلاقی: همهی تمرینهای این جلسه فقط روی دستگاهها، حسابها و دادههای خودت انجام میشود، یا روی دادهی ساختگیِ داخل کد. دست زدن به دستگاه، حساب یا شبکهی دیگران بدون اجازهی کتبی، حتی «برای امتحان»، در قانون جرایم رایانهای ایران (دسترسی غیرمجاز، مادهی ۱ به بعد) جرم است و مجازات دارد. اگر جایی ضعفی دیدی، آن را فقط به صاحبش یا به مسئولِ مربوط گزارش میکنی، نه به دیگران. تیم آبی یعنی دفاع از داراییِ خودت و کمک به دیگران برای دفاع از داراییِ خودشان.
هش (hash) یک «اثرِ انگشت» برای داده است: هر متنی را میگیرد و یک رشتهی ثابتطول برمیگرداند. سه ویژگی: همان ورودی همیشه همان هش؛ یک حرفِ تغییر هشِ کاملاً متفاوت؛ و از هش نمیشود به متن برگشت. در پایتون از hashlib.sha256 استفاده میکنیم؛ ورودی باید بایت باشد (.encode()).
import hashlib
h = hashlib.sha256("hello".encode()).hexdigest()
print(h)
print(len(h))
print(hashlib.sha256("Hello".encode()).hexdigest()[:16])کاربردِ اول: بررسیِ سالم بودنِ فایل. سایتِ دانلود هشِ فایل را مینویسد؛ تو هشِ فایلِ دانلودشده را میگیری و مقایسه میکنی. اگر یکی نبود، فایل دستکاری یا خراب شده. کاربردِ دوم: ذخیرهی رمزِ عبور. سرویسِ خوب رمزِ تو را نگه نمیدارد، هشِ آن را نگه میدارد، و همیشه با «نمک» (salt): یک رشتهی تصادفیِ جدا برای هر کاربر که به رمز چسبانده میشود تا دو کاربر با رمزِ یکسان هشِ یکسان نداشته باشند و جدولهای از پیشساخته بیفایده شوند.
import hashlib
def hash_password(password, salt):
return hashlib.sha256((salt + password).encode()).hexdigest()
print(hash_password("sunshine", "a1b2")[:16])
print(hash_password("sunshine", "z9y8")[:16])HMAC یک هشِ کلیددار است: پیام + کلیدِ مخفی → امضا. هر کس کلید را نداشته باشد نمیتواند امضای معتبر بسازد، پس امضا ثابت میکند پیام از دارندهی کلید آمده و تغییر نکرده است. برای مقایسهی امضاها همیشه از hmac.compare_digest استفاده میکنیم، نه ==: مقایسهی معمولی زمانش به تعدادِ حرفهای درست بستگی دارد و مهاجم میتواند از همین زمانبندی امضا را حرف به حرف حدس بزند.
import hmac, hashlib
KEY = b"school-secret-key"
def sign(message):
return hmac.new(KEY, message.encode(), hashlib.sha256).hexdigest()
sig = sign("pay 10 to ali")
print(sig[:16])
print(hmac.compare_digest(sig, sign("pay 10 to ali")))
print(hmac.compare_digest(sig, sign("pay 99 to ali")))مدیریتِ کلید سختترین بخشِ رمزنگاری است. کلید هیچوقت در کد، در گیت، در اسکرینشات یا در پیام نیست؛ در یک مدیریتِ رمز یا متغیرِ محیطی است، بهطورِ دورهای عوض میشود (rotation) و اگر لو رفت، همان لحظه باطل میشود. اصلِ کرکهوفس: امنیتِ سیستم باید فقط به مخفی بودنِ کلید وابسته باشد، نه به مخفی بودنِ الگوریتم.
اشتباه رایج و قانونِ طلایی: رمزنگاریِ خودت را نساز (don't roll your own crypto). «جابهجا کردنِ حرفها به روشِ خودم» رمزنگاری نیست؛ الگوریتمهای استاندارد (SHA-256، AES، HMAC) سالها زیرِ نگاهِ هزاران متخصص بودهاند. کارِ تو استفادهی درست از کتابخانههای استاندارد است، نه اختراع. اشتباهِ دوم: MD5 و SHA-1 برای رمز و امضا منسوخاند.
مثالهای این جلسه
- مثال رشته (امنیت سایبری با پایتون): print(hashlib.sha256("Hello".encode()).hexd…
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def hash_password(password, salt):
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def sign(message):
چالشها
- Fingerprint (آسان)
- Hash Facts (آسان)
- Download Check (متوسط)
- Salted Passwords (متوسط)
- Sign and Verify (سخت)
- Key Management (سخت)
- HMAC Verify (متوسط)
- Download Checker (سخت)
- Key Age (متوسط)
بیشتر بخوان
- رشته در پایتون: آموزش کامل string با مثال و جدول متدها
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
← جلسهی 73: ردپای دیجیتال ۲: تنظیماتِ حریمِ خصوصی جلسهی 75: امنیت موبایل و اپها ۱ →